కందూరు పట్టణము

తెలుగువారి భారతమున నిదిమరియొక గిరివ్రజ పట్టణము. దీనికి తూర్పున మానాజీ పేట దారిని అడ్డగట్టు, ఆగ్నేయమున చీకటిగుట్ట, కాకుల గుట్ట, పశ్చిమమున బాలపీర్ల గుట్ట, మారెళ్ళగట్టు, ఈశాన్యమున రంకులగట్టు, మల్కాపురము దారిని భైరవుని గుట్ట, గ్రామమునందు దక్షిణమున రామస్వామి గట్టులున్నవి. వానిపై గల శిలలన్ని గండశిలలు. నేను జూచినంత వరకింతింతటి గండ శిలలీప్రాంతమున మరేగట్లపై లేవు. ఆ శిలలేటవాలుగా ఒకదాని కొకటి యానుకొని, లేదా మరియొక దానిపై సాగి నిలిచి యిక్కడి గట్లపై పెక్కు గుహ లేర్పడినవి. వానియందు కొన్ని సువిశాలమై మానవ నివాసయోగ్యముగా గూడ నున్నవి. ఇది వాని ప్రత్యేకత. ఇదిగాక కొన్ని పర్వతముల మేఖల చక్కగా రాతితెట్టెను మలిచి కట్టినట్లే యున్నది కనుక పర్వత దుర్గముతో ప్రకృతి రక్షణలోనున్న ఈ ప్రదేశము యొక్క విశిష్టత జూచియే పూర్వపు రాజులు దీనిని రాజధానిగా యెన్ను కొనినట్లు దోచును.

కంద G ఊరు, కంది G ఊరు. కందు G ఊరు ఆను వానిలో నేరూపమైనను కందూరగుటకు వీలున్నది. “కందు” “అనగా మొరముగాబట్టి అట్టి నేలపై sTÖ గ్రామము వెలసి యుండవచ్చును. గొంది G ఊరు గూడ కాలక్రమమున కందూరగు నవకాశమున్నది. గొందియనగా పర్వతములయొక్క కోణ భాగము.

పూర్వమిచటి గుట్టలలో సిద్ధులుండెడివారట. ఈ గుట్టలపైగల గుహలను జూచినది నిజమేననిపించును. సిద్ధులుండుటచే మొదట దీనిని సిద్ధుల రామేశ్వరమని పిలుచుచుండిరట. పిమ్మట దీనికి కందూరను పేరేర్పడెను. ఈ గ్రామ ప్రసక్తి మన కేఱువ చోళుల శాసనŸములందు గనిపించును. వారిలో నొక శాఖవారు తాము కందూరు చోళులమని చెప్పుకొనిరి. శాసనస్థముగా మొదట దీని పేరు ఏఱువతొండయ రాజు కాలమున గనిపించును. దీనిని మొదట నతడే రాజధానిగా జేసెను.

చోళులు మొదట కోడూరివారు. దానిని చాళుక్యులాక్రమించుకొని వారిని కొలనుపాకకు బంపిరి. దానిని తొండయ రాజు పాలించుచుండగా సోమేశ్వ రుడు తన కుమారుడగు కుమారతైలపు నచటికి రాజ ప్రతినిధిగా బంపి తొండయరాజును కందూరికి బంపించెను. అచట నేడు గనిపించు కోట ఆ మహారాజే గట్టించియుండును. అంతవరకిది వంగూరు వాటికి ప్రక్క రాజ్యముగా నుండెను.

సత్యాశ్రయ పృధివీవల్లభ బిరుదాంచితుడైన రెండవ పులకేశి యొక్క తుమ్మెయనూరి శాసనమున “చాళుక్య విషయము” పేర్కొన బడినది. దానిని పరిష్కరించిన డా. రామేశంగారు చాళుక్యవిషయము నేటి రాయలసీమ, కర్నూలు, పాలమÖరు జిల్లాలకు పరిమితమై యుండెనని యభిప్రాయపడిరి. ఆలపాటి తామ్రశాసనము వర్థమానపురము వరాహ విషయము లోనిదని జెప్పినది. అది నేడు నాగర్‌కర్నూలు తాలూకాలో నున్నది గనుక చాళుక్యులకంటె మొదలీ భూభాగమునకు వరాహ విషయమని వ్యవహారముండి వారి పుట్టువుచేత చాళుక్య విషయముగా నోపును. అందువలన వారు తమ జన్మభూమిపై గల యభిమానముననేమి, భూమి నుద్ధరించినందువలన నేమి వరాహమును తమ లాంఛనముగా స్వీకరించి యుందురు.

పాలమÖరు మండలము చాళుక్య విషయములోనిది గనుకనే పులకేశి పౌత్రుడు వినయాదిత్యుడు ఈ పంకల్లు దానశానసమున వంగూరువాటి తమ పిత్రీయ రాజ్యమని దానిని శత్రువు లాక్రమించుకొనగా తాను జయించితినని ప్రత్యేకతగా జెప్పుకొనెను. అతడు పేర్కొనిన వంగూరు పాలమÖరు మండలమున నేడు కలువకుర్తి తాలూకా యందున్నది.

నేడు వంగూరులో ప్రాచీన శిధిల దుర్గమున్నది. అంతేగాక నచట ‘గెలువలమ్మ’ యను పురాతన దేవత యున్నది. ఇది ‘విజయ దుర్గ’ అనుదానికి “గెలుపులమ్మ” అను తెలుగు పేరు. గెలిచి గెలువలమ్మ పేరు పెట్టుకొనవలెనని యక్కడిసామెత. ఆ దేవతకచట ఏటేటా శ్రావణమున “తిరునాళ్ళు” సాగును.

ఈ దేవత బహుశః ఆనాడు వినయాదిత్యుడు శత్రువులను గెలిచి వంగూరు వాటికి కేంద్రమగు నా గ్రామమున ప్రతిష్టించిన “విజయదుర్గ” యన వచ్చును.

కందూరికీ మున్నూటియని, పదకొన్నూటియని రెండు వ్యవహారములున్నవి. నాడులకు చేర్చబడు నీ సంఖ్య లానాటి వాటి ‘రెవిన్యూ సిస్తు’ వంటివి గావచ్చును. ఈ ప్రాంతమున నింకను వడ్డవాని యేన్నూటి గాక కంపణ నూటిరుపై, ఎత్తపి తొంబది, కూళకిళయ పదమÖడు. రేబళియ పది, సర్వ తొమ్మిది మొదలైన చిన్ననాడులున్నవి. కనుక కందూరిని రాజధానిగా చేసిన పిమ్మట వడ్డవానితో పాటివన్నీ దానిలో గలిపి, పదకొన్నూటిజేసి, దానిస్థాయిని బెంచి యుందురు. అటుల దీనిస్థాయి పెరిగిన పిమ్మటనే వడ్డవాని, వంగూరు వాటి విషయములు వాడుకతగ్గి మాసి పోవచ్చును.

ఏఱువ తొండయరాజు గూడ యెంత కాలము కందూరిని పాలించెనో తెలియదు. ఆనాటి నాయకులలో ఆరెవెల్లివారు, కొమరెల్లివారు, ‘పెంపాలవారు, పైడిపాలవారు ఏఱువ సింహాసనముపై నభిమానము గలిగి తొండయ రాజునకు కుడి భుజమై యుండిరి. గాని యితడొక యుద్ధమున మరణించినట్లు దోచును. నిడమాని వారికి ఏఱువ తొండ భూపతి తలగుండు గండయని, కోగంటివారికి ఏఱువతొండ రాజు నెత్తిపిడుగయని బిరుదులున్నవి. దానితో పాటు వారికి 

“ఉదయరాజు స్థాపనాచార్య” అను బిరుదు గూడ నున్నది కనుక నీ యుదయ రాజెవ్వరో?

నేడు కందూరొక క్షేత్రము. పూర్వమచట నేకోత్తర శతలింగ ప్రతిష్టలుండెనట. నేడాగ్రామమున నెచట ద్రవ్వినను లింగములు బయటబడు చుండునట. ఈనాడటగల ప్రధానదైవము రామలింగేశ్వరుడు. అతని యాలయము రామస్వామి గుట్ట క్రింద నున్నది.

రామస్వామి గుట్టపై యొక పెద్దగుండు సగమువరకడ్డముగా మరియు నిలువుగా బగిలి శేషుని పడగవలె నిలిచినది. దానికి “పడగగుండు” అని పేరు. దాని క్రింద నొక గుహయున్నది. తొలుత స్వామి యాగుహయందుండెనట. అతనిని దినదినమొక తమ్మళిభక్తురాలు పూజించుచు నొకప్పుడు గర్భవతియై గుట్ట నెక్కలేక యెటులో గుడికి వెళ్ళి “స్వామీ! నేనిక నీ సన్నిధికి దినదినము రాలేను నన్ను మన్నించవలసినద” ని మ్రొక్కెనట. అపుడామె భక్తికి మెచ్చి శివుడు నీవు నా సమీపమునకు రాలేని పక్షమున నేనే నీ చెంతకు వత్తును. నేనెచ్చట నిలువవలెనో నీవు వెనుదిరిగి జూడకుండ నచటికి వెళ్లుమని జెప్పెనట. అందులకామె యంగీకరించి గుట్టదిగనారంభించెను. స్వామి యామె వెనుక రథముపై బయలు దేరెను. ఆ ధ్వని విని యామె తన వెనుక నేమి జరుగుచున్నదో చూచుటకు కుతూహల మాపలేకపోయెను. ఆందులకు స్వామి కొపించెనేమో? ఆమె వెనుదిరిగి జూడగనే కన్నులుదిరిగి పడిపోయెను. రథము విరిగి పెద్దధ్వనితో దాని చక్రములు దొరలుకొని వచ్చి యొకటి గుట్టక్రింద నున్న కోనేట, మరియొకటి నేడున్న రామలింగేశ్వరునిచోట బడెను. అనంతరము భక్తులాసంఘటన కాశ్చర్యపడి స్వామి నటులే యాచక్రమున ప్రతిష్టించి యాలయము గట్టిరి. ఆ ఆలయమున నేడు స్వామి సమీపమున ఆ తమ్మళివనిత ప్రతిమ యొక పసిపాపకు పాలిచ్చుచున్నట్లు జెక్కి నిలుపబడినది.

కందూరి కధలో కన్నులు దిరిగి పడిపోయిన పిమ్మట తమ్మళి యే మైనది తెలియదుకాని కోటప్ప కొండలో గొల్లత్త కధ యొకటి పూర్తిగా నిటులే యున్నది. ఆ కధలో నామె యట్లు మÖర్ఛితురాలై పడిన పిమ్మట మొగపిల్లవాడుగూడ కలిగినట్లు జెప్పబడినది. అరవపల్లెలో గూడ నిట్టి కధనే మరియొకటి వ్యాప్తిలో నున్నది. కధకు కండ్లులేవు ముంతకు చెవులు లేవని మనవారందురుగాని మనకధలు కండ్లు లేకున్నా కాళ్ళతో చాలాదూరము ప్రయాణము జేసినవి.

శైవయుగమున శివ మాహాత్మ్యములకు సంబంధించిన యట్టి జానపద గాధల నేకము వెలసినవి గాబట్టి యందు సత్యాసత్యము లెట్లున్నను నేడు రామస్వామి గుట్టపై రధము దొరలుకొని వచ్చిన జాడ పేర రెండు దారులున్నవి. ఆలయమున నిక శివునకు ప్రత్యేక సోమసూత్రము లేదు. ఆతడు చక్రముననే ప్రతిష్టితుడై యున్నాడు. ఇది ఆ స్వామి ప్రత్యేకత.

ఈ ఆలయము పశ్చిమాభిముఖముగా నున్నది. ప్రసిద్ధమైన ఆలంపురము, కాళేశ్వరము నందుగూడ ప్రధానాలయములు పశ్చిమాభిముఖములే. కనుక నిది పశ్చిమ చాళుక్యుల సŸంకేతమో లేక మరేదైన ఆగమ పద్ధతియో, స్థాపత్యవేత్తలు వివరింపవలె.

ఇచట నాలయమువలెనే దేవతామÖర్తులలో గూడ నొక ప్రత్యేకత యున్నది. ప్రధానాలయమునకు దక్షిణమున పంచగౌరి యాలయమున్నది. అందలి మÖర్తి దేవీరూపమున గాక స్త్రీలు నోముల సమయములందు పసుపుతో జేసికోను గౌరినిబోలి త్రిశూలాకృతిగా నున్నది.

ఈ ఆలయముననే నావరణయందు రెండు హనుమన్మూర్తులున్నవి. ఇచటి హనుమంతు డన్ని స్థలము లందువలె గాక శిఖాయజ్ఞోపవత కౌపీనధారి. కలువకుర్తి తాలూకాయందలి యÖరికొండ పేటలో నిట్టి మÖర్తియే గలదని మా పాలెం ప్రాచ్యకళాశాల ప్రిన్సిపాలు శ్రీ టి. విశ్వనాథశర్మగారు జెప్పిరి.

గ్రామమునగల వీరభద్రాలయమున మరియు సిద్దిరామేశ్వరమున మహిషమర్దనీ మÖర్తులున్నవి. ఈ ప్రాంతమున నా మÖర్తులలో పెక్కు స్థలము లందు దేవికి సింహవాహనము చూపబడలేదు. అంతేగాక మహిషుడర్ధ మహిషాకారముతో లేక మహిషముఖముతో నున్నాడు. ఇచటి మహిషమర్దనీ మÖర్తి యన్ని చోటులవలె గాక సింహవాహనయై యున్నది. మహిషుడు పశ్వాకారమునగాక కిరీటమునకే రెండువైపుల కొమ్ములు చూపబడినవి.

రామేశ్వరాలయమున ప్రస్తుతము స్వామి కెదురుగా మÖడు, మరియు కుడివైపు మÖడుగదులున్నవి. పూర్వ మా యారింటియందు లింగ ప్రతిష్ఠలుండెనట. ఒకేపానవట్టముపై రెండు శివలింగములున్నప్పుడు యమేశ్వరమని, అయిదున్నప్పుడు పంచభూత లింగములని లేదా ‘సద్యోజాతాదిభేదములని జెప్పుదురుగాని ఈషల్లింగ ప్రతిష్టనేమందురో ! శైవులు షట్కాల శివపూజా దురంథరులుగనుక నివి యామలింగములగునో ? మరేమో? ఇటులిచటి శిల్పమంతయు నేదో రహస్య సంకేతముగా దోచును గనుక ఇచటి రహస్యములు స్థపతులు వివరించవలెను.

ఈ ఆలయ ప్రాకారమున లోపలి మంటపములందొక దానియందు శివలింగము పానవట్టముతో గూడ నేకాండీ శిలయందు మలచబడినది. అదిబాగా పెద్దదిగూడ. సోమసూత్రముపై శివలింగము అన్నిటివలెగాక నిచ్చటొక ప్రత్యేకపద్ధతిగా ఉపరితలము బండి చక్రముయొక్క కుండవలెనున్నది. గర్భాలయమందలి శివలింగముగూడ నటులే యున్నది. ఇదిగూడ యిచటి ప్రత్యేకతనే.

పై శివలింగమునకు ప్రక్కనగల మరొక మండపమున స్థానికుడగు వైశ్యుడు బిల్లకంటి రామయ్యగారు కాశీయాత్ర జేసి యచటినుండి శివలింగమును దెచ్చి ప్రతిష్టించగా దానిని రజాకారుల కాలమున నొక పఠాను పెరికి యాలయము ముందున్న కోనేటిన పారవేసెనట. కొన్ని దినములకు వైశ్యులా కోనేటిలో బడ వేసిన లింగముయొక్క జాడదెలిసి దానిని దీయించునాటి కచటరిత్తగానున్న సోమసూత్రమును తాటికొండవారు గొనివెళ్ళిరట. ప్రస్తుతమా కాశీలింగ మాలయమున స్వామి ప్రక్కన నుంచబడినది. ఈ ఆలయమున నొక ప్రాచీన శాసనముగూడ నున్నదిగాని యెప్పటిదో తెలియలేదు.

ఇవిగాక నిచట గ్రామమున నొక చెన్నకేశవాలయము, ఒక ‘వీరభద్రాలయము, మరియొకాంజనేయాలయమున్నవి. వానిలో చెన్న కేశవాలయము ప్రాచీనము. దాని విమానము ద్రావిడపద్ధతిలో గట్ట బడినది. ఆలయ ద్వారముల ముందేనుగుల జత నిలుపబడినది. అట్టివి ఆవŸంచయందు పూర్వము రాజ భవనములముందుండెను. ఇంద్రకల్లులో నేడింద్రేశ్వ రాలయమున కున్నవి. ఆలయమున చెన్న కేశవ మÖర్తి మిక్కిలి సుందరముగా నున్నది కాని ప్రస్తుత మొక చేయి విరిగినది. ఈ గ్రామమున గత శతాబ్ది యందు చింతకుంట పెద్దబుచ్చారెడ్డి యనువ్యక్తి యుండెనట. ఆయన మంచి కవియని చెప్పుదురు. కవులు రసపిపాసులు గనుక నతడు రసపిపాసిగా గూడ నుండెనట. అందువలన నొకనాడా మైకమున నాలయమునకు వెళ్ళి స్వామిని పిలిచెను. అతడు బలుక లేదు. కవులు నిరంకుశులు గదా ! కోపమున నొక రాయియెత్తి వేయ స్వామివారి చేయి విరిగెనట.

ఇక వీరభద్రాలయము ప్రస్తుత మాలయముగా లేదు. ఒకగది మాత్రముగా నుండి స్వామి మÖర్తి యున్నది, ఆంజనేయాలయము క్రొత్తగా గట్టినారు.

ఇవిగాక ఈ గ్రామమునకు చుట్టుగల గుట్టలపై యింకను పెక్కు ప్రతిష్టలున్నవి. ఊరికి పడమటగల బాలపీర్లగుట్టపై ఒక దర్గా యున్నది. అచట మాతృకామÖర్తులుగూడ పడియున్నవి. ఈ గుట్ట గ్రామమున గల భైరవుని చెఱువుకొమ్ము నానుకొని యున్నది. దాని ప్రక్కనగల మారిళ్ళగట్టుపై చిన్న శివప్రతిష్ట యున్నది. ఆ శివుని కెదురుగా భైరవుని చెఱువులో నŸందిమిట్టపై నంది అదే వరుసన చెఱువు చివరన ధ్వజస్తంభమున్నవి. రంకులగుట్టపై నొక విశాలమైన దరిక్రింద ఒక గుండున కస్పష్టముగా నొక చతుర్భుజమÖర్తి మలువబడినది. గ్రామస్తులది బాల బ్రహ్మమÖర్తియని కొలుచుచున్నారు గానీ - బాలభైరవమÖర్తి గావచ్చును. సుమారు పద్దెనిమిదేండ్ల క్రింద ఈ గుట్టపైనుండి యొక పెద్దగుండు దొరలి దాని క్రిందనచ్చట జొన్నలెండబోసికొని కావలి యున్న యొక బాలుడు పచ్చడి యయ్యెనట. అపుడది దొరలివచ్చి క్రిందనున్న  మరియొక గుండునకు ఢీకొట్టుకొనగా నాధ్వనికి చుట్టుప్రక్కల పల్లెల ఊరందరు భూకంపము వచ్చెనని భయపడిరట.

ప్రస్తుతమీగుట్ట పూర్వము ప్రణయజీవులకు విహారముగా నుండెను గనుక “రంకులగుట్ట” యని పిలిచిరని భావించుచున్నారు కాని ‘రంకువు’ అనగా ఒక విధమైన జింక. ప్రకృతిలో ఒక్కొక్కచోట నొక్కొక్క జంతువెక్కువనే నెరిగినంతవరకు ఏదులగట్టున ఏదులెక్కువ, గుడిపల్లె గట్టుననే గోలము లెక్కువ. ఇచటిగట్లలో చిత్తఱుతలెక్కువని వింటిని కనుక నటులే నొకప్పుడిచట రంకులుగూడ నెక్కువగా నుండవచ్చును.

భైరవుని గుట్ట దిగువ నొక బైరవమÖర్తి యున్నది. ఆ మÖర్తి యొకచేత కత్తిని మరొక చేత నెమలివంటి పక్షిని ధరించినది. బైరి నేడొక డేగవిశేషము. పూర్వము కొన్ని తెగలవారు వివాహ సందర్బములందు “డేగవేట” యను నొక ఖడ్గనృత్యము ప్రదర్శించెడువారు. అప్పుడతడొకచేత క త్తిని మరొకచేత దీమమును ధరించెడి వాడట. కనుక బైరిని ధరించిన నీ భైరవుడేసంప్రదాయమునకు చెందినవాడో! ఈ గుట్టకు తూర్పున కొంత దూరమున సిద్ధిరామేశ్వర మున్నది. ఇది ఇక్కడ జూడ దగిన స్థలము ఈ దారిని పచ్చని పూవుల బోడతరమున్నది. అది అపురూపమైన యౌషది.

సిద్ధిరామేశ్వరమున విశాల మైన యొకదరి క్రింద శివప్రతిష్టయున్నది. ఆ దరి మొత్త మొకే రాతిది. గ్రామస్తులు తరువాత నాదరిచుట్టు గోడకట్టి లోపల గర్భాలయమేర్పరచినారు. ఈ ఆలయమున శివునితో పాటొక సూర్యమÖర్తి ఒక మహిషమర్దని మరియు మాతృకామÖర్తులున్నవి. ఇచట గల సూర్యమÖర్తిని జనులు వీరభద్రుడని కొలుచుచున్నారు. 

ఇక గ్రామమున గల రామస్వామి గుట్టపై మందడి ‘కాంతిరెడ్డి’ యను భక్తుడు గోసాయి గుహలో హనుమత్ప్రతిష్టజేసి దానికొక యాలయ రూపమిచ్చుచున్నాడు. ఈ గుహగూడ ప్రాచీనమైనది. దీని కెగువభాగమున కొంతదూరమున ప్రాచీనమైన నిలువెత్తు భైరవమÖర్తి యొకటి బడియున్నది. అది మిక్కిలి సుందరముగా నున్నది. దానికి కొంత దూరమున మరల నొక పెద్ద రాతిదరి క్రింద ప్రాచీనాలయపు పాదున్నది. బహుశః ఆ మÖర్తి మొదటనట నుండవచ్చును. ఆ యాలయ సమీపమున వెలుపలి వైపున నొక పెద్ద గుండు యున్నది. దానికి “భేరిగుండు” అని పేరు. అ గుండును రాతితో గొట్టినయెడల భేరీనాదము వెలువŸడును. ఇదిచిత్రము. దానిపై నేడు రాతితో మ్రోగించిన గుంతలున్నవి గాబట్టి యేకాలమందైన నచట యా భైరవుని వేడుకల సందర్భమున నా గుండును మ్రోగించుచుండిరేమో!

ప్రస్తుత మీగ్రామమున ప్రతియేట ఫాల్గుణమున రామలింగేశ్వరుని యుత్సవము జరుగును. అది పాడ్యమితో నారంభమగును. పున్నమనాడు తేరు జరుగును, అమావాస్య నాటికి ఆఖరగును. రథోత్సవŸమునాడు గుట్టపై పడగగుండు క్రింద దీపము ముట్టింతురట. అచట దీపము వెలిగించువరకు తేమ కదలదట.

నేటికి sTÖ గ్రామమున శిల్పసంపదకు కొదువ లేదు గాని పŸల్లవులే యిక్కడ నుండిన యెడల sTÖ పర్వతములెంత పల్లవించెడివో. నేడీగ్రామ విశిష్టత కదంబ వృక్షములు. అవి నేడు దక్షిణమున మధురలో దప్ప మరెచ్చటను లేవట. పూర్వమిచటనవి మిక్కిలిగనే యుండెనట గాని నేడు మÖడు నాలుగు మాత్రమే మిగిలినవి. అవి శ్రావణ భాద్రపదములందు పూయును. పూర్వమీ ప్రాంతమునకు కదంబ వాడియని వ్యవహారముండెను గాని యది యెంత వరకు జెల్లుచుండెనో తెలియదు.

పూర్వ మిచ్చట నేఱువ చోళులు గట్టిన దుర్గావశేషములు నేడు రంకుల గుట్టపైనుండి గనిపించును. వారచటిగండ శిలలటులే చౌకముగా బగుల గొట్టించి కోటను గట్టిరి. ప్రస్తుత గ్రామమాప్రాకారమందే యున్నది. గ్రామమున చోళులనాటి బావి యొకటి చెకు£్కచెదరక సువ్యవస్థితముగా నుండి జనుల కుపయోగపడుచున్నది.

కోటలోని రాజభవన ప్రాసాదము నేడు గ్రామము లోనికి వెళ్ళు దారి ప్రక్కనే యున్నది. అందొక శివాలయపుటడుగు గూడ నున్నది. అచటనొక నల్ల రాతి వీరగల్లు పడియున్నది. దానిపై గరుడాసమున నొక పురుషుడు చేతులు జోడించుకొనియున్నాడు. అతని ముఖలక్షణములు, కిరీటహారాదులు జూడగా నతడొక రాజపురుషుడు. ఏఱువవంశమున గోకర్ణుడు పరమభక్తుడు గనుక నీప్రతిమ యతనిదిగా నేను భావించుచున్నాను. అది చూచుటకు మిక్కిలి సుందరముగా నున్నది.

ఏఱువ చోళుల పిమ్మట నిచట యెవరెవరి చేతులు మారెనో గాని చివరి దినములలో వనపర్తిరాణి శంకరమ్మ గారి తల్లివారి యాధీనమున నుండెనట. నేడు వారి కోటయడుగు మరియు దాని మోసల భాగము నిలిచియున్నవి. కందూరునకు తూర్పున నడ్డగట్టు వెనుక మద్దిగట్లయను గ్రామమున్నది. ఆ గ్రామమున పూర్వము సంజీవరాయడను కరణముండెనట. అతనికి కందూరి దొరలకు వైరముండగా వారొకప్పుడు తమ చేతి క్రింది బోయలకు ఒకనాడు గుఱ్ఱము దిరిగినంత భూమిని ఇచ్చెదమని జెప్పి యతనిని జంపుమనిరట. అపుడు వారు వెళ్ళి యడ్డగట్టున నొకచోట గుండ్లమాటున గాచి సంజీవరాయడు కందూరికి వచ్చు సమయమున నతనిని గొంతుగోసి చంపిరట. అతనిని చంపిన గుండ్లను నేడతని పేర సంజీవరాయని గుండ్లు అని పిలుచు చున్నారు. బోయలు సంజీవ రాయని జంపినది రాత్రి వేళయట. ఆతని శాపమో లేక చంపించిన వారి పాపమో గాని యతని నచట జంపగనే యిచట కోటపై నొక గుడ్ల గూబ వ్రాలి కూసెనట. అనాటినుండియే యిక కోటపని గూడ గూసెనందురు. సంజీవరాయని చంపినబోయల వంశమున మÖడుతరములవరకు మÖగవారు బుట్టిరట. ఇది గ్రామస్తులా కోటను గుఱించి చెప్పుకధనము.

మరియొకటి, ఈ గ్రామమునగల కడిమిచెట్లు మరొకచోట మొలువవని యందురు గాని యచటనే కాంతిరెడ్డి గారు తాను స్థాపించిన హనుమదాలయము ముందొక చెట్టును మొలిపించి పెంచినాడు గాబట్టి యటవీ శాఖవారా విత్తనము లేస్థితిలో మొలకెత్తునో పరీక్షించి వాని నితరస్థలములందు తోటలో గాని, అలంపురము, ఉమామహేశ్వరమువంటి ప్రసిద్ధ క్షేత్రము లందుగాని వేయించి పెంచుట మంచిది.

ఇతర దేశములందిట్టి చారిత్రక స్థలము లున్నయెడల వానిని ప్రతిదిన ప్రాతర్దర్శన స్థలములుగా రూపొందించుకుందురుగాని మనవారట్టి స్థలములను ప్రాతఃకార్యముల కుపయోగింతురు. గనుక పురాతత్వ శాఖవారుగాని, దేవాదాయ శాఖవారుగాని యిట్టి స్థలములకొక తగుపాటి రక్షణ యేర్పరచి దర్శనీయస్థలములుగా కాపాడుట మంచిది.

కాళోజీ నారాయణరావు జీవితం - సాహిత్యం

కాళోజీ కవిత్వం కవిత్వం కోసం కాదు అది జనం కోసం. జన చైతన్యం కోసం. నిర్ధిష్టమైన ఆలోచనతో ఒకానొక ఆదర్శంతో ఈయన కవిత్వం సాగింది. ఈయనకు కవిత్వం ఒక భావ వ్యాపకసాధనం మాత్రమే. ఈయన కవిత్వమంతా నిరంతరం తన చుట్టూ జరుగుతున్న సామాజిక సంఘటనల్ని ఆశ్రయించి ఉంటుంది. కాళోజీ జీవితాన్ని కవిత్వాన్ని వేరు వేరుగా చూడలేం. ఆయన జీవితంలో ప్రతి సంఘటనని తన కవిత్వంలో చూడవచ్చు. వైయుక్తిక జీవితానికి కవిత్వానికి మధ్య ఏ విధమైన వైరుధ్యం కాళోజీ కవిత్వంలో కనిపించదు. తన భావాల్ని వీలున్నంత సులువుగా వ్యక్తం చేయటమే కాళోజి లక్ష్యం. తన కవిత్వంలో ప్రజా జీవితాన్ని చిత్రించిన ప్రజాకవి కాళోజీ. 

ఆరుద్ర తన సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం (సంపుటి ఎనిమిది, పేజి 44) లో వేమన గురించి ఇలా అంటాడు “ప్రపంచాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్టు చేయటమే కవిత్వ లక్షణం. దీనికి భావనా శక్తి కావాలి. అందులోనూ స్వతంత్ర భావనా శక్తి అవసరం. ఈ సుగుణం తెలుగు కవులందరిలో ఒక్క వేమన గారిలోనే కొట్టవచ్చినట్టు కనబడుతుంది. ఆయన తమ సమకాలీన జీవితాన్ని, సాంఘిక న్యాయాలను, మతాలను, అభిమతాలను అంచెలంచెలుగా అయినప్పటికీ- సంపూర్ణంగా పరిశీలించారు. సమగ్ర అవగాహన ఏర్పరుచుకున్నారు. తాము తెలుసుకున్న సత్యాన్ని ప్రజలందరికీ ప్రబోధించారు” అన్న ఆరుద్ర అభిప్రాయం వేమన గురించి కానీ ఇదే అభిప్రాయం కాళోజీకి కూడ వర్తిస్తుందని చెప్పక తప్పదు. కాళోజీ కవిత్వంలో కూడా స్వతంత్ర భావనాశక్తి ఉంటుంది. సమకాలీన జీవితాన్ని సంపూర్ణంగా పరిశీలించిన విధానం కనిపిస్తుంది. తను తెలుసుకున్న సత్యాన్ని నిర్భయంగా ప్రజలందరికీ తెలియచెప్పాడు. కవిత్వం కవిత్వం కోసం కాదని అది ప్రజల కోసమని నమ్మాడు. తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని విశ్లేషించటమే కాదు దాన్ని వివేచించి సమగ్ర అవగాహనతో కవిత్వకరించాడు. ప్రజా జీవితానికి అద్దం పట్టిన కవిత్వాన్నే రసాడు. అందుకే తెలుగ సాహిత్య చరిత్రలో ప్రజాకవిగా వేమనకు ఎంత స్థానం ఉందో కాళోజీ నారాయణరావు కూడా అంతే స్థానం ఉందని చెప్పాలి. 

కాలప్రవాహంలో వచ్చిన ప్రతి మార్పును ఆహ్వానించి తనలో ఇమిడ్చుకునే లక్షణం కాళోజీ సొంతం. అందుకే ఈయన కవిత్వం విలక్షణమైన శైలిని సంతరించుకున్నది. ఈయన తెలంగాణ నేలపై కదలాడిన తెలంగాణ కవి. తెలంగాణ ఆత్మను ఆవిష్కరించిన కవి. తెలంగాణ ప్రజాజీవితాన్ని కవిత్వకరించి తెలంగాణ సాహిత్య పునర్వికాసానికి పూనుకున్న కవి. తెలంగాణలో సామాన్య జనాభిప్రాయానికి అనుగుణంగా కవిత్వం శ్రామిక వర్గాల నుండి పుట్టింది. అట్టి శ్రామిక వర్గాల సాంఘిక, రాజకీయ జీవితాల నేపధ్యంగా కాళోజీ కవిత్వం ఉంటుంది. ఈయన కవిత్వంలో సమాజానికి అద్దంపట్టి ఎన్నో అంశాలు దర్శనమిస్తాయి. 

కాళోజీ నా గొడవ పుస్తకంలో ఉన్న ప్రతీ కవితలో సమాజాన్ని అనేక కోణాల్లో పరిశీలించిన తీరు కనిపిస్తుంది. కాళోజీ స్పృశించని అంశం అంటూ ఏదీ లేదనే చెప్పాలి. 

కాళోజీ కవిత్వంలో స్పష్టత ఉంటుంది. విషయం సరళంగా సూటిగా ఉంటుంది. 

నీవు పూసిన పూతలందున / నీవు గీసిన గీతలందున-నీ 

ఊహకందిన బొమ్మ వెలసిందా? /నీవు కలలు గాంచిన అందమొలకిందా? 

నీవు కూర్చిన మాట సూటిగా / నీవు పాడిన పాట నీటుగా - నీ 

వెతలు మలచిన కతను చెప్పిందా? నీ మనసు యెరిగిన చిక్కు విప్పిందా? 

అంటూ ‘గీటురాయి’ లోని కవిత్వం ఆయనలో ఉన్న సూటిదనాన్ని, విషయం పట్ల స్పష్టతను తెలుపుతుంది. 

కాళోజీకీ ప్రజాస్వామ్యం పట్ల విశ్వాసం ఎక్కువ. ప్రతిదీ ప్రజాస్వామ్య బద్దంగానే జరగాలని ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాంక్షించిన కవి ఈయన. ఒకసారి బస్సులో ప్రయాణం చేస్తూ తనతో వస్తున్న మిత్రునితో టికెట్టు గురించి పేచి పడ్డాట. మహాకవిగా కళోజీని గుర్తించి కాస్తదూరానికే టికెట్ ఎందుకులే అని కండక్టర్ అంటే లేదు లేదు మీరు టికెట్ కొట్టాల్సిందే అని టికెట్ తీసుకున్న గొప్ప ప్రజాస్వామిక వాది కాళోజీ. తన ప్రజాస్వామ్యమంటే కవితలో ప్రజాస్వామ్యమంటే మానవత్వానికి మనుగడ అని అనామకుల సంరక్షణ అని నమ్మాడు. గుండాతనానికి, గూడుపుఠానికి, కుట్రదారులకు చోటులేనిదే ప్రజాస్వామ్యం అని ఇతని నమ్మకం. 

ప్రజాస్వామ్యంటే ఏమిటి? 

ప్రజారాజ్యం మంటేఏమిటి? 

సౌజన్యాలకు రక్ష/ సామరస్యాలకు రక్ష 

సహకారాలకు రక్ష/ సహజీవననానికి రక్ష 

ప్రజాస్వామ్యమంటే అది/ ప్రజా రాజ్యమంటే అది! 

అని చెప్పటంలో ప్రజాస్వామ్యం పట్ల కాళోజీకి ఉన్న అభిప్రాయం గౌరవం ఎట్లాంటిదో తెలుస్తుంది. 

కాళోజీకి ప్రాపంచిక దృక్పథం అంటే జీవన దృక్పథం నుంచి వచ్చిందే. గొప్ప మానవతా వాదం ఈయన కవితల్లో కనిపిస్తుంది. అంతేకాదు ప్రతీ అన్యాయాన్ని ఎండగట్టడం కాళోజీ తన ధర్మంగా భావించాడు. సమాజంలో సుస్పష్టంగా ఉన్న వ్యత్యాసాలను తన కవితల్లో ఆవిష్కరించాడు. సమాజంలో తరతరాలుగా వస్తున్న దోపిడి వ్యవస్థను నిలదీసి ప్రశ్నించాడు. తన ‘వ్యత్యాసాలు’ అన్న కవితలో 

అన్నపురాసులు ఒకచోట/ ఆకలి మంటలు ఒకచోట

హంసతూలిక లొకచోట/ అలసిన దేహ లొకచోట

సంపదలన్నీ యొకచోట/ గంపెడు బలగం ఒకచోట

పెత్తనమంతా ఒకచోట/ సత్తువ యంతింతొక చోట 

అనుభవమంతా ఒకచోట/ అధికారంబది యొక చోట 

ఉన్నత వర్గం నిమ్న వర్గం అన్నది మానవ సమాజాన్ని రెండుగా వేరుచేస్తున్న వర్గాలుగా భావించాడు. సమసమాజస్థాపన కొరకు కలలు కనే కాళోజీకి వ్యత్యాసాలు మింగుడు పడలేదు. చివరి పాదాల్లో అనుభవ మంతా ఒకచోట అధికారంబది యొక చోట, అనే మాటల్లో అనుభవం అన్నది ఎవరిదైనా కావచ్చు. అనుభవాలకూ, అధికారానికి సంబంధం లేదని కాళోజీ భావన. కాళోజీ కవిత్వంలో జీవితం ముసుగుల్లేకుండా ఉంటుంది. అస్పష్టతకూ, సంక్లిష్టతకూ ఆయన కవిత్వంలో తావులేదు. 

కాళోజీ కవిత్వంలో విశాల దృక్పధం కనిపిస్తుంది. మంచితనం ఎక్కడున్న అది ఎవరిదైనా తప్పకుండా స్వీకరించాలని అంటాడు. విశాల ప్రపంచంలో ఉన్నదంతా మనిషి కోసమని మనిషి మంచిని పెంచుకొని ప్రయోజనం పొందాలని అంటాడు. ఉదాహరణకు ‘మావోడు చెప్పినా మావో చెప్పినా అన్న కవితలో విశ్వ శ్రేయోవాదం సార్వజనీనత కనిపిస్తుంది. అందులో ఉన్న భావం గొప్పది, ఆలోచన గొప్పది. 

మంచి మాట మావోడు చెప్పినా / మావో’ చెప్పినా ఒక్కటే

ప్రాచీనమైనా అర్వాచీనమైనా - మంచి మంచే చెడ్డ చెడ్డ 

ఎవరి మాటైతేమి/ ఏమాటకు ఆమాటే 

మాట ఎవరిదని కాదు / మాటేమిటని చూడు 

కాళోజీకి మొత్తంగా సమాజమే వస్తువు. ఆయన అన్యాయానికీ, స్వార్థానికీ బలైపోతున్న జీవితాల్ని 

పలకరించాడు. 

కాళోజీది మెత్తని హృదయం. కవిత్వం రాస్తు కన్నీళ్ళు పెట్టేవాడు. సమాజంలోని బాధను చూసి బాధపడేవాడు. లోకం కన్నీళ్ళు తన కన్నీళ్ళుగా భావించాడు. ఎన్నో సందర్భాలలో తను కంటతడి పెట్టేవాడని విన్నాం. ఆయన గొప్ప మావతావాది. మనస్సున్న మనిషి ‘ఎందుకు నా హృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు?’ అన్న కవిత ద్వారా ఆయన సున్నిత మనుసును తెలుసుకోవచ్చు. 

అవనిపై జరిగేటి అవకతవకలు జూచి

ఎందుకో నా హృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు? 

పరుల కష్టము జూచి కరిగిపోవును గుండె

మాయ మోసము జూచి మండిపోవును ఒళ్ళు 

పతిత మానవజూచి చితికి పోవును మనసు

ఎందుకో నా హృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు?

తప్పు దిద్దగలేను దారి జూపగ లేను

తప్పు చేసిన వాని దండింపగా లేను 

కష్టపడువారులను కాపాడగా లేను

ఎందుకో నాహృదిని ఇన్ని వేదనలు? 

ఇలా చెప్పటంలో కవి సమాజంలో జరిగే అవకతవకలను చూసి తట్టుకోలేకపోయాడని తెలుస్తుంది. ఎదుటివారి కష్టాలను తన కష్టాలుగా భావించాడు. ఇతరుల కష్టాలు చూసి కరిగిపోయాను అని చెప్తూనే మాయమోసాలు చూసి మండిపోవును ఒళ్ళు అని చెప్పటంలో తన ఆక్రోశం వెల్లబుచ్చాడు. కాళోజీ. చివరి పాదాల్లో కరిగిపోయే గుండె మాత్రమే కాదు, మండిపోయే ఒళ్లు కూడా ఉంది. అని చెప్పటం కవి తన సంస్కరణాభిలాష పట్ల దృఢమైన చిత్తాన్ని వెలిబుచ్చాడు. ఇందులో తనకున్న కరిగిపోయే, మండిపోయే అనే రెండు గుణాల్ని తెలియజెప్పాడు. 

కాళోజీ కవిత్వంలో శ్రామిక వర్గం మీద మక్కువ కనిపిస్తుంది. రైతేరాజు అన్న సిద్ధాంతం నమ్మినవాడు దేశానికి వెన్నుముక రైతు అని తెలిసినవాడు. వ్యవస్థ మొత్తంగా రైతుమీదనే ఆధారపడ్డదని తెలియజెప్పిండు రైతును గురించి ‘కర్షకా’ అన్న కవితలో. 

నర్తకుని నాట్యాలు గాయకుని గానాలు

వాదితృని వాద్యాలు శిల్పకుని శిల్పాలు 

చిత్రకుని చిత్రాలు అంగనల అందాలు

కందర్పు కయ్యాలు కవిరాజు కావ్యాలు

కర్షకా ! నీ కఱ్ఱు కదలినన్నాళ్ళే

ధార్మికుని దానాలు పండితుని భాష్యాలు 

వర్తకుని శౌర్యాలు యాంత్రికుని యంత్రాలు

యోధుల యుద్ధాలు రాజుల రాజ్యాలు కర్షకా

నీ కఱ్ఱు కదిలినన్నాళ్లే... 

సామాజిక, ఆర్ధిక ప్రగతికి మÖలధారం రైతు. అట్టి రైతు దేశ అభివృద్ధికి ప్రధాన. రైతును విస్మరించటం తగదని చెప్పాడు. 

కాళోజీ కవిత్వంలో నాస్తిక వాదం కనిపిస్తుంది. కాళోజీ ఎక్కడా తను నాస్తికునని చెప్పుకోలేదు. కానీ భగవంతుని పేరుమీద జరుగుతున్న ఆర్భాటాలను ఖండించాడు. మనిషి ఆలోచనాశక్తిని బట్టే ఏదైనా ఉంటుందంటాడు. కర్తవ్యహీనులై పరాన్నభుక్తులై ఉండకూడదనే కాళోజీ ఉద్దేశం. మనిషి తన శక్తిని నమ్ముకొని ముందుకు సాగాలి. ఆ సాగే క్రమంలోనే భగవంతుని రూపం అనుభవంలోకి వస్తుందంటాడు. తన ‘చాదస్తం’ కవితలో ఇదే విషయం చెప్పాడు. 

ప్రతీ చాదస్తం దేవుడే / ఏదో ఒక రూపంలో గోకుడే 

పుట్టుకతోనే పుట్టునీపుండు / అగపడక అంతరంగాననుండ 

భావాను గుణ్యం రూపం / శక్తిని బట్టి సాక్షాత్కారం 

నామ రూపాలు అనంతం / ఎవనిది వానికే వసంతం 

దరిదాపున చేరిన మౌఢ్యం / వ్యాపింపజేయునీ జాఢ్యం

ప్రబోధ నినాదాల పొరలు / గాలాలను దాచే ఎరలు 

ఈ కవితలో మతాల ముసుగున జరుగుతున్న బ్రతుకుల పోరును మానవ వికాసానికి అవరోధంగా నిలిచిన మనుషుల విధి విధానాలు తేటతెల్లం అవుతున్నాయి. 

కాళోజీ వ్యవహారిక భాషాభిమాని. భాష విషయంలోను కాళోజీ వాదం వ్యవహరికం వైపే. 

తెలుగు బాస ఎన్ని తీర్లు / తెలుగు యాస ఎన్ని తీర్లు 

వాడుకలున్నన్ని తీర్లు/ ‘వాడుక’ ఏ తీరుగున్న 

తెలుగు బాస వాడుకయే/ అన్ని తీర్ల వాడుకను 

ఒకే తీరుగా చూచుట/ ఎవరి వాడ వారిది 

అని ఎవరి వేడ్క వారిది అని/ ఎవరిదైనా వాడుకె అని 

అన్ని మాండలికాల పట్ల గౌరవంతో, గుర్తింపుగా కాళోజీ పుట్టిన రోజు- సెప్టెంబర్ 9న మాండలిక భాషాదినోత్సవంగా జరుపుకుంటున్నాం. ఇది తెలంగాణ ప్రాంతంలో వున్న మాండలికాలకే పరిమితమైంది కాదు. ‘బడిపలుకల’ కన్నా పలుకుబడులే’ కాళోజీ కోరుకున్నాడు. ప్రజల పలుకుబడిని ఎక్కడ వీలైతే అక్కడ వాడాలని ఆశించాడు. రెండున్నర జిల్లాల చదువుకున్న కుటుంబాల రెండు మÖడు తెగలోళ్ళ ‘ప్రామాణిక భాష’ అని శిష్టుల వ్యవహారికమని అది అందరి తలపై రుద్దితే ఎక్కడి న్యాయం అని ప్రశ్నించాడు కాళోజీ. ఏ ప్రాంతం వాడు ఏ మాండలికంలో రాసాడనే దాని కన్నా ఏమి రాసాడనే దాని మీద, ఎవరి పక్షాన నిల్చి రాసాడనే దాని మీద ధ్యాస పెట్టాడు కాళోజీ. 

కాళోజీ తెలుగుభాషా విషయం పట్ల నిబద్ధతగల వ్యక్తి. నిజాం రాష్ట్రంలో తెలుగు ప్రజలు తెలుగుబాష పట్ల చూపే నిరాదరణను సహించలేక పోయాడు. మాతృభాష తెలుగును విస్మరించి అన్యభాషల మీద పెంచుకుంటున్న మమకారాన్ని నిరసించాడు. తెలుగు ప్రజల వేషభాషల్ని చూసి తెలుగు వాడిగా సిగ్గు పడుతున్నానని చెప్తూ ‘ఆంధ్రుడా’ అన్న కవితలో. 

ఏ భాషరా నీది యేమి వేషమురా?/ ఈ భాష ఈవేష మెవరి కోసమురా? ఆంగ్లమందున మాటలాడ గలుగగనే / ఇంతగా గుల్కెదవు ఎందుకోసమురా? తెలుగు బిడ్డడవయÖ్య తెలుగు రాదంచును/ సిగ్గులేక ఇంక చెప్పుటెందుకురా? తెలుగు బిడ్డవు రోరి తెలుగు మాట్లాడుటకు / సంకోచపడియెదవు సంగతేమిటిరా? అన్యభాషలు నేర్చి ఆంధ్రంబురాదంచు/ సకలించు ఆంధ్రుడా! చావవెందుకురా? 

ఈ మాటల్లో కాళోజీకి తెలుగు భాషపట్ల ఉన్న మామకారం వ్యక్తమవుతుంది. తెలుగునేలపై పుట్టి తెలుగును మాతృభాషగా పట్టి తెలుగు రాదనే చవటలను ‘ఆంధ్రుడా’ కవితలో ఎద్దేవ చేసాడు. 

కాళోజీ కవిత్వంలో వ్యంగం అధికం. తనకు నచ్చని విషయం ఏదైనా ఉంటే వెంబడే తన భావాన్ని ప్రకటించటం కనిపిస్తుంది. చెప్పేది సూటిగా చెప్పటం ఎదుటి వారు ఏమనుకుంటారనే విషయం ఆలోచించక పోవటం కాళోజీ నైజం. ఉదాహరణకు 1943 సంవత్సరంలో వరంగల్లులో శబ్దాను శాసన గ్రంథాలయ వార్షికోత్సవాలు జరిగాయి. ఆ సందర్భంగా జరిగిన కవి సమ్మేళనానికి రాయప్రోలు సుబ్బారావు అధ్యక్షులు. నిజాం వ్యతిరేకోద్యమం ముమ్మరంగా సాగుతున్న ఆ రోజుల్లో తెలంగాణా ప్రాంతంలో ఉంటూ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ తెలుగు శాఖాధిపతిగా పనిచేస్తూ తెలంగాణా ప్రజల పోరాటంలో పాలు పంచుకోలేదనే విమర్శ రాయప్రోలోపై ఉండేది. ఆ సందర్భంగా రాయప్రోలును ఉద్దేశిస్తూ కాళోజీ చెప్పిన కవిత్వం ‘కోకిలా’ 

లేమావి చివురులను లెస్సగా వేసేవు

ఋతురాజు వచ్చెనని అతి సంభ్రమముతోడ 

మావి కొమ్మల మీద మైమరచి పాడేవు

తిన్న తిండివ్వారిదే కోకిలా! 

పాడు పాటెవ్వారిదే కోకిలా!

ఏనాటి సుకృతమొ? ఏ విశ్వకవి చలువొ?

ఈనాడు నిన్నింతదానిగా చేసినది

అంతకే నీవేడ ఆగలేకున్నావు? 

లేకున్న నీలెక్క యెందులో కోకిలా!

లేకున్న నీవేడ నుందువో కోకిలా? 

ఈ కవిత్వంలో రెండు విషయాలున్నాయి. ఒకటి తెలంగాణ ప్రజల ఉద్యమ స్ఫూర్తిని పొందలేక దానిని అందుకోలేక రాయప్రోలు మాట్లాడకపోవటం, ఈ నేలపై ఉంటూ ఈ నేల విముక్తి పోరాటంలో భాగస్వామి కాకపోవటం. రెండవ అంశం రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ చలువ వల్ల ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగుశాఖకు అధ్యక్షులుకావటం. ఈ రెండు అంశాలు కాళోజీ తన కవిత్వంలో నిర్భయంగా నిర్మోహమాటంగా చెప్పాడు. 

1975 జూన్లో దేశంలో ఎమర్జన్సీని ప్రకటించినప్పుడు కాళోజి తీవ్రంగా స్పందించాడు. ప్రజా జీవితానికి ఆటంకం కలిగినప్పుడల్లా ఈయన ఆక్రోశంతో కవితలు రాసాడు. ప్రభుత్వ నియంతృత్వ ధోరణికి వ్యతిరేకంగా కలాన్ని గళాన్ని సందించినవాడు కాళోజి. ఎమర్జన్సీకీ వ్యతిరేకంగా రాష్ట్రపతిని నిలదీస్తు ఇలా అంటాడు. 

పౌర జీవితమ్ము కాలి/ కమురుకంపు కొడుతుంటే 

ఎమర్జన్సీ అత్తరుతో/ ఏమాత్రం ఆపగలవు 

రాష్ట్రపతి ఏ మంటావు. 

ఇలా సూటిగా రాష్ట్రపతిని ప్రశ్నిస్తూ అనేక సందర్భాలలో కవితలు రాసాడు. వ్యక్తులను భజన చేసే సంస్కృతిని ఎండగట్టాడు. ఎమర్జన్సీ వాతావరణంలో ఫాసిజమే వుంది తప్ప ప్రజాస్వామ్యం లేదన్నాడు. ఎమర్జన్సీలో అవినీతికి చోటు లేదన్న విషయాన్ని ఖండించాడు. ఎమర్జెన్సీ సందర్భంలో కాళోజీ 

సర్కారీ గోదాముల/ సరుకు బైటికొస్తాందట 

ఇన్నాళ్ళు ఎవరి హుకుం/ చేత సరుకు దాగున్నది 

ఇన్నాళ్ళు ఎందుచేత/ సరుకు బయటపడుత లేదు. 

అంటూ, ఎమర్జన్సీకి అనుకూలంగా ఉన్న వ్యక్తుల్నీ, వాదాలను వ్యతిరేకించాడు. పౌరునిగా పలుక వీలు లేనప్పుడు బ్రతికెందుకు? ఇంత కన్న చావునయం అనుకున్నాడు కాళోజి. 

కాళోజి స్వేచ్ఛను కోరుకుంటాడు. స్వేచ్ఛలేని జీవితం మరణంతో సమానమంటాడు. పెత్తనాన్ని ధిక్కరిస్తాడు. ఒకరిమీద మరొకరి అధికారాన్ని అణచివేతను ఒప్పుకోడు. మనిషి స్వేచ్ఛజీవి అందుకే స్వేచ్ఛను కోరే ప్రపంచం వైపు పయనించాలంటాడు. కాళోజీ భాగవతంలోని ప్రహ్లాద చరిత్రను ఇష్టపడతాడు. హింసకు ప్రతీక హిరణ్యకశిపుడు. స్వేచ్ఛకు ప్రతినిధి ప్రహ్లాదుడు. 

నాడు ముల్లోకాలకు

హిరణ్యకశిపుడొకడైతే 

నేడొక్కొక్క ప్రాంతానికి

ఒక్కొక్క హిరణ్యకశిపుడు 

ఈనాడు నరవృక, నరజంబుకాల

సమÖహాల, ముఠాబంది బలగాల 

బానిసలై అమాయకులు పడుచుండిన అగచాట్లు

ఆనాడు ప్రహ్లాదుడు చేరి మ్రొక్క కోపమంత

చల్లారిన నరసింహా! ఎరుగ వీవు

నాకేమో మళ్ళీ మళ్ళొక్కసారి 

ఆనాటి నీ రూపము ప్రళయభీకరాకారము

చూడవలెను అనెడు బులుపు 

ఇలా కాళోజి పురాణాల్ని వర్తమానానికి అన్వయిస్తాడు. 

కాళోజీ ఏ ఒక్క పార్టీని తనతో తీసుకు రాలేదు. రాజకీయాలు, నడుస్తున్న చరిత్ర ఆయన కవితల్లో కనిపిస్తుంది. గల్లీ నుండి ఢిల్లీ దాకా జరిగే పరిణామాలు కాళోజీకి తెలుసు. చివరి వరకు కాళోజీ మనిషినే నమ్మాడు మనిషి వెంటే ఉన్నాడు. తన కవితల్లో ‘పార్టీవ్రత్యాన్ని’ చూపించాడు. 

అభ్యర్థి ఏపార్టీవాడని కాదు/ ఏ పాటి వాడో చూడు 

ఎన్నుకుంటే వెలగబెట్టడం కాదు. ఇందాక ఏం చేసిండో 

చూడు ఇప్పుడు కట్టే ముడుపులు కాదు. ఇందాక చెల్లించింది చూడు 

పెట్టుకునే టోపికాదు. పెట్టిన టోపి చూడు 

ఎగరేసిన జెండా కాదు చాటున ఆడించిన దండా చూడు 

మనిషిని చూడు, చరిత్రను చూడు/ నుడుపులు కాదు, నడవడి చూడు 

ఈ కవిత ఆయన సూటిదనానికీ, విసురుకూ, అరమరికలు లేని తనానికి నిదర్శనం. 

కాళోజీ గొప్ప అనువాదకుడు కూడా. ఉర్దూ కవితలనే కాక ఆంగ్లరచనల్ని కూడ అనువాదం చేసాడు. కాళోజీ ప్రసిద్ధమైన ఒకే ఒక్క సిరాచుక్క లక్ష మెదళ్ళకు కదలిక’ అన్నది ఆంగ్లంలోని A sఱఅస్త్రశ్రీవ dతీశీజూ ఱఅk tష్ట్రat ఎakవ tష్ట్రవ ఎఱశ్రీశ్రీఱశీఅs tశీ tష్ట్రఱఅk అన్న మాటల్ని ‘సిరాచుక్క’లో 

ఒకే ఒక్క సిరాచుక్క లక్ష మెదళ్ళకు కదలిక 

అన్నాడు బైరన్ / నిజమేనా అది? 

మరి నేను ఒలక బోసిన /సీరా సీసాల కొద్ది గాదు

పిపాల కొద్ది / ఏ ఒక్క మెదడు కదిలినట్టు లేదు 

మొదట నా మెదడులో ఉంటేగా కదలిక/ మరొడ్ని కదిలించ 

ఈ వాక్యాన్ని అనువదించటంలో క్లుప్తతను, గాఢతను సాధించి ఆ భావానికి విస్తృత ప్రాచుర్యం ఇచ్చాడు ఖలీల్ జీబ్రాన్ రాసిన ‘ది ప్రొఫెట’ ను ‘జీవనగీత’గా అనువదించాడు. అట్లాగే ఠాగూర్ రాసిన 

wష్ట్రవతీవ ఎఱఅd ఱs wఱtష్ట్రశీut fవaతీ Aఅd ష్ట్రవad ఱs ష్ట్రవశ్రీd ష్ట్రఱస్త్రష్ట్ర అన్న మాటలని ‘దేశానికి మేలుకొలుపు ఎప్పుడు?’ అన్న కవితలో అనువాదం చేసాడు. 

ప్రభూ! 

మనసు నీచే పురోగమింప బడినప్పుడు కద 

విశాలమగు చిత్తవృత్తికి / ఉదారమగు కృతికి ఆస్కారం 

అంటూ అనువదిస్తాడు కాళోజీ. అలాగే భీలాల్ జిబ్రాన్ రాసిన I aఎ dతీవaఎ శీf yవstవతీday aఅd ఎవఎశీతీy శీf tశీఎశీతీతీశీw అన్న మాటల్ని ‘నేను ప్రస్తుతాన్ని” అనే కవితలో.. 

నేను ప్రస్తుతాన్ని/గతానికి శిఖరాన్ని 

వర్తమానాన్ని / భావికి ఆధారాన్ని 

నేను నేడనెడు దాన్ని/ “నిన్నటి స్వపాన్ని 

రేపటి జ్ఞాపకాన్ని” / నేను ప్రస్తుతాన్ని / ఇప్పటి క్షణాన్ని అంటూ సాగుతుంది. ఈ అనువాదంలో శబ్దలయకూ, ప్రకటనలో స్పష్టత ప్రాధాన్యమిచ్చాడు కాళోజి. ఖలీల్ జిబ్రాన్ను రాసిన వాటినే అనువాదానికి ఎంచుకోవటంలోనే కాళోజీ జీవన చింతన అర్ధమవుతుంది. లోతైన జీవన తాత్త్వికత ఉన్న కావ్యాన్ని అనువదించి తెలుగు వారికి ఎంతో మేలు చేసాడు కాళోజి. 

స్మృతిగీతాలు రాయటంలో కాళోజీ తన ప్రతిభను చాటుకున్నాడు. ఈయన రాసిన స్మృతి గీతాల్లో క్లుప్తమైనది, బలమైనదీ, విశిష్టమైనదీ ‘జయప్రకాశ్ నారాయణ’ పై రాసింది. దీని శీర్షిక ‘లోకానాయక’ మÖడే మÖడు పంక్తులు కానీ ఒక జీవన సత్యాన్ని అన్వేషించగల భావాన్ని అందులో చూడొచ్చు 

‘పుటకనీది /చావునీది/ బ్రతుకంతా దేశానిది” 

మొదటి రెండు పంక్తులు సాధారణ వ్యక్తీకరణ. కానీ మÖడవ పంక్తి శిఖరాయమానమైనది. జీవన సార్ధకతను తెలియజేసింది. కాళోజీ బాలగంగాధర్ తిలక్ మరణించినప్పుడు ‘తమ్ముడూ’ అని దుఃఖ స్వరంతో స్మరించాడు. “నీ ఎదలో అతినాజూకైన ఒక మÖల నాకు విడిదిగా ఉండేది” అని తన ఆత్మీయతను నెమరేసుకున్నాడు. స్మృతిగీతాల్లో కాళోజీలో ఉన్న ఆత్మీయ భావాన్ని చూడొచ్చు. సున్నిత హృదయం గల వాళ్ళే ఎదుటి వారి కష్టాల్నీ కన్నీళ్ళను అర్థం చేసుకుంటారు. సున్నిత మనస్కుడుగా కాళోజీ చాలా కవితల్లో కనిపిస్తాడు. 

కాళోజీ మొదట విశాలాంధ్రను సమర్ధించాడు రెండు ప్రాంతాలు కలిసుంటే తెలంగాణ ప్రాంతం అభివృద్ధి చెందుతుందని నమ్మాడు. కానీ ఎక్కడా, ఎప్పుడూ కాళోజీ ఆశించినట్లు జరగలేదు. సీమాంధ్రుల కుటిల రాజకీయాలను అంచనా వేయలేక కాళోజితో పాటు చాలా మంది బాధపడ్డారు. కాళోజీ జరుగుతున్న అన్యాయాన్ని చూసి సహించలేక పోయాడు. సీమాంధ్రుల మోసపూరిత విధానాలను ఖండిస్తూ తన కవిత్వంలో తూర్పారబట్టాడు. ‘ఎవరనుకొన్నారు? ఇట్లానని ఎవరనుకొన్నారు?” అనే కవితలో తెలంగాణకు జరిగిన అన్యాయాల్నీ ఆంధ్ర ప్రభుత్వ పరిపాలనతో సాగుతున్న పక్షపాత వైఖరిని తేటతెల్లం చేసాడు. 

ఎవరనుకున్నారు ఇట్లానని ఎవరనుకున్నారు

ఆంధ్ర తెలంగాణలకు అన్యత ఏర్పడుతుందని

హామీలిచ్చినవారే అంత స్వాహా చేస్తారని

తప్పుడు లెక్కతో తమ్ముల నెప్పుడు ఒప్పిస్తారని

అంకెల గారడి చేస్తూ చంకలు ఎగిరేస్తారని

ప్రాంతాన్ని పాడుచేసి శాంతిశాంతి అంటారని

కడుపుల్లో చిచ్చుపెట్టి కళ్ళు తుడవ వస్తారని

అభయమిచ్చి కత్తుకనే అదిమి అదిమి పడతారని

ఆక్రోశిస్తే శాంతికి అంతరాయమంటారని

తెలంగాణ వేరంటె తెలివి లెక్క పెడతారని

ఆత్మహత్య ధోరణలను హంగామా చేస్తాడని

ఎవరనుకున్నారు ఇట్లానని ఎవరనుకున్నారు 

1969లో ప్రత్యేక తెలంగాణ కోసం ఉద్యమం సాగుతున్నప్పుడు కాళోజీ తెలంగాణ రాష్ట్రం కాంక్షిస్తూ ఎంతో కవిత్వం రాసాడు. అందులో తెలంగాణ వేరైతే’ అన్న కవితలో.. 

తెలంగాణ వేరైతే / దేశానికి ఆపత్తా 

తెలంగాణ వేరైతే / తెలుగు బాస మారుస్తారా? 

తెలంగాణ వేరైతే / కిలోగ్రాము మారుతుందా? 

తెలంగాణ వేరైతే/ తెలివి తగ్గిపోతుందా? 

తెలంగాణ వేరైతే / చెలిమితుట్టి పడుతుందా? 

వానపడక వుంటుందా చెలిమలెండి పోతాయా? 

తెలంగాణ ప్రత్యేకత/ తొలి సంజల పూస్తున్నది 

ప్రజల శక్తి ప్రజ్వలించి/ ప్రభల ప్రసారిస్తుంన్నది

ప్రజలరాజ్య ప్రాభవమును ప్రదర్శింపజేస్తున్నది. 

కాళోజీ కవితల్లో తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర కాంక్ష ప్రజల్లో ఎంత బలంగా ఉన్నదో తెలుస్తుంది. 

ప్రత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమ సందర్భంగా మే నెల ఒకటి 1969లో వరంగల్లులో జరిగిన ప్రజాసమితి సదస్సులో తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఉంటూ తెలంగాణకు ద్రోహం చేసే నాయకుల్ని గుర్తించాడు. ఆంధ్ర ప్రాంత నాయకులకు అమ్ముడు పోతున్న తెలంగాణ నాయకుల్ని హెచ్చరించాడు. ప్రాంతం వాడే దోపిడి చేస్తే అన్న కవితలో దోపిడిదారుడు ఎవరైనా సరే తన్ని తరమాలన్నాడు. 

దోపిడి చేసే ప్రాంతేతరులను/ దూరం దాకా తన్ని తరుముతం 

ప్రాంతం వాడే దోపిడీ చేస్తే / ప్రాణంతోనే పాతర వేస్తం 

ప్రాంతేతరుని దోపిడి కన్నా ప్రాంతం వాడి దోపిడిని తీవ్రమైనదిగా కాళోజీ పరిగణించడాన్ని గమనించాలి. ఇదే కవితలో ‘దోస్తుగా ఉండేవారితో మేమును దుస్తీ చేస్తం - ప్రాణమిస్తం” అన్న మాటల్ని కూడ తెలంగానేతరులు గమనించాలి. 

ప్రజలచేత ఎన్నుకోబడ్డ ప్రజా నాయకులు ప్రజల క్షేమం మరిచి ప్రవర్తిస్తే ప్రజల్నే కాదని లెక్కచేయక తిరుగుతుంటే కడుపుమండిన ప్రజల మనోభావాలు ఎట్లా ఉంటాయో కాళోజీ ఈ కవితలో కనిపిస్తుంది. ‘నన్నే కాదంటే ఎట్ల?’ 

నా ఓటుకు పుట్టినన్నె / కాదంటే ఎట్ల కొడక? 

మా ఓట్లకు పుట్టిమమ్మె /కాదంటే ఎట్ల కొడక? 

రాజకీయ నాయకులు ప్రజాప్రతినిధులు జనం ఓట్లకు పుట్టినవారని చెప్పడం కాళోజీ పరిశీలనా శక్తికి నిదర్శనం. 

ఉద్యమానికి అడ్డుపడ్డ రాజకీయ వేత్తలను పేరు పేరునా నిలదీసాడు. కాళోజీ నాటి ప్రధాన మంత్రి ఇందిరమ్మను ఉద్దేశిస్తూ తేటతెల్లమయే వ్యక్తీ కరణలో తెలంగాణ వేరుపడాలన్నాడు. 

ఒప్పందాలను నమ్మి/ ఒప్పుకుంది చాలమ్మా 

ఎవరి ప్రాంతమును వారిని / ఎలనియ్యి ఇందిరమ్మ 

వేరు వేరుగ వుంటే/పోరు వుండబొదమ్మా 

మరో రాజ్యమొకటి భారత / మాతకు బరువానమ్మ?

తేగెదాక బిగియిస్తే / తెగును తాడు గదనమ్మ 

అన్న మాటల్లో తెలంగాణ ఆకాంక్ష తెలంగాణ రాష్ట్రం తప్పక ఏర్పడుతుందనే విశ్వాసం కాళోజీలో కనిపిస్తాయి. తెలంగాణ ఉద్యమంలో జరుగుతున్న ప్రతి మార్పును ప్రతి పరిణామాన్ని కాళోజీ అంచనా వేయగలిగాడు. తెలంగాణ ఉద్యమ తొలితరం నుంచి మలితరం ఉద్యమం దాకా ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రాన్ని సాకారం చేసుకోవలన్న ప్రగాఢమైన కాంక్షను కాళోజీ తెలంగాణ ఉద్యమ కవిత్వంలో చూడొచ్చు. 

ప్రజాకవి కాళోజీని ఏ ఒక్కకోణం లోంచి చూసి అంచనా వేయటం కుదరదు. తెలంగాణ ప్రజల గుండెల్లో ఉన్న ఆర్ద్రతను, ఆకలిని అంచనా వేసి ప్రజాజీవితాన్ని కవిత్వకరించాడు కాళోజీ. ఈయన కవిత్వంలో ఉన్న విభిన్నమైన కోణాలు మొతాన్ని పరిశీలించటం అన్నది అవసరం. కాళోజీ చూడని మార్గం లేదు. ఆయన తిరగని దిక్కూ లేదు. అందరి జీవితాల్లో ఉన్న సమస్యలను సాధక బాధలు తన కవిత్వంలో కనిపిస్తాయి. కాళోజీ అందరి వాడు. 

కాళోజీ 1958 నుండి 1960 వరకు ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి సభ్యునిగా ఉన్నారు. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు సభ్యుడిగా పనిచేసాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ సభ్యునిగా ఉన్నాడు. తెలంగాణ రచయితల సంఘం అధ్యక్షుడుగా ఉన్నాడు. ఈయన పొందిన పురస్కారాలు ఈయన బహుముఖ ప్రజ్ఞకు అద్దం పడతాయి. 

1972లో భారత ప్రభుత్వం నుంచి స్వాతంత్య్ర సమరయోధునిగా సన్మానం. 

1968లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నుండి ‘జీవనగీత’ కు ఉత్తమ అనువాద రచన అవార్డు. 

1992లో భారత ప్రభుత్వ పద్మవిభూషణ్ పురస్కారం. 

1992లో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేట్. 

1996లో కళాసాగర్ మద్రాస్వరి విశిష్ట పురస్కారం 1996లో సృదయ సాహితి, విశాఖవారి గురజాడ అవార్డు. 1997లో ఉండేల మాలకొండారెడ్డి విజ్ఞానపీఠం అవార్డు 

1996లో నాగపూర్ యÖనివర్సిటీ వారి సన్మానం 

2000లో రామినేని పౌండేషన్ వారి అవార్డు 

ఇవేకాక అనేక సాహిత్య సాంఘీక సంస్థలచే సన్మానాలు గౌరవాలు దక్కించుకున్న బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి కాళోజీ. 

లోకాయపల్లె కైపియతు

మహభారత కాలంనాడు యదు -వృష్టి భోజకుకుర - అందకం అనే చిన్నచిన్న రాజవంశాల వలే పాలమÖరు జిల్లాలో గద్వాల జటప్రోలు -వనపర్తి అనే ప్రసిద్ధ సంస్థానాల ప్రారంభం నాటికి జటప్రోలు ప్రాంతంలోని ఏల్లూరు సింగపట్నం కల్వకొలను పెద్ద మÖర్రూరు, చిన్నకుర్రూరు విశ్బాహ్మణులు ఆత్మకూరులోని చంద్రగడగట్టును, స్మార్త బ్రాహ్మణులు ఆవంచ గోరిట రాచూరు గ్రామాలను కన్నడులైన మద్వ బ్రాహ్మణులు వనపర్తి ప్రాంతంలోని జంగమయ్యపల్లె - బలిజెపల్లి, వీరయ్యపల్లె, మనిగిళ్ల గ్రామాలను జంగందొరలు పాలించానారు. ఆనంతరకాలంలో ఈ గ్రామాలన్ని ఆయాసం స్థానాలలో చేరిపోయినాయి. అటువంటి వానిలో లోకయ్యపల్లె కూడ ఒకటి. ఈ గ్రామం ప్రస్తుత నారాయణపేటకు మÖడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ప్రభుత్వపు రికార్డులలో సంస్థానంగా నమోదు లేకున్నా ప్రజల నాలుక పై మాత్రం ప్రసిద్ధమైన సంస్థానంగా ఇప్పటికి నిటిచి ఉంది. ఈ సంస్థానం ప్రభువులు గూడ బ్రాహ్మణులే. వీరు తమను భరద్వాజ గోత్రుల మనియాదవులమని పర్నవీన్ వంశీయులమని చెప్పుకున్నారు. వీరి యింటి’ పేరు నసులవాయి వారు. వీరు స్వర్ణభైరవో పాసకులు. 

బ్రాహ్మణులలో భరద్వాజగోత్రులకు మహాభారత కాలం నుండియే రాజకీయంలో సంబంధం ఉంది. భరద్వాజుని పుత్రుడైన ద్రోణుడు బీష్ముని పిమ్మట అయిదు దినాలు సేనాపతిగా ఉన్నాడు. అతని కొడుకు అశ్వత్థామను రణరంగంలో ఊరుభంగమైపడిన దుర్యోధనుడు స్వయంగా అభిషేకం చేసినేప్తిక ప్రళయానికి పంపినాడు. క్రీ.శ. 1295లో దేవగిరిని యాదవ ప్రభువు రామచంద్ర దేవుడు పాలించినాడు. అతని దండనాయకుడైన స్తాణుచమÖ పతి మగతలలో ఈశ్వరాలయానికి ఒక దానం చేసి శాసనం వేయించినాడు. దానిలో రామచంద్రదేవుని వంశం ఈ విధంగా చెప్పబడింది. 

శ్లో. నాభేనారాయణనాభూ ద్విధాతాతనోర్మనుః

తదన్వయేసముద్భూతం-స్తితంయదుకులంభువి

నారాయణుని నాభికమలంలో బ్రహ్మపుట్టినవాడు. అతనికి మనువు ఆ మనువు నుండి యదువంశం పుట్టింది. ఆ వంశంలో భిల్లముడు అనేవాడు పుట్టినాడు. అతని కుమారుడు దుతుజైత్రుడు, జైత్రుని పుత్రుడుసింఘణుడు. అతని తనయుడు రెండజైత్రుడు. అతనికి కృష్ణుడు, మహాదేవుడు అని యిద్దరు కుమారులు కలిగినారు. ఈ మహాదేవుడే దేవగిరి నుండి కాక తిరుద్రమ దేవిపై దండెత్తి ఓడిపోయినాడు. 

కృష్ణరాజుకుమారుడు రామచంద్రదేవుడు. ఇతని ఆస్థానంలోనే హిమాద్రి అనే పండితున్నాడు. అతడు చతుర్వర్గ చింతామణిని రచించాడు. మరాఠీ భాషకుడు మోడీ లిపిని కనిపెట్టినాడు. ఇతని కాలం క్రీ.శ. 1262-1289 అని చెప్పబడింది. ఈ రామచంద్రదేవుని పిమ్మట క్రీ.శ1689 లో ఓలకాయపల్లెను పాలించిన వెంకటనారాయణ బేదప్ తమకు దేవగిరి మగతలపరణాలున్నట్లు తన దానపత్రంలో దెలిపినాడు. ఈయన దాన పత్రాలన్ని ఆనాటి మోదీలిపిలోనే ఉన్నవి.. అంతేకాక రామచంద్రదేవుడు ఈ వెంకటనారాయణ ఇద్దరు కూడ యాదవులమనియే చెప్పుకున్నారు. ఆనాడురామచంద్రదేవునికి తిన్న పరగణాలే ఈనాడు గూడ వెంకటనారాయణ గారికి చెల్లుతున్నవి. కనుక ఈ లోకాయపల్లె ప్రభువంశం ఆ రామచంద్ర దేవుని శాఖయేని చెప్పే అవకాశం ఉంది. అయితే ఈ శాక ఎప్పుడు ఏ కారణం చేత దేవగిరిని విడిచి పాలమÖరు జిల్లాలోని లోకయ్యపల్లెకు వచ్చిందో ఇక్కడికి వచ్చిన మÖలపురుషుడు మాత్రం ఎవరో తెలియదు. 

యాదవ రామచంద్రదేవుడు తనను బ్రహ్మణుడనని చెప్పుకోలేదు. అయిన బ్రహ్మనుండి పుట్టిన వంశమే కనుక అతడు క్షత్రియత్వం అవలంబించిన బ్రహ్మణుడు. లోకాయపల్లెవారుకూడ తమను బ్రహ్మణులని గాని క్షత్రియులని గాని చెప్పుకున్నట్లు లేదు. వారు యాదవులం వర్నలీన్ వంశస్థులం అని మాత్రమే చెప్పుకున్నారు. మహారాష్ట్ర వీరులలో నానపర్నవీన్ ఒకడు కనిపిస్తాడు. వీరు వీరులు కనుక భైరవోపాసకులు తేవటంలో వింతలేదు. లోకాయపల్లెవారు తమ సోనార్ భైరవుని పుణ నుండి వెంట తెచ్చుకున్నారట. రూపధ్యాన రత్నావళిలో రిష్ట భైరవులు పిమ్మట ఈ స్వర్ణాకర్షణ భైరవుడు చెప్పిబడినాడు. ఇతడు దిగంబరుడు గాదు. హారికిరీట కుండల పండితుడు. స్వర్ణపటధారి కనుక దాదాపుగా విష్ణువుకు ప్రతిరూపంగా ఉంటాయి. వీరి సంస్థానమైన లోకాయపల్లెను కొందరు నాడు లోకాయతపల్లె. అంటున్నారు. కాని మన జిల్లాలో మత సంబంధమైన నామాలతో గ్రామాలురాదు. ఇది పూర్వం ఎక్కువగా అరణ్యభాగం కనుక స్థల జల వృక్ష వాచాకాలే ఎక్కువ. దాని నడుమ నడుచు వ్యక్తి వాచకాలు కొన్ని పునారావృతమైన అవి దేవతలు వెలసిన గాని ఆ మతస్థులు గాని కాదు. అవి ప్రజలు తమ యొక్క దైవాభిమానం చేత పెట్టుకున్న పేర్లు మాత్రమే. ఈ జిల్లాలోని వర్ధమానపురం వర్ధమాన మహావీరుని పేర మాయపురం (రంగాపురం) బుద్దుని తల్లి మాయాదేవి “పేర వెలసినవని చారిత్రకులభిప్రాయపడుతున్నారు. కాని ఇంతవరకు వర్ధమానపురంలో ఒక జైనావశేషం గూడ బయటపడలేదు. 

ఇక గంగాపురంలోని తప్తకాలలో జైనమÖర్తులే బయటపడినవి కాని బౌద్దవశేషాలు కనిపించలేదు. వాస్తవానికి వర్ధమానపురమని కాక తిరుద్రుని హనుమకొండ శాసనంలో తపన ఇంతకు పూర్వపు శాసనాలలో ఆ పేరు కనిపించదు కనుక అవి వాస్తవానికి శబ్దసాదృశ్యమైన సంస్కృతి కారణం అనవలె. ఇదే కాక ఈ జిల్లాలోనే వడ్డవాని గ్రామాలు యింకా రెండు యున్నవి. ఇక గంగాపురానికి మాయపురముని తాత పిన్నమారాజు యొక్క శ్రీరామవిరూపాక్ష శాసనాలలో మాత్రం ఒక పర్యాయం కనిపిస్తుంది. దాని పిమ్మట రెడ్డి మల్లారెడ్డి గంగాపురం మహాత్మనంలో తప్ప మరెక్కడ ఆ పేరు కనిపించదు, కనుక లోకాయపల్లె నారాయణపేట వలె ఒక సామాన్యమైన వ్యక్తి వాచకమే గాని మతసంబంధ కాదని అనవలె. దీనిపేరు మొదటిసారిగా మనకు భాస్కర రాయల మొక్క లలితా సహస్రభాష్యంలో కనిపిస్తుంది. ఈ భాస్కరరాయలు గంభీర రాయల కుమారుడు. హరిహర రాయ సోదరులు మహారాష్ట్రలు. తమకు కుష్టు సంబంధమైన ఒక చర్మవ్యాధి ఉంది. 

పుణ్యక్షేత్ర దర్శనం పుణ్య నదీ స్నానలకు బయలుదేరి మార్గవశంగా ఒక పుదీ జిల్లాలోని మÖల మళ్లకు వచ్చి ఆ రాత్రి అక్కడనే ఉండి మరునాడు గ్రామం వెలుపల గల ఒక మడుగులో స్నానం చేయగా వ్యాధి కొంత ఉపశమనం కనిపించింది.. దానితో వీరు గ్రామంలోనే కొన్ని దినాలు ఉండి పూర్తిగా స్వస్థులై ఇక ఈ జిల్లాలోనే ఉండదలచినారు. అప్పటికిది బీజాపుర రాజ్యంలో ఉన్నది. అందువల్ల అక్కడికి వెళ్లి ఆదిల్షాగారి కొలువులో తమ విద్యాపాటవాలు ప్రదర్శించి కొలువు సంపాదించుకున్నారు. అపుడొకసారి ఆ ప్రభువు గంభీరరాయలను మగతల పరగణౠకప్పం వసూలుకు పంపినాడు. అపుడాయన నారాయణపేటలో కొన్నినెలలున్నారు. అప్పటికాయన కుమారుడు భస్కరరాయులు పది పన్నెండేండ్ల పిల్లవాడు. ఆటలలో పడి అస్తమానం తిరుగుతూ ఉండగా ఒకనాడు తండ్రి కఠినంగా కోపించాడు. దానితో అతడు వేరుపడి తండ్రికి చెప్పకుండా యిల్లు విడిచి లోకాయపల్లెకు వచ్చిన సింహయజ్వండితుని ఆశ్రయించి పన్నెండు సంవత్సరాలు శుశ్రూషచేసి మహాపండితుడైనాడు. అనంతరం కొంత కాలానికి సౌభాగ్య భాస్కరం అనే లలిత సహస్ర భాష్యం వ్రాసి దానితో తన గుర్తింపు స్మరిస్తూ ఈ గ్రామం పేరు చెప్పినాడు. పరిశోధకులు ఈ భాష్య రచనకు క్రీ.శ. 1696 ప్రాంతమని నిర్ణయించినారు. కనుక విద్యాపరిశ్రమానంతరం గ్రంధ రచనకు మరో పది ఏండైనా ఎడం ఉంటుంది. అనుకుంటే ఆయన విద్యాసామప్తి 1686 పన్నెండేండ్లు గురు శుశ్రూష చేసినాడు కనుక అతని లోకాయపల్లె ప్రవేశం 1674 ప్రాంతం అవుతుంది. కనుక క్రీ.శ 1650 ప్రాంతం నాటికి ఈ లోకాయపల్లె ఒక సాంస్థానంగా మరియు విద్యాంసుల నిలయంగా ఉన్నదని చెప్పవచ్చు. 

ఇక్కడి ప్రభువంశంలో నారాయణరావులు లక్ష్మమ్మలు చాలామంది ఉన్నారు. వారిని గురించి అనేకమైన కథలున్నవి. కాని ఏ కథ ఎవరికి చెందుతుందో తెలియదు. ఇక్కడ మొదటి నారాయణరావు క్రీ. శ. 1239 ప్రాంతం వాదని చెప్పబడుతుంది. ఈయన కాలం నాటికే నేటి నారాయణపేట లేదు. అక్కడ పళ్ల అనే చిన్నపల్లె ఆపల్లెలో నారాయణదేవ్ అనే ఒక సాధువు ఉన్నాడు. నారాయణరావుకు సంతానం కలుగ కదోక ఆయన వచ్చి ఈ సాధువునాశ్రయించగా అతడు నీ అక్కడ లక్ష్మీనారాయణ ప్రతిష్ఠ చేయి సంతానం కలుగుతుంది. అనా చెప్పినాడు. సాధువు యొక్క మాట ప్రకారం ఆయన అక్కడ లక్ష్మీనారాయణ ప్రతిష్ఠ చేయించగా ఆ స్వామి అనుగ్రహం వల్ల కుమారుడు కలిగినాడు లక్ష్మీనారాయణుని అనుగ్రహం వల్ల కలిగినాడు. కాబట్టి తల్లిదండ్రులు ఆ పిల్లవానికి మళ్లి నారాయణరావు అని పిలువబడి అక్కడ తమ యిష్టదైవం మరియు తండ్రిగారి పేరు వచ్చేటట్లుగా పళ్లకు నారాయణపేరు అని పేరు పెట్టి దాన్ని అభివృద్ధి పరచినాడు. కనుక ఈ తండ్రి కొడుకుల నడుమ ముప్పది సంవత్సరాల ఎడం అనుకుంటే ఇతని కాలం క్రీ.శ. 1407 ప్రాంతం అవుతుంది. లోకాయపల్లెను చెప్పిన పుడకుడి ప్రభువంశంలో పాటు వీరి అమాత్య వంశం మరియు పురోహిత వంశం గూడ చెప్పవలసివస్తుంది. క్రీ శ. 17 వ శాతాబ్దంలో నారాయణపేటలో బళ్లారి వాసేదేవాచారికి ఒక నారాయణాచారి అనే పురోహితున్నారు. వారిలో వాసుదేవాచారికి ఒక నారాయణాచారి క్రీ.శ. 1630 లో ఒక గుర్రం పరువు భూమిని యినాంగా యిచ్చినట్లు ఆవంశీయుడైన జయ వెంకటాచార్యులు తెలిపినాడు. 

క్రీ.శ. 1689 లో వెంకటనారాయణరావు జూదవ్ అనే మరో ప్రభువు గుల్బర్గవాస్తవ్యులు, వేదశాస్త్ర సంపన్నులు, ఆయాచిత విఠలభట్టు పేత్రులు భైరవ భట్టు పుత్రులైనత్యం ఒక సోమయాజి మరియు విరల భట్టును పిలిచి తమ సంస్థానంలోహిత చింతకులుగా నిలుపుకొనా వారికొక భూదానం చేసినాడు. ఇదిమోదీలిపీలో ఉండి ఆ వంశీయుల దగ్గర ఇప్పటికి లి ఉంది. దానిలో వీరి రాజ్యంలో అప్పటికి ఊట్కూరు తాటికొండ- దేవగిరి బాదేపల్లి బూర్గుల-వెలిజాల-మగతల-ఎనుమనగండ్ల ఆవంచ అనే తొమ్మిది పరగణాలున్నట్లు చెప్పపడింది. కనుక ఈ దానపత్రంలోని దేవగిరి మగతల రాజ్యాలు వీరికి వచ్చి ఉండదవురినటానికి వీలుంది. కనుక దేవగిరి మగతల రాజ్యాలు వీరికి 13 వ శతాబ్దం నుండియే చెల్లుతున్నవి అనవచ్చు. ఈ వంశంలో లక్ష్మమ్మలు గూడ చాలానే అన్నారు. 

మొదటి లక్ష్మమ్మగారు పర్నవీ సువంశానికి తల్లి అని కీర్తించబడింది. ఈమె ప్రతి ఏట కాశికి వెళ్లి విశ్వేశ్వరునికి దర్శనం చేసుకొని వచ్చేదట. చివరి దశలో వృద్ధురాలై వెళ్ల లేక స్వామిని తలచుకొని మీ దర్శనానికి రాలేననగా ఆ రాత్రి ఆమెకు విశ్వేశ్వరుడు కలలో కనిపించి నీవు నాదగ్గరకు రానక్కరలేదు. నేనే నీ దగ్గరకు వస్తానని చెప్పినాడు. అపుడామె తమ కుల పురోహితులను కాశికి పంపి విశ్వేశ్వర లింగాన్ని తెప్పించి తమ సమీపంలో కొండపై ఒక ఆలయం కట్టించి ప్రతిష్ఠ చేయించింది. వీరి కుల పురోహితులు ఔదుంబరులో ఆలయ నిర్మాణమంతా వారే చూసినారు. కనుక ఇపుడా ఆలయం వీరి పేరనే ఔదుంబరేశ్వరాలయం అని నిలిచింది. ఇది శివాలయమైన గర్భాలయానికి బయట ప్రక్కనే ఆలయం ఆలయం చుట్టు దశావతారాలు పెద్ద పెద్ద రేఖా చిత్రాలుగా తీర్చబడినవి. ఇది దీని ప్రత్యేకత ఈ ఆలయంలో సింహ తలాటాలది మరో ప్రత్యేకత జటప్రోలులోని సురభిదొరలు పులితలాట లాంఛనులు కనుక ఇక్కడి సింహతలాటాలను బట్టి వీరు సింహతలాటలాంచనులన వలె. 

రెండవ లక్ష్మమ్మ గారు తిరుపతి వెంకటేశ్వరుని భక్తురాలు. ఆమె గూడ ప్రతి సంవత్సరం ఒకసారి తిరుపతికి వెళ్లి దచ్చేది. చివరి దశలో వృద్ధురాలైనని మ్రొక్కుకోగా స్వామి కలలో కనిపించి నీవు నా దగ్గర రానక్కరలేదు. నేనే నీ దగ్గరకు వస్తాను. ఏకశిలాపురంలో థలా నా రాతికి నా శంఖ చక్ర చిహ్నలేర్పడి ఉంటవి. అది నీ రాకకు గుర్తు వెళ్లి దర్శించుకొమ్మని చెప్పినాడు. ఆమె మరునాడు పురోహితుని వెంట తీసుకొని గుడికి వెళ్లి స్వామి వెలసిన రాతిని గుర్తించి దానికే మొదట ఒక చిన్న ఆలయం కట్టించింది. ఇదిపుడు  పునరుద్ధరింపబడింది. స్థానికులే దేవుని తమ్మప్ప అని పిలుస్తున్నారు. 

వీరి దగ్గర బోయనిపల్లె కరణాలు కరణాలుగా ఉన్నాయి. మÖడవ లక్ష్మమ్మగారు చాలా ధర్మాత్మురాలు, ప్రజలను కన్నబిడ్డలుగా చూచేది. ఆమె స్నానం చేసే అపుడు దినదినంకర కొంగారకుడ నిలచి వారి రాజ్యంలో ఆనాడెవరెవరు మరణించి నారో వారి పేర్ల తస్సంతా చదువవలసి ఉండేది. అపుడామె స్నానాంతరం కరణంగారు చదివే ఒక్కొక్క పేరుకు ఒక చెంబు వారిని తలచుకుంటూ తలపై పోసుకునేది. ఇక్కడి రాణులను గురించి ఇటువంటి ధార్మికమైన కథలింకా చాలా ఉన్నవి ఆకని వానిలో ఏవి ఎవరికి చెందినవో తెలియటం లేదు. 

వీరిది నాంజీలలో తిమ్మాజీరావు ముఖ్యుడు ఈయన కాలంలో రుక్కమ్మ దొరసానిగారున్నది. ఏటా తిమ్మాజీరావు ఒక పర్యాయం కప్పం వసూలకు తమ పరిగణాలన్ని తిరిగేవాడు. ఇప్పటికింకా ఆ పంచ వీరి రాజ్యంలో లేదు. దాన్ని మధ్య ర పాలిస్తుండేవారు. కప్పం కట్టలేక దావాళా తీయగా అప్పటి నైజాం సర్కారు దీన్ని జడ్చర్లలొ వేలం వేసింది. ఆనాడు తిమ్మాజీరావు తమ పరిగణాలలో రకం వసూలు చేసేకొని తిరిగి వెళ్లుతూ జడ్చర్లలో ఉన్నాడు. అక్కడ ఆ పంచవేలం పాటు జరుగుతూ ఉండగా చూచి తాను ఒక పాట పాడినాడు. దానితో సవాల్ నిలిచిపోయి ఆ పరగణారితడుకొనవలసి వచ్చింది. వెంట కప్పం రుక్కమ్మ దొరగారికి విషయం చెప్పినాడు. ఆమె అది విని తల్లీ నేనది బుద్ధి పూర్వకంగా కొనలేదు. చూద్దామని ఒకపాటపాడినంతలో నెత్తినపడింది. కనుక కొనవలసివచ్చింది. ఇదవటండి ఇక పోరు ఈన్నిఉంచుకొంటిలేదా దానమైనా చేసుకొండి అనా అన్నది. కాదంటే తిరిగిచ్చినాడు. ఆమె దాన్ని చూసుకున్నది. అది ఆమె పేరులోనే కొన్నట్లున్నది. ఆమె అందుకాశ్చర్యపడి అయితే దీన్ని దానం చేయదలచుకుంటే ఎవరికో ఎందుకు మీ పంపం వారు మమ్ముల్ని ఎంతోకాలం విశ్వాసంగా సేవిస్తున్నారు గదా అందుకోసం ఇది నీకే దానం చేస్తున్నాను తీసుకొమ్మని ఆపరణగా తిమ్మాజీరావుకిచ్చింది. దానితో ఆనాటి నుండి తిమ్మాజీరావు కూడా ఒక ప్రభువైనాడు. 

ఈ తిమ్మాజీరావు కుమారుడు రుక్కోజీరావు. అనంతర కాలంలో ఆవంచ పరగణాలో తండ్రి పేర తిమ్మాజీపేటను కట్టించి అక్కడ హనుమంతుని ప్రతిష్టించిన శిల్పాలే 1002 లో ఒక భూదానం చేసినాడు. ఇది క్రీ. శ 1580 నాటిది. రుక్కోజిరావు తండ్రియైన తిమ్మాజీరావు క్రీ.శ 1550 ప్రాంతం వాడౌతాడు. ఈ సంస్థానానికి చివరి పాలకురాలు మళ్లి లక్ష్మమ్మ దొరసానిగారే. ఆమెకు సంతానం కలుగలేదు. నాగర్ కర్నూలులోని పిప్పళ్ల వారు వీరికి సమీప బంధువులు కనుక లక్ష్మమ్మ గారు. పిప్పిళ్ల వారింటి నుండి మాధవరావు అనే బాలుని దత్తత తీసుకొని అతనికి రాజపట్టం కట్టింది. కాని ఈ దత్తును ఆనాటి నైజం ప్రభుత్వం అంగీకరించలేదు. 

అంతేగాదు వీరు ఝాన్సీరాణి ఆంగ్లేయులతో పోరాడుతున్నపుడామె కంతర్గతంగా సహాయాన్ని అందించినారని కోపంతో వనపర్తి పెద్ద రామేశ్వరరాయులను వీరి పైకి ఉసిగొల్పగా అతడు క్రీ.శ.2-7-2859 నాడు ఈ సంస్థానంపై దండెత్తి దీన్ని వశపరుచుకున్నాడు. స్థానికులు ఈ సంస్థాన పతనానికి పలు రకాల కారణాలు చెబుతున్నారు. ఒక పర్యాయం ఉత్తరాది మఠాధికారి సత్య పరాక్రమస్వామి రాజవారి దర్శనార్థం రాగా అప్పటిది వాంజీ వెంకన్న గారు రాఘవేంద్ర మఠానికి చెందినవాడు కావటంచేత స్వామివారు కాకుండా కోటద్వారం మÖయించినాడట. అపుడు స్వామి వారేనుగును దిగి చిన్న ద్వారం గుండా నడిచి రాజ ప్రసాదం దగ్గరకు వెళ్లగా వెంకన్నగారు దీని తలుపులు గోడ మÖయించగా స్వామి తిరిగి వెళ్లి పోయినారట కాబట్టి అతని శాపం తగిలిందంటారు. 

మరో పర్యాయం ఈ సంస్థానానికి అకులు కోలు మహారాజు నృసింహబానురాగా ఆయన స్వర్ణమోగ సిద్ధుడు కనుక వీరతనిని తమకామోగం తెలుపమని మÖడు దినాలు నిర్భందించి చాలా బాధిం చినారట. అందువల్ల ఆయన శాపం గూడ వీరికి తగిలిందంటారు. కారణం ఏదైతేనేం గాని ఈ సంస్థానం మాత్రం ప్రభువుల స్వయంకృతాపరాధం గానే కూలిపోయినట్లు తెలుస్తుంది. 

ఈ సంస్థానం మÖడు వందల సంవత్సరాలు నిలిచిందని స్థానిక వృద్దులు చెప్పేవారు. కాని దేవగిరి యాదవరాజులను గూడ కలుపుకుంటే దీని ఆయుష్యం ఐదువందల వరకు పెరుగుతుంది. అయితే యింత దీర్ఘకాలం నిలిచినా ఆ సంస్థాన వారెవరు గూడ ఒక శాసనాన్ని వేయించక పోవటం ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. వీరు శాసనాలు వేయించుకున్నా తమ పరిగణాలలో సన్నద్ధులు దానపత్రాలు మాత్రం బాగానే యిచ్చినారు. ఇనాం భూములన్ని పట్టాలయ్యే అపుడు వారి వారి పూర్వ పునాదులలో లోకాయపల్లే వారివి గుడ కొన్ని వచ్చినవని అప్పటి ఆర్డీవో జనార్దన్రెడ్డి గారు నాతో - చెప్పినారు. వారవన్ని ప్రభుత్వం యొక్క పుట్టుపూర్వత్తరాలపై ఈ ప్రభువులు స్థాపించిన గ్రామాలు నెలకొల్పిన అలయాలు మరియు చేసిన ధర్మకార్యలపై ఒక పరిశోధనను వెలికి తీసుకరావాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

కపిలవాయి లింగమూర్తి .... చారిత్రక నేపత్య పరిశీలన

ఉపోర్ఘాతము

చరిత్రచుట్టూ అల్లుకున్న ఆనాటి నాగరికతలను జీవిన విధానాలను, గ్రామాల పుట్టు పూర్వోత్తరాలను తెలుసుకోవాలంటే, చారిత్రక పరిశోదన అద్యయనం చాలా అవసరం. మనం పుట్టిన నేత దాని చుట్టుముట్టూ ఆవరించి ఉన్న రాజకీయ, ఆర్థిక, సహజ వనరుల మÖలాలను తెలుసుకొని, వాటిని బహిర్గతం చేయాలంటే పరిశోదనా అద్యయంతో పాటు చాలా సహనం ఉండాలి. అపరిష్కృత అంశాలపై పరిష్కరించుకొనే జ్ఞానసిద్ధి ఉండాలి.  ఒక ప్రాంతానికి ఆ పేరు ఎలా వచ్చిందో తెలుసుకోవాలంటే కొన్న వందల ఏళ్ళ పూర్వ చరిత్రను తెలుసుకోవాలి. 

 కపిలవాయి  లింగమూర్తి .... చారిత్రక నేపత్య పరిశీలన

చరిత్రను త్రవ్వి అందులోని అంశాలను మÖలాలను తెలుసుకొని, ప్రామాణికమైన చారిత్రక పరిశోదన చేసిన వారిలో ప్రముఖులు, పరిశోదకులు, కవి, కవిలవాయి లింగమÖర్తి ఒకరు. చిన్నతనం నుండి ఆయన పాండిత్యం కల్గిన మేనమామతో సహావాసం చేయడంతో శాస్త్ర చారిత్రక పరిజ్ఞానం, జోతిష్య నైపుణ్యం, సంస్కృత తెలుగు నిఘంటువులపైన పట్టు సాదించడంలో ఉత్తమ పరిశోదకుడిగా కనుమరుగైన ఎన్నో ప్రాంతాల చరిత్రకు అక్షర రూపం ఇచ్చాడు. 

పాలమూరు జిల్లాలోని అనేక ప్రాంతాలు చారిత్రాత్మకతకు ప్రసిద్ధి. మహాక్షేత్రం, మామిళ్ళపల్లి, బైరవకోన మహాత్య్మం, సోమేశ్వర మహా క్షేత్ర మహాత్య్మం మొదలైన రచనల ద్వారా పాలమÖరు ప్రాంత ప్రాముఖ్యతను తెలియజేశాడు. చరిత్ర పరిజ్ఞాన పరిశోధన దృక్పదంతో కపివాయి లింగమÖర్తి వ్రాసిన నవలలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఉప్పునూతల కథ నవలలో ఉప్పునూతల గ్రామ చరిత్ర. అక్కడి ప్రసిద్ధి చెందిన ఆలయాల చుట్టూ తిరుగుతుంది. ఉప్పునూతల గ్రామం ఏవిధంగా ఏర్పడిందో ఉప్పునూతల నవల చదివితే ఆ నవýలోపల అన్నీ విషయాలు క్షుణ్ణంగా తెలియజేయడం జరిగింది. 

నాగవంశ ప్రస్థానం, చారిత్రక వ్యాసంలో నాగవంశ చరిత్రను వారి మత ఆచారాలను, పరిపాలన విధానమును క్షుణ్ణంగా పరిశోదించి వ్రాసిండు. చంద్రవంశంలో జన్మించిన పరిక్షిత్ వంశం 28 తరాల వరకు క్షేమకునితో అంతమయ్యే వరకు చెప్పిండు. కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు ఆంధ్రప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన పాలకులందరి చరిత్రను తులనాత్మకంగా అద్యయనం చేసి సందర్భానుసారంగా, వారి యొక్క నేపత్యాన్ని తెలియజేస్తూ గత చరిత్ర తాలూకు సజీవ సాక్షాలను మనముందుంచాడు. కవిలవాయి లింగమÖర్తిగారు దుందుబి నంది ప్రాశస్త్యం  చారిత్రక వ్యాసంలో దుందుబి ప్రాశస్త్యాన్ని  తెలిపాడు. 

ఇది 95 మైళ్ళ పొడవు ఉంటుంది. ఇది పాలమÖరు జిల్లాలో పుట్టి మళ్లీ అదే జిల్లాలో కృష్ణాలో కలుస్తుంది. దీనికి గుండ్లపల్లి దగ్గర కీ॥శ॥ 1943`44లో దిండి ప్రాజెక్టును కట్టబడింది. దీని యొక్క చారిత్రక నేపత్యాన్ని తీసుకుంటే 700 సం॥రాల క్రిందటే ఇక్కడి దుందుభి నది నిండుకుండలా ఉండేదని, ఇది 13వ శాతబ్దానికి పూర్వం ఉన్నట్లు ఈ వ్యాసంలో చెప్పారు. పాల్కుర్కి సోమనాథుడు తన పండితారాద్య చరిత్రలో చతుర్ముఖ, నందీశ్వరుడనే ఒక చిన్న ప్రాకారమే సృష్టించాడు. అట్లాంటి చతుర్ముఖ సశేశ్వర లింగం కీ॥శ॥ 2008లో మున్ననూరులో ఒక లంబాడి ఇంటికి పునాదులు త్రవ్వుతుండగా బయల్పడింది. ఇట్లా ఒక నది పుట్టుక చరిత్రక నేపత్యాన్ని ఆ నదీతీర ప్రాంతాన వెళ్ళివిరిసిన సంస్కృతిని, సాంప్రదాయాలను, మాతాచారాలను దుందుభి ఏనాటిది, చారిత్రక వ్యాసంలో తెలిపారు.

చరిత్రలో ఇంద్రకల్లు  అనే చారిత్రక వ్యాసంలో ఇద్రకల్లు గ్రామం ఎట్లా ఆవిర్భవించిందో, ఆ నాటి పాలకులు ఎవ్వరో ఇందులో తెలిపారు. మహబూబ్‌నగర్ వడ్డెమాన్ ఏన్నూటిలో ఇంద్రకల్లు ఒక ప్రాచీన గ్రామం. ఇప్పుడు ఇది నాగోలు సీమలో (నాగర్‌కర్నూల్ తాలూకా) జడ్చర్లకు వెళ్ళే మార్గంలో ఉంది. 

ఇంద్రుడు నల్లనివాడు ఇక్కడి భూమిలో నల్లరసపు రాయి ఎక్కువ. అందువల్ల ఇంద్ర కాలని పిలిచినారేమో. కల్లు (గల్లు) అనగా రాయి అని అర్థము. పూర్వము ఇది ఒక జైన క్షేత్రంగా ఉన్నది. 

పూర్వము ఇంద్రకల్లు వేదపండితులకు ప్రసిద్ధి. కల్వకుర్తి తాలూకాలోని ఇరువెన్నులో (నేడిది ఇర్విన్) ఇందేశ్వర ఆలయం ఉంది. రాష్ట్రకూటులు ఇంద్ర వరుణాధికులు కనుక ఇంద్రేశ్వర ఆలయం వారినాటివి కావచ్చు. వీరు కీ॥శ॥ 696 నుండి 973 వరకు తెలంగాణను పాలించారు. ఈ వంశం ఇంద్రరాజు అని పేరుతో ప్రారంభం కావడం మరొక అంశంగా గమనించవచ్చు. కపిలవాయి లింగమÖర్తిగారు ఇట్ల ఒక పేరు ఒక ప్రాంతానికి రావడానికి అనేక చారిత్రక అంశాలను పరిస్థితులను ప్రామానికి పద్దతిలో మనముందు ఉంచారు. 

కాశ్వీరు రాజుల చరిత్ర వ్రాసిన, తక్షశిల వాసుల వృత్తాంతాలను తెలిపిన, యుగ యుగాల కృష్ణ అని చెప్పి కృష్ణానది వృత్తాంతం చెప్పిన చారిత్రక సత్య శోదన చేసి తెలిపారు. కవిలవాయి లింగమÖర్తి గారు ప్రధానంగా వ్రాసిన చరిత్రను తీసుకుంటే మాహాక్షేత్రం మామిళ్ళపల్లి ` ప్రాచీన స్థల చరిత్ర ` 1982, ఉప్పునూతల కథ (బాలసాహిత్యం) స్థల చరిత్ర ` 1983, క్షేపాల గంగోత్రి (తూమురెడ్ల చరిత్ర) స్థల చరిత్ర ` 1988, పాలమÖరు జిల్లా దేవాలయాలు ` స్థల చరిత్ర ` 1990 (ఇది జిల్లాలోని  300 ఆలయాలకు పైగా చరిత్రలను, విశేషాలను తెలిపే ఏకైక చరిత్ర గ్రంథం) భైరవకోన మహాత్య్మం (ప్రకాశం జిల్లాలోనిది) స్థల పురాణం ` 1991, సోమేశ్వర క్షేత్ర మహాత్మ్యం ` సోమశిల చరిత్ర ` 1999. వీటితో పాటు 8 క్షేత్ర ఆవిర్భావ చరిత్రలు. 

సూచనలు

కపిలవాయి లింగమూర్తి గారు రాబోయే పరిశోదకులకు ఉపయుక్తమైన సూచనలు చేశాడు. నదీతీర ప్రాంతంలోని నాగరికతను పరిశీలించవలసిన అవసరం ఉందంన్నాడు. శిలలతో, తాళపత్ర గ్రంథాలలలో శాసనాల్లో నిక్షిప్తమై ఉన్న ఆంతరంగిక విషయాలను పరిశీలించి, పరిశోదన చేయవలసినటువంటి అవసరం ఉందని తెలిపాడు. ఎవ్వరి గ్రామ చరిత్రలు ఆ గ్రామ వాస్తవ్యులలో, కవులలో, రచయితలో, పరిశోధకులు క్షోదన చేయవలసిన అవసరం ఉందని తెలిపారు. 

ముగింపు

 కపిలవాయి  లింగమూర్తి గారు చారిత్రక పరిశోదకుడిగానే కాకుండా కథా రచయితగా నవలా రచయితగా, జీవిత చరిత్రకారునిగా, వ్యాసకర్తగా, సంకీర్తన స్వరకర్తగా, అనువాదకుడిగా, సంపాదకుడిగా, వ్యాఖ్యాతగా బహుముఖ ప్రజ్ఞాకలిగిన బహుముఖ ప్రజ్ఞా కల్గిన పాలమÖరి సాహిత్య ఆణిముత్యం. తెలుగు సాహిత్యానికి 100పైగా పుస్తకాలను అందించిన మహÃన్నతుడు. ఉన్నత ప్రమాణాలు  పాటించడంలో వాస్తవిక ప్రదర్శనను ప్రోత్సహించడంలోను ఆచరించడంలోను ఆయనకు ఆయననే సాటి. తెలంగాణ బాషకు లభించిన వరప్రసాదం. పాలమÖరి మట్టి నుదిటిన చెదరని అక్షరం కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు. 

ముసాఫరులు ... గుర్రం జాషువ

ఆధునీకాంధ్ర సాహిత్యంలో వెలిగిన దృవతార గుర్రం జాషువ. సామాజిక రుగ్మతల్ని ఖండిస్తూ దేశభక్తి జాతీయతా భావాల్ని ప్రేరేపిస్తూ కవితా విన్యాసం చేసిన నవయుగ కవి చక్రవర్తి గుర్రం జాషువా. అతి సహజంగా సుందరంగా సామాన్యుని జీవిత నేపధ్యంగా సాగిపోయే కవిత్వం రాయటం జాషువ తత్వం. అనుభూతి ఆవేదనల వ్యక్తీకరనే జాషువ కవిత్వం. సమాజాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న అంటరాని తనమనే చీకట్లను చీల్చుకుంటు వచ్చిన వెలుగురేఖ జాషువ. ఈయన జీవితాన్ని కవిత్వాన్ని విడదీసి చూడలేము. బాధామయ జీవితాన్ని గడిపిన ఈయన గుండెలోతుల్లోంచి భావం పొంగి పొర్లుతుంది. అస్పృశ్యతా నిరసనం, మÖఢాచార గర్హణం, పీడుతుల పట్ల సానుభూతి, జాతీయ దృష్టి జాషువ కవిత్వంలో ప్రధానంగా కనిపించే అంశాలు. 

వినుకొండలో పుట్టి విశ్వనరునిగా ఎదిగిన గుర్రం జాషువా తన వ్యక్తిత్వాన్ని తన కావ్యాల్లో స్పష్టం చేశాడు. జాషువ స్వప్నకథ, అనాధ, గబ్బిలము, కాందిశీకుడు, స్వయం వరము, కొత్తలోకము, ముసాఫిరులు, బాపూజీ, నేతాజీ, రాష్ట్రపూజ, నాగార్జునసాగర్, ముంతాజమహల్, ఫిరదౌసి, క్రీస్తు చరిత్ర మొదలైన ఖండ కావ్యాలు ఆధునీకాంధ్ర సాహిత్యాకాశంలో కాంతివంతంగా వెలిగిన తారలు. కళాప్రపూర్ణ, పద్మభూషణ్ కవికోకిల, నవయుగ కవి చక్రవర్తి, మధురశ్రీనాథ మొదలైన బిరుదులు ఈయన ప్రతిభకు పురస్కారాలు. గండపెండేరం, కనకాభిషేకం, గజారోహణం మొదలైనవి ఈయన సత్కారాలు. క్రీస్తు చరిత్రము కావ్యానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ బహుమతి ఈయన విద్వత్తుకు తార్కాణం. ఉభయ భాషా ప్రవీణుడిగా, ఉపధ్యాయునిగా, ఆకాశవాణిలో ప్రయోక్తగా ఈయన ప్రజ్ఞ అసాధారణం. సహజసిద్ధమైన ప్రతిభలో ఆనాటి సమాజంలో అనేకమైన ఒడిదుడుకుల్ని ఎదర్కొని కవిగా తనకొక ప్రత్యేకతను నిలుపుకున్నాడు. అరబ్బీ, పారశీక, ఆంగ్ల పదాలను తన కవిత్వంలో అలవోకగా ప్రయోగించి తన దక్షతను ప్రకటించుకున్నాడు. కులమతాలతో కుళ్ళి కంపు కొడుతున్న సమాజంలోని అస్తవ్యస్త పరిస్థితులు తొలగిపోయి సమసమాజం అనే నూతన జగత్తును ఆశించాడు. జాషువ కవిత్వంలో జీవితం ఉంటుంది. తన కవిత్వానికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంటుంది. జాషువ రాసిన కావ్యాఖండికల్లో ఒక విలక్షణమైన నడకుంటుంది. ఈయన స్వీకరించని కవితా వస్తువులేదు. ప్రతి ఖండికలో తన వ్యక్తిత్వాన్ని చాటి చెప్పే భావాలు, ఆలోచనలు పదప్రయోగాలు ఉంటాయి. ఏ పద్యాన్ని చదివినా అది గుండె లోతుల్లోంచి పొంగి పొర్లిన ప్రవాహంలా ఉంటుంది. ఆయన నాస్తికుడు కాదు ఆస్తికుడు కాదు ఒక పక్కా మానవతావాది. 

జాషువ రాసిన గొప్ప రచనల్లో ముసాఫరులు ఒకటి. 1963లో ఈ రచన వెలువడ్డది. హైకోర్టు న్యాయవాది, అప్పటి శాసనమండలి సభ్యులు మాలకొండారెడ్డికి అభిమానంతో అంకిత మీయబడ్డది. ఒకరోజు జాషువ తన సహచరుడైన ఆంజనేయులుగారితో జరిపిన సంభాషణ ఈ కావ్య సృష్టికి కారణం. జాషువ వయసు మీరిన తర్వాత రాసిన కావ్యం ముసాఫరులు. ముషాఫిర్ అంటే బాటసారి, యాత్రికుడు అనే 

అర్థాలున్నాయి. ఈ కావ్యం రెండు ఆత్మల సంభాషణం. ఇది జాషువ అద్భుతమైన కల్పితం. ఇహానికీ, పరానికీ ప్రయాణించే రెండాత్మల సమావేశమే ముసాఫరులు కావ్యంలోని కథావస్తువు. ఈ కావ్యం రాసే సమయానికి భారత, చైనాల మధ్య సరిహద్దుకు సంబంధించి యుద్ధం జరుగుతోంది. ఆ యుద్ధంలో ఒక భారతీయ వీరుడు ప్రాణాలు కోల్పోయి వీరమరణం పొందాడు. దేహాన్ని కోల్పోయి ఆత్మ చంద్రమండల సమీపంలోని ఒక సత్రంలో సేదతీర్చుకుంటుంది. స్వర్గం నుండి భూలోకానికి వస్తున్న ఒక ఆత్మ అదే సత్రంలో సేద తీర్చుకొనటానికి వచ్చింది. ఈ రెండు ఆత్మల సంవాదమే ఇందులోని కథా. 

ముసాఫరులు అనేక సామాజిక అంశాలపై జాషువ అభిమతానికి అద్దం పడుతుంది. సామాజిక రాజకీయ, మత, వైజ్ఞానిక రంగాలలో జరుగుతున్న మార్పులను అవాంఛనీయ సంఘటనలను ఎత్తిచూపటం గమనించాలి. అరిషడ్వర్గ వ్యాకులమైన ఈ లోకంలోకి కొత్తగా వస్తున్న వాళ్ళు, ఖాలీ చేసిపోతున్న వాళ్ళు అసంఖ్యాక ప్రాణికోటికి గమ్యం ఏది? జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకోవటానికి మార్గమేది? అన్న తత్వవివేచన జాషువ ముసాఫరులలో కనిపిస్తుంది. 

జన్మసార్థకతకు సల్పు కార్యము లేమి? 

పాపపుణ్యములకు ఫలితమేమి? 

అన్న ప్రశ్నలు భూమిమీదికి అవతరిస్తున్న చిరుప్రాణితో పలికించిన తీరు మానవజీవిత పరమార్థాన్ని గూర్చి జాషువ చేసిన వివేచనను సూచిస్తుంది. మానవ జన్మసార్థకతకు కావాల్సిన దారులు వెతకకుండ మనిషి స్వార్థచింతనతో లోక విరోధిగా అశాంతితో జీవించటం జాషువకు మింగుడుపడలేదు. ఉన్నతమైన జీవితానికి కావాల్సిన మెలుకువలు తెలుసుకోలేక, తెలుసుకున్న సత్యాన్ని ఆచరించక, మనిషి తనను తానే మోసం చేసుకుంటున్నాడని జాషువ బాధపడ్డాడు. 

విశ్వమానవులైన కవులకు కూడా కులం మతం రంగు పూయకూడదన్నది జాషువ నిశ్చితాభిప్రాయం. కులమతాలకు, వర్ణ వర్గాలకు, ప్రాంత భాషలకు అతీతమైనవాడు కవి అని జాషువ నమ్మకం. ముసాఫరులు కావ్యంలో ఈ విషయం స్పష్టం చేశాడు జాషువ. 

విశ్వమానవ గోత్రేయ వీరులైన 

కవులకున్ కర్మబంధము కట్టబెట్టి 

పులుముచుందురు తలమీద కులమురంగు 

ఈ లోకంలోని ప్రజలు కవులకు బేధ భావాలు కట్టబెట్టి కులం రంగు పులుముతున్నారు. తక్కువ కులంలో పుట్టిన గొప్ప కవినైనా కులం ప్రాతిపదికగా గుణ గణాలను నిర్దేశించటం శోచనీయం అని వాపోవటం గమనించాలి. ఒక వ్యక్తిని ఆ వ్యక్తికున్న ప్రతిభతో, గుణంతో లేక శ్రమించే తత్వంతో గౌరవించాలని ఆశించాడు. కవుల కులగోత్రాల ద్వారా ప్రతిభను అంచన వేయకూడదని కవులంత విశ్వమానవ గొత్రేయులని కులం రంగు అంటించవద్దని వేడుకున్నాడు. 

ఆధునిక యుగంలో మనిషి భౌతికమైన పురోభివృద్ధిని సాధిస్తున్నాడు. మానవతకు ఊపిరిపోసే మనసును పెంపొందించుకోవటంలో తిరోగమిస్తున్నాడు. మానవుని మేధాశక్తి గ్రహాల గతులను లెక్కకట్టె పనిలో ఉన్నా మనిషి మాత్రం తన మనస్సును జయించలేక పోతున్నాడు. బుద్ధికి మనసుకు అంతరం పెరిగింది. మానవతను మరిచి దయా హీనుడై ధరిత్రినంతా నాశనం చేస్తున్నాడు. ఈ విచిత్ర పరిస్థితిని గూర్చే జాషువ ముసాఫరులు క్యావంలో వెల్లడించాడు. 

అరయన్ రోదసిలో మనుష్యుడు సునాయాసంబుగా జొచ్చిదు

స్తరవేధోండ రహస్యముల్ తెలుపు ప్రజ్ఞాశాలియయ్యున్ పర

స్పర విద్వేషవిషాద చండళిఖి నార్పంజాల డింకెన్నడీ 

ధరణీసుందరి మోము శాంతిదళపద్మంబై వికాసించునో 

ఈ మాటలు జాషువ చెదిరిన తన మానసిక స్థితిని తెలియజేస్తున్నాయి. జాతి మత కుల విద్వేషాలు లోకకళ్యాణానికి ప్రతిబంధకాలుగా పరిణమించాయని తెలుసుకున్నాడు. మనిషి మనస్సులో నుండి భేదభావం తొలగినప్పుడే మరో మంచి ప్రపంచం సాకారం అవుతుంది. విశ్వశ్రేయస్సుకు ప్రతిబంధకంగా మారిన రాగద్వేషాలు, సంకుచిత తలంపులు తొలగనంతవరకు పురోగభివృద్ధి జరగదని విశ్వశ్రేయోవాదాన్ని నమ్మినవాడు జాషువ 

సత్యం, ధర్మం తెలుసుకొని వాటిని పాటించినప్పుడే మనిషి ఆనందమయ జీవితం గడుపుతాడు. సత్యం ధర్మం అనే విషయాలు బయటదొరికే పదార్థాలు కావు. మనిషి తన గుణశీలాల ద్వారా వాటిని అనుసరించి పెంపొందించుకోవాలి. మనిషి సత్యము తెలుసుకొని ధర్మబద్ధమైన జీవితం గడిపిన నాడే ప్రశాంత జీవితం సమకూరుతుందని జాషువ సత్యధర్మ మార్గాలను నమ్మాడు. మనిషి అసత్యం ద్వారా అధర్మం ద్వారా సంపాదించిన సంపద చనిపోతే మనిషితో పాటు రాదని జాషువ ప్రబోధిస్తున్నాడు. భౌతిక పదార్థం ద్వారా శాశ్వత ఆనందం లభించదని కేవలం సత్యమార్గంలో ధర్మబద్ధమైన జీవితంతోనే మనిషికి సుఖశాంతులు సిద్ధిస్తాయని నమ్మాడు. జాషువ ముసాఫరులు కావ్యంలో 

ధర్మమును సత్యమను పదార్థములు రెండు

కలవు దొరకవు నీకు నంగళ్ళ యందు

నిత్యము లభించు రత్న మాణిక్యమణులు

అనుగమింపవు నిన్ను దేహంతరమున 

ఈ మాటలు ప్రాపంచిక విషయాల మీద మక్కువ వదిలి ధర్మమార్గంలో పయనించమని సూచిస్తున్నాయి. శాశ్వతమైన కీర్తికి అశాశ్వతమైన వస్తువులు ఏవి ఉపకరించవని జాషువ తెలియజేశాడు. మనిషి జీవించినంత కాలం సత్యమార్గంలో ధర్మనియమాలతో ఉండాలని సూచించాడు. 

జాషువ కావ్యాల్లో దేశభక్తి, జాతీయభావాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. ముసాఫరులు కావ్య ఖండికల్లో కూడ జాతీయభావం కనిపిస్తుంది. భారతదేశం చైనాతో యుద్ధం జరుగుతున్న సందర్భంలో వచ్చిన ముసాఫరులు కావ్యంలో 

కొమరుల కోసమై భరతగోరమణీమణి పిండుచున్న క్షీ

రము పరరాజధూర్తులకు ప్రాప్త ముగాదిక చీని రాజ్య మే 

ఘము హిమశైల భూముల నకారణగర్జలు సల్పసాగె ద 

ర్పముగల భారతప్రళయ వాయుహితం దుమురై నశించెడిన్ 

భారతదేశమనే గోవుకు పిండుతున్న పాలు ఇకమీద కేవలం భరత పుత్రులకే గాని నీచులైన విదేశీ రాజులకు ప్రాప్తించవు. చైనా రాజ్యమనే మేఘం మంచుకొండ ప్రాంతంలో అకారణంగా గర్జిస్తున్నది. శక్తితో కూడిన గర్వంతో వీచే భారతీయ ప్రళయవాయువు యొక్క దెబ్బకు చైనా రాజ్యమేఘం చెల్లాచదురై పోతుంది. అన్నది ఈ పద్య తాత్పర్యం. జాషువ దేశభక్తి పూరితమైన మాటలు ఆయనలోని జాతీయ భావానికి నిదర్శనం. శత్రువుల గుండెల్ని చీల్చి వారి నులివెచ్చని రక్తాన్ని ఆపోసన పట్టగలిగిన వీరశ్రేష్ఠులు ఈ భారతభూమిలో ఎంతోమంది ఉన్నారని భారతీయుల వీరత్వాన్ని కొనియాడినాడు. జాషువ ఖండికల్లో దేశభక్తి పరమైన భావాలు ఎన్నో మనకు కనిపిస్తాయి. 

తన రచనల్లో దేశ భక్తులను, త్యాగమÖర్తులను, మహాత్ములను జాషువ వెలుగెత్తిచాటాడు. ముసాఫరులు కావ్యంలో 

ఒక త్యాగమÖర్తి ప్రేమకు పాదు లొనరించి 

స్వీయ రక్తమును వర్షించినాడు 

ఒక మహాత్ముండు స్వేచ్ఛకు ప్రాణ మర్పించి 

మైమీద బట్టతో బ్రతికినాడు 

ఒక రాచవా డహింసకు సర్వరాజ్యంబు 

విడనాడి భిక్షకు నడిచినాడు 

ఒకడు ఖొరాను వ్యాప్తికి దేశదేశాల 

తలదాచుకొని దీక్ష నిలిపినాడు 

త్యాగానికి ప్రతీక అయిన ఏసుక్రీస్తు తన రక్తాన్ని వర్షించి ప్రేమకు మార్గం చూపాడు. ఒక మహాత్ముడు స్వేచ్ఛ కోసం భారత స్వాతంత్రం కోసం ప్రాణాన్ని అర్పించి ఒంటిమీది బట్టతోనే బతికాడు. ఒక రాజకుమారుడు అహింసకోసం సమస్త రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి భిక్షకోసం నడిచాడు. దుఃఖవిముక్తికి అష్టాంగ మార్గాన్ని ఉపదేశించి హింసను విడనాడమన్నాడు. ఒక మహానుభావుడు ఖురాను వ్యాప్తికి దేశదేశాల్లో తలదాచుకొని దీక్షతో జీవితాన్ని గడిపాడు. ఈ మహనీయుల దివ్యాత్మలు ఇహ పరలోకాల్లో శాశ్వత జ్యోతులై ప్రకాశిస్తుంటాయి. వారిని కాదన్నవారు తులనాడినవారు నామరూపాలు లేకుండ పోయారని జాషువ అంటాడు. జాతీయ నాయకుల పట్ల, మహాత్ముల పట్ల, త్యాగమÖర్తుల పట్ల జాషువకున్న అభిమానం ఆయనకున్న జాతీయ భావాన్నే కాదు ఆ త్యాగమÖర్తుల పట్ల ప్రగాఢమైన గౌరవ విశ్వాసాలు కలిగున్నట్లు తెలుస్తుంది. జాషువ జాతీయ కవి అనడానికి ఇది చక్కని ఉదాహరణ. నిస్వార్థానికీ, త్యాగానికీ, ప్రేమకు విలువ ఉంటుందనే సత్యాన్ని జాషువా నమ్మాడు. 

పశు లక్షణాలకు వివేకవంతులు దూరంగా ఉండాలని అంటాడు జాషువా. ద్రోహచింతన, కోపం చెడు ఫలితాల్ని ఇస్తాయనీ దుఃఖానికి కారణమౌతాయనీ అంటాడు. మనిషి మానవతకు దర్పణం పట్టే విధంగ నడుచుకోవాలంటాడు. 

అలుకయు రోషంబును దు 

ష్పలితంబులు గలుగజేయు బహువిధ దుఃఖం 

బుల కాటపట్టులగు వి 

జ్ఞుల దారిజీర వీ పశూత్కర ప్రకృతుల్ 

ఈ పద్యంలో మనిషి కోపాన్ని జయించాలంటాడు. ఇతరులకు నష్టం కలిగించే రీతిలో మనిషి ప్రవర్తణ, ఆలోచనలు ఉండకూడదని మనిషి మనిషిగా ఎదగాలంటాడు, ఎవరికైతే ఇతరుల పట్ల గౌరవభావం, ప్రేమ ఉంటుందో అట్లాంటి వాళ్లే ఆనందంతో జీవిస్తారని ముసాఫరులులో జాషువ అంటాడు. మితిమీరిన ధనం సంపాదించటం మంచిది కాదంటాడు జాషువ. కొంతమంది ధనవంతులు ధనాన్ని సంపాదిస్తారు దాచిపెడతారు. దాచి పెట్టడానికి సంపాదించటానికే వాళ్ళ జీవితం మొత్తం గడిపేస్తారు. కానీ ఎవరికీ బిచ్చమైనా వెయ్యరు. తాను తినకా ఇతరులకు పెట్టకా అట్లాగే బ్రతికేస్తారు. వారిని చూస్తూ వారి ప్రక్కనే చేరి మృత్యువు నవ్వుతూ ఉంటుందనే సత్యం తెలుసుకోరు. ఈ పద్యంలో జాషువ పిసినారి గుణాన్ని, విపరీత ధన సంపాదన వ్యామోహం ఉన్నవారిని హెచ్చరించాడు. చావునుండి ఎవరు తప్పించుకోలేరని బ్రతికినన్నినాళ్ళు ఇతరులకు సహాయం అందిస్తూ ఇతరుల మేలు కోరుకోవాలని అంటాడు జాషువ. ఈ క్రింది పద్యం అందుకు ఉదాహరణగా చెప్పొచ్చు. 

ధనమార్జింతురు దాతురు 

తిన రేరికి బెట్టరింత తిరిపంబు మహా 

ధనికులు కొందరు వారిం 

గనుగొనుచున్ మృత్యు వంతికంబున నవ్వున్ 

అంతేకాదు ఇంట్లో ఉన్న ధనం ఎరువు కుప్పలాంటిదంటాడు జాషువ. అది వ్యాప్తి చెందితేనే ఫలితం ఉంటుంది. ప్రవహించే నీరే పంటలు పండిస్తుంది ఆ నీరు కదలకపోతే పాచిపడుతుందంటాడు జాషువ. మానవవిలువల్ని మరిచి సంపాదించే ధనం నిరర్ధకం అని అట్లాంటి డబ్బు మనిషి ఆనందానికో అభ్యున్నతికో ఉపయోగపడదని జాషువ అభిప్రాయం. 

జాషువ మతాచారాల్లోని అంధ విశ్వాసాలను ఖండించాడు. ఆయనకు పేదరికం సహనాన్ని నేర్పితే కులతత్వం ఎదిరించే లక్షణాన్ని నేర్పింది. అందుకే కులమతాలు గీసుకున్న గీతలనడుమ కట్టుబడకుండా విశ్వనరుడిగా మానవతా ప్రబోధాన్ని విశ్వవ్యాప్తం చేశాడు. అందుకే ఆయన రచనలు సంస్కృత, ఆంగ్ల, హిందీ, కన్నడ, జర్మన్ భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. సుకవి జీవించు ప్రజల నాల్కల యందు అన్నట్టు జాషువ తెలుగుభాష ఉన్నంత వరకూ జాషువ ప్రజల నాల్కలయందే కాదు ప్రజల మధ్య కూడా జీవించే ఉంటాడు. 

ఏ వ్యాపారాన్ని ఏ ప్రదేశాల్లో పెట్టాలి #business #locations #tradingspots #spots #success

 

మాతృశ్రీ కడియంపాటి గురుగోవిందమాంబ జీవితచరిత్ర - పరిశీలన

డా. కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు శతాధిక గ్రంథకర్త, కవి, పరిశోధకుడు, రచయిత. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో పేరెన్నిక గన్నవారు.  వారు సాహిత్యంలోని అన్ని ప్రక్రియలలో అనగా కథ, వచనము, కవిత, పద్యము, ఉదాహరణము, కావ్యము, స్దలచరిత్రలు, దేవాలయ చరిత్రలు, జీవితచరిత్రలు, నవలా రచనలు చేసినారు. వారు రాసిన జీవిత చరిత్రలలో మాతృశ్రీ కడియంపాటి గోవిందమాంబ చరిత్ర కూడా ఒకటి.

ఈ గ్రంథము సులభశైలిలో ఉండి పాఠకులకు సులభంగా అర్థమవుతుంది. దీనిలో గోవింద మాంబ గారి బాల్యము, వివాహము వారు యోగినిగా మారిన విధానము అన్ని కనులకు కట్టినట్లుగా వర్ణించినారు. అచల సిద్ధాంతాన్ని గురించి సామాన్య జనులకు కూడా అర్థమయ్యే విధంగా వివరించినారు.

కపిలవాయి గారు తన  ముందుమాటలో ఆయా కాలాలలోని మహనీయుల జీవితాలు ఎవరైనా ఎరిగి గ్రంథస్థం చేస్తే అవి భావితరాల వారికి కరదీపిక లౌతున్నవి.  అటువంటి వారిలో ఈ చరిత్ర కూడా ఒక మిణుగురు.

అయితే చరిత్ర రాయటం అనేది కవిత్వం కాదు. కవిత్వమైతే తన ఊహబలంతో వ్రాయవచ్చు. కానీ చరిత్ర కట్ల కాదు. స్థల కాల ప్రమాణాలు వస్తువు ప్రమాణాల వసరం. వాటి కొరకు ఆయా వ్యక్తుల సమకాలికులో లేక కుటుంబీకులో ఉంటే వెళ్లి వారిని కలిసి ముచ్చటించి విషయం రాబట్టుకోవాల్సి ఉంటుంది.

ఇక అమ్మవారి చరిత్రను పరిశీలిద్దాము...

ఓంకారాచలపీఠా సంస్థాపకులు శ్రీశ్రీశ్రీ చెరుకూరిశివరామబ్రహ్మేంద్రస్వాములవారు.వారి సతీమణి శ్రీమతిసుబ్బమాంబగార్లు.అనుమునిగిరి వీరినివాసం.

ఈయన ఆయన దగ్గరకు వచ్చేశిష్యులకు అద్వైతంతోపాటు అచల ప్రబోధచేస్తుండేవారు. ఆయన శ్రీపోతులూరి వీరబ్రహ్మంగారికి సిద్దయ్యగారివలె. ప్రియశిష్యుడు మోల్కలూరి హుస్సేన్ దాసుగారు.  ఈ దంపతులకు ఒక శుభముహూర్తన ఆడశిశువుజన్మించింది. ఆమెకు గోవిందమాంబ అని నామకరణం చేసినారు. దినదిన ప్రవర్థమానంగా గోవిందమాంబ పెరగసాగింది.

చాలా మంది శిష్యులు శివరామబ్రహ్మేంద్రస్వాముల దగ్గర బ్రీVA్మపదేశం పొంది,అద్వైతం-అచలంగురించి ప్రశ్నించేవారు. వాటికి ఆయన సమాధానాలిస్తుండేవారు. వారి సంభాషణలు గోవింద మాంబ శ్రద్ధగావిని అవగతం చేసుకునేది. ఆవిధంగా బ్రహ్మజ్ఞానవిద్య కరతామలకమైంది.

పెళ్ళీడువయసు రాగానే శేషబ్రహ్మేంద్రులతో వివాహం వైభవంగా జరిపించినారు. వీరికి ఒక గోవిందమాంబకు కుమారుడు జన్మించినాడు. నామకరణోత్సవవేడుకలో శిశువుకు తాతగారు గురుబ్రహ్మం అనిపేరుపెట్టినారు. శ్రీమచ్చెరుకూరి శివరామబ్రహ్మేంద్రులు జీవ సమాధికొరకు సౌజన్య పత్రికప్రకటించి తేది14-9-95 భాద్రపదరోజు శనివారం సమాధి పొందినారు. సమాధి పొందేముందు శిష్యులనుద్ధేశించి మున్ముందు గోవిందమాంబ అనుమునిగిరిపీఠాన్ని ముందుకునడిపిస్తుందని సెలవిచ్చినారు. ఆవిధంగా ప్రథమపీఠాధిపతురాలుగా కడియంపాటి గురుగోవిందమాంబను శిష్యులు ఆదరించినారు. మళ్ళీ అద్వైత అచల పీఠానికి కేంద్రబిందువైంది.

మాతృశ్రీ కడియంపాటిగురుగోవిందమాంబ పీఠాన్నధిరోహించిన తర్వాత బోధలకై గ్రామాంతరాలకు వెళ్ళేది. పీఠానికి వచ్చె శిష్యులు అడిగిన సందేహాలు తీరుస్తూ, బ్రీVA్మపదేశం చేస్తూ పరాత్పర తత్వాన్ని ప్రబోధిస్తుండేది.

ఒకనాటి సాయంకాలంలో శిష్యులు గురుగోవిందమాంబను తల్లీ! ఈ సృష్టి ఎట్లా ఆవిర్భవించింది అనిఅడుగగా 

నాయనా!

శ్లో. నభూమీనజలంచైవ -న తేజోనచవాయవః నచంబ్రహ్మనచం విష్ణుః - నచనక్షత్ర తారకాః-

సర్వశూన్యనిరాలంబం -స్వయంభూ విశ్వకర్మణః-

ఈ సృష్టికి మొదలు సూర్యుడు గాని,చంద్రుడు గాని,గ్రహనక్షత్రాలుగాని,పంచభూతాలు ఏవీ లేవు. ఆమహాశూన్యంలో పరబ్రహ్మంఒక్కడేఉన్నాడు. ఆయన స్వయంభువు. ఆమహానుభావునికి విశ్వకర్మ అని మరొక పేరు.

ఒక్కడుగా ఉన్న అతనికి తాననేకం కావలె. అనగా సృష్టిచేయవలెనని సంకల్పంకలిగింది. ఆ మహాశూన్యంలోమొదట ఓంకారమనేప్రణవధ్వని ఉప్పతిల్లింది. అప్పుడు ఆకాశంనుండి వాయువు, వాయువు నుండి అగ్ని. అగ్నినుండిజలం, జలంనుండి ఈభూమి వరుసగా పుడుతూ వచ్చాయి అని శిష్యునికి తెలియజేసింది.

కనుక సృష్టిలోపుట్టింది ప్రణవం.అది ఆకాశంయొక్క గుణంకాగా దానినుండిపుట్టిన వాయువుకు శబ్దంతోపాటు స్పర్శ అనేగుణం అలాగే అగ్నికి శబ్ధసర్శలతోపాటు తేజస్సు అనగారూపం, జలానికి శబ్దస్పర్శరూపాలతోపాటు రసం అనేద్రవగుణం, భూమికి మొదటి నాల్గింటితోపాటు గంధం అనేగుణాలేరర్పచపడినవి.

ఈ శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధాలనే పంచభూతగుణాలకుమాత్రలని వ్యవహారం. పంచభూతాల సమిష్టికి ప్రకృతి అనిపేరు. ఈప్రకృతి సత్వం,రాజసం,తామసం అని త్రిగుణాత్మకం. అద్యసృష్టిశూన్యంనుండి యేర్పండినదిగదా!

శూన్యమంటే ఏమిటి? తామిస్రమే,అదికూడా సామాన్యమైన తామ్రిసం కాదు.మహా తామిస్రమనవలె. పంచభూత సృష్టి తామిస్రంతో ఏర్పడిందో ఈ పంచభూతాల్లో భౌతిక దేహాలసృష్టికూడ మళ్ళీ అట్లా తమోగుణంనుండియే పుట్టింది.

ప్రకృతిలో ఈ తామసాహంకారం అవిద్య, అజ్ఞానం అనిరెండుభాగాలుగా ఉంది. ఒక్కడైన పరబ్రహ్మంతాననేకం కావాలెననుకున్నాడు. కనుక అందుకుతననుతాను విభజించుకోవడానికి తనకొకశరీరం అవసరం అయింది. అతడు అవిద్య అనేదానిలోకి ప్రవేశించి నిర్గుణం బ్రహ్మంగాఉన్నాడు సగుణబ్రహ్మయైనాడు. 

సగుణబ్రహ్మమే తననుతాను విభజించుకున్నప్పుడు అనేక రూపాలుగా అయినాడు. కాని ఆరూపాల చేతమళ్ళీ రూపకల్పనజరుగలేదు. అదిచూచి అతడు రెండవసారి అజ్ఞానమనేప్రకృతిలో ప్రవేశించాడు.అప్పుడతడు జీవుడనబడినాడు. ఈజీవుడు తనశరీరాన్ని ప్రకృతితోకూడి విభజించుకోగా ఈ శరీరాలుగూడ పునరుత్పత్తి సమర్థమయి ఇక ఈ సృష్టి అంతావిస్తరించింది అని వీరాచార్యులుతోపాటుగల శిష్యబృందానికి తెలియజేసింది. అమ్మవారు గురుగోవిందమాంబ.

మాట్లాడుతూ ప్రియశిష్యులారా! ఇంద్రయాలు గుర్రం లాంటివి. శ్రీకృష్ణుడు గీతలోచెప్పినట్లువాటికి బంధాలు వేస్తేనే తప్ప మనచేతికిరావు. గోవుకు విశ్వాసం ఉంటుంది కాని గుర్రానికిఉండదు. 

అమ్మగారి దొడ్డవరం పర్యటనలో శిష్యులు తాళమేళాలతో పూజించినారు. అప్పుడే అక్కడకువచ్చిన గర్భవతి అమ్మాయి తండ్రి అమ్మా! మా అమ్మాయికి కొడుకా? కూతురా అనిప్రశ్నించగా పాపపుడుతుంది నాయనా! అబ్బాయి కావాలన్నా అమ్మాయి కావలన్నా పురుషునిదే ప్రధానపాత్ర అని స్త్రీలులేకపోతే పురుషులెక్కడ? అనిబోధచేసింది.

పురుషజన్మ ఎంతో విలువైనది.ఈజన్మ లభించినందున దీనిని సార్థకంచేసుకోవాలి దప్ప వ్యర్థం చేసుకోరాదు.అందుకే అద్వైతాన్ని చక్కగా సద్గురుబోధచే జన్మరాహిత్యానికి కారణభూతమౌతుంది. ఆమె అనుమునిగిరి చేరేవరకు అక్కడికిరాయచూరు లక్ష్మయ్యవచ్చినారు. ఉభయకుశలోపరి తదనంతరం అమ్మా! నాకుసాంఖ్యంగురించి వివరించండనికోరగా

నాయనా! సాంఖ్యమంటే ఆత్మజ్ఞానం. మనశరీరంలో ఇరువది నాలుగుతత్వాలున్నాయి. కనుక ఆ తత్వాలకు సంబంధిన జ్ఞానమని అర్థం ఉన్నది. మనదేహంలోని ఆ తత్వాలేవేవి? నాయనా మనదేహం పంచభూతాలతో ఏర్పడిందిగదా!  వానిలో మొదటి ఒక్కొక్కభూతం తలా రెండుభాగాలయింది.ఆ తర్వాత రెండవసగం నాలుగుభాగాల్లో కలిసింది.

అట్లా కలిసినప్పుడు భూమియొక్క మొదటి సగం గుదం అనే విసర్జనావయం ఏర్పడగా తక్కిన నాలుగుభూతాలతో కలసివరుసగా వదనం అనగా నోరు,చేతులు,కాళ్ళు, ఉపస్థ అనగా జననాంగలైన మర్మాంగాలేర్పడినవి.

జలభూతం నుండి మొదటిసగం రసం. తక్కిన నాలుగుభూతాలు కలిసిశబ్ద, స్పర్శ, రూప,గంధాలనేగుణాలేర్పడినవి. అగ్ని భూతముయొక్క మొదటిసగంలోనేత్రమేర్పడగా తక్కిననాలుగు భూతాలతో, శ్రోతం -త్వచం -జిహ్వ -    ఘ్రాణం అనే ఇంద్రియా లేర్పడినవి. వీటితోమనం ప్రపంచాన్ని తెలుసుకుంటాం కాబట్టి ఇవి జ్ఞానేంద్రియాలనబడినవి. వాయు భూతం యొక్క మొదటిసగంలో వ్యానం ఏర్పడగాతక్కిన నాలుగు భాగాలు నాలుగుభూతాలతో కలిసి సమాన -ఉదాన-ఆపాన -ప్రాణాలనేపంచప్రాణాలేర్పడినవి.

ఆకాశభూతంలోసగం అట్లాఉండగాతక్కినసగభాగం నాలుగైనాలుగుభూతాలతోకలిసి మనస్సు -బుద్ధి-చిత్తం- అహంకారం అనే అంతరేంద్రియచతుష్కమేర్పడినది. ఈ విధంగా ఐదు కర్మేంద్రియాలు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదుపంచతన్మాత్రలు, ఐదు పంచప్రాణాలు, నాలుగు అంతరేంద్రియాలు అనే ఇరవైనాలుగుతత్వాలు కలిసి ఈ శరీరమేర్పడినది. 

ఈ తత్వాలన్ని స్వతంత్రాలు. ఇవిజీవుని యొక్కప్రమేయం లేకుండానే దేనిపని అదిచేస్తూ పోతుంటవి. కాబట్టి పై యిరువది నాలుగుతత్వాలను పరిశీలించి వానిలోదేన్ని పట్టుకుంటే మనకుముక్తి పొందగలమోదాన్ని తెలుసుకోవడమే సాంఖ్యం అనబడుతుంది.

అమ్మా! మీరిప్పుడుతెలిపిన ప్రంచీకరణంలోతత్వాత ఇరువైఐదు కావాలి. మిగతాఐదేమైనట్టు అని అడుగగా అది తర్వాత చెబుతా. మరీ జ్ఞానేంద్రయలతో, కర్మేంద్రియాల్లో వాటిలో ఏమౌతావు. వాటితో ఏ పనిచేయగలం. ముక్తి ఎలా పొందగలం. మరీ జీవుడు ఎట్లా ముక్తి పొందగలడు. చివరకు మిగిలేది జ్ఞానం దీనివల్లె ముక్తి పొందవలె. 

తల్లీ!మార్గాలలో ఆ మహావాక్యాలేమిటో సెలవియ్యండీ వినునాయనా! మహావాక్యాలుగూడ సగుణం, నిర్గుణం ఈరెండు వేర్వేరుగాఉన్నాయి. మొదటవానిని మహావాక్య చతుష్టయం, రెండవది మహావాక్యత్రయం అంటారు. 

అమ్మా! ఓలేకేం తండ్రీ! మొదటివి ఈదేహంలోని జీవుని గురించి తెలుపగా, రెండవది ఈ దేహాన్ని గురించి చెబుతవి. అవి చెబుతాను విను.

1.ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ - ఐతరేయోపనిషత్తు.

2.అహం బ్రహ్మాస్మి - యజుర్వేదం -బృహదారణ్యణకోపనిషత్తు.

3.తత్వమసి -సామవేదం -ఛాందోగ్యోపనిషత్తు.

4.అయమాత్మాబ్రహ్మ -అధర్వణవేదం -మాండూక్యోపనిషత్తు.

అమ్మా! జ్ఞానమనేది మనపంచీకరణలోదేకాదా! బ్రహ్మం ఇరవైఐదుతత్వాలలోనిది కాదంటారు కనుక అది బ్రహ్మమెట్లా అవుతుంది?  అయితే ఒక జ్ఞానమే గాదు ప్రజ్ఞానం అన్నప్పుడు దానిని కూడా విచారించవలె. గురువు రెండవసారి అయమాత్మబ్రహ్మ అనిచెబుతాడు.అప్పుడు శిష్యుడు మళ్ళీ దాన్నిగురించిగూడ విమర్శించుకోవలె. 

షట్‌చక్రాలు వివరణ

ఆధారచక్రంలో కుండలిని మÖడున్నరచుట్లు చుట్టుకొని అధోముఖమై నిద్రిస్తుంటుంది. సహాస్రారానికి ఊర్థ్వకుండలిని అనిమరొకపేరు. సాధకులు ప్రాణామయంలోని కుంభకంలో ఈకుండలిని మేల్కొల్పుతారు.అప్పుడు కుంభకంలో కలిగినవేడిమిని భరించలేక కుండలిని మెల్లగా ఒక్కొక్కచక్రాన్ని దాటుతూ సహస్రానికి చేరుతుంది. అప్ఫుడు సాధకుడు బ్రహ్మానుభవాన్ని పొందుతాడు. ఇది అందరికి సాధ్యం కాదు.

సాధకులకు వారి స్థితినిబట్టి కుండలిని

1.మణిపూరకంలో నిలిచినపుడుసాలోక్యం.

2.అనాహథచక్రంలో నిల్చినపుడు సామీప్యం.

3.విశుద్ధచక్రంలో నిల్చినపుడు సారూప్యం.

4.అజ్ఞాచక్రంలో నిల్చినపుడు సార్జ్యం = సృష్టి సంబంధం విడిపోవడం.

5. సహస్రారంలో నిలిచినపుడు సాయుజ్యం అనేముక్తులు వారికికరతామలక మౌతుంటవి.

1) మÖలాధారచక్రం - అధిపతిగణపతి -600 జపం.తత్వం పృధివి.మÖర్తులు - ఇంద్రియ నిగ్రహం.

2) స్వాధిష్టానం -అధిపతి - బ్రహ్మ -జపం `6000 వేలు. తత్వం -జల-మÖర్తులు- కామనిగ్రహం.

3) మణిపూరకం `అధిపతి -విష్ణువు -జపం ` 6000 వేలు. అగ్ని `తత్వం `మÖర్తులు` సార్జ్యం.

4) అనాహతం `అధిపతి` శివుడు `జపం `అధిపతి -6000 జపం`తత్వం వాయువు` మÖర్తులు` సాలోక్యం.

5) విశుద్ధ` అధిపతి`జీవుడు` జపం `1000` తత్వం ` ఆకాశం` మÖర్తులు `సామాన్యం.

6) ఆజ్ఞేయం ` అధిపతి -గురువు` జపం `1000` తత్వం ` సృష్టి` మÖర్తులు `సారూన్యం.

7) సహస్రారం ` అధిపతి -పరమాత్మ- జపం ` 1000` తత్వం ` పరమపదం `మÖర్తులు. సాయుజ్యం. 

మనయొక్క ప్రాణపక్షి లోపలికి వెళ్ళేటప్పుడు ”సో” అని వెలుపలికి వచ్చేటప్ప”హం” అనిలీలగా ధ్వనిస్తుంటుంది.

సోహంలోసః అహం అనే రెండుపదాలున్నవి. సఃఅనగా పరమాత్ముడు.అనేపురుషుడు. ఇతడు జీవుల యొక్కహృదయ కమలంలో నివసిస్తున్నాడు. కనుక అహం అనగా రెండుపెదవులు కలిస్తే”అమ్మా” అనిపలికినట్లు అతడే నేను అని ఉంటుంది. కనుక ఈ జీవుడంటే ఎవరో కాదు.మాయలో చిక్కిజీవుడనిపించుకుంటున్నాడు. గాని అతడా యొక్క పరబ్రహ్మమే. అందువల్ల మహావాక్యాలలోని “తత్త్వమసి”అనే వాక్యం తత్‌త్వం అసి.అదే అతడే నీవై ఉన్నావని శిష్యబృందానికి బోధిస్తుంది. ఇలా అమ్మవారి శిష్యులకు భోదలు చేస్తూ వారిని జాగృతం చేసినది.

అనుబంధం

ప్రస్తుతము అనుమునిగిరి ఓంకార అచలపీఠము, భైరవకోన త్రిముఖదుర్గాదేవి శక్తిపీఠాలకు, ప్రస్త్రత పీఠాధిపతులుగా శ్రీశ్రీశ్రీ రామడుగుగురు బ్రహ్మేంద్రస్వాములవారు. అచల ఋషీంద్రులు, పరిపూర్ణాచల రాజయోగి, రాజర్షివారి సహధర్మచారిణి, సాధ్వీమణి శ్రీమతి సుభాషిణిదేవి గార్లు వ్యవహరిస్తున్నారు. వీరి సంతానం శ్రీమతి రామడుగు గోవిందమాంబాదేవి, శ్రీమతి నిర్వికల్ప, కుమారుడు శివరామ దీక్షితులు, ధర్మపత్ని శ్రీమతి పుష్షలతాంబిక గార్లు వీరికి ఒక సుతుడు, ఒక తనయ. ఇద్దరు చిన్నకూతుళ్ళు శివైక్యం పొందినారు. ఇదీ ఇప్పుడు నడుస్తున్న చరిత్ర.

కవితాకళానిధి పరిశోధకపంచానన స్వర్గీయ మహాకవి బ్రహ్మశ్రీ డా.కపిలవాయి లింగమÖర్తిగారు శిల్ఫంగాని శైలి, సరళ సుందరంగా, మాతృశ్రీ కడియంపాటి గురుగోవిందమాంబగారి జీవితచరిత్రను అలవోకగా వ్రాసిన తీరు ప్రశంసనీయం.

ఫలశ్రుతిలో 

కం.గురుభక్తిగలిగియేసత్ 

పురుషుడు sTÖ పంచబంధములు క్రమమెల్లన్ 

మరువకజదీవినవ్రాసిన

గురుడొసగునఖండపదవికోరికలలరన్.

అని దీవించి శుభాశ్శీస్సులు అందరకి ఫలించుగాక!

శిష్యుల అభిప్రాయం ప్రకారం మొట్టమొదటి పీఠాధిపతురాలగా నియమింపబడిన మాతృశ్రీ కడియంపాటి గురుగోవిందమాంబగారు మోర్జంపాడులో సమాధిపొందినది. ఈ ఆశ్రమాధిపతి శ్రీ శివరామబ్రహ్మేంద్రులు. ప్రస్తుతం శ్రీశ్రీశ్రీ రామడుగు గురుబ్రహ్మేంద గురుచక్రవర్తి నేటికి అద్వైత అచలబోధ చేస్తు రెండు పీఠాలకు పీఠాధిపతిగా కోట్లశిష్యోద్ధరణతోపాటు, పీఠాల పరిపాలన కొనసాగిస్తున్నారు.

శుభమ్ భూయాత్