Vasavi Kanyaka Parameshwari Temple #New Maruthi Nagar # Kothapet, Hyderabad #telangana

 

కుబేరునికి చెందిన తొమ్మిది రకాల ఐశ్వర్య నిధులు ఏవి #kubera #wealth #treasures #nine #hindu

 

కపిలవాయి లింగమూర్తి వ్యాసాలు - పరిశీలన

‘తెలంగాణలో కవులు లేరు. ఉన్నవారికి కవితాశక్తి లేదు’ అంటూ ఓ పత్రికలో వచ్చిన వ్యాసాన్ని చదివి తెలంగాణ కవుల సత్తా ఏమిటో లోకానికి నిరూపించాలన్న లక్ష్యంతో పట్టణాల నుండి పల్లెటూర్ల వరకు ఉన్న కవులను వెదికి పట్టుకొని 183 పూర్వ కవుల కవితలను, 334 ఆధునిక కవుల కవితలను ‘గోలకొండ కవుల సంచిక’ అనే పత్రికలో వెలువరించి, తెలంగాణ సాహిత్య సత్తాను సాక్ష్యాధారాలతో నిరూపించిన సాహితీ స్రష్ట, ద్రష్ట సురవరం ప్రతాపరెడ్డి గారు. పత్రికా సంపాదకుడుగా, కథా రచయితగా, చరిత్రకారుడుగా వందలాది సంపాదకీయాలు వెలువరించి తెలంగాణ సాహిత్యానికి ఎనలేని సేవలు చేశారు.  బ్రతికింది 57 సంవత్సరాలే (1896 - 1953) అయినా తెలంగాణ సాహిత్యానికి విశేషమైన కృషి చేశారు. అంతటి ప్రతిభ పాటవాలు కలిగిన సాహితీమÖర్తి జన్మించిన మహబూబ్ నగర్ జిల్లా నేలపై 1928 మార్చి 31న జన్మించిన మరొక సాహితీ కెరటం కపిలవాయి లింగమÖర్తి. 

మరుగున పడిన అనేక శాసనాలను పరిశీలించి, తెలంగాణ (తెలుగు) చరిత్రను గ్రంథస్థం చేసి, జానపదుల నోళ్ళలో కదలాడే మౌఖిక సాహిత్యాన్ని రికార్డు చేసి, 100కు పైగా రచనలు చేసిన అవిరళ జపహౌమ తత్పరుడు కపిలవాయి లింగమÖర్తి. తెలంగాణ రాష్ట్రం (2014 జూన్ 2) ఏర్పడిన తరువాత తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డాక్టరేట్ పట్టాను అందుకున్న మొట్టమొదటి వ్యక్తి లింగమÖర్తి గారు. ఇంతటి విశిష్టత కలిగిన కపిలవాయి లింగమÖర్తి ముద్రణకు నోచుకోని 40 ప్రతులను సేకరించి, ఆ ప్రతులలో ఉన్న విషయాలను తనదైన శైలిలో పరిష్కరించారు. ఆ వ్యాసాలు ఎక్కడి నుంచి సేకరించారు?, ఆ వ్యాసాల్లో ఉన్న విషయాలు ఏమిటి?, ఆ వ్యాసాలను పరిష్కరించే క్రమంలో లింగమÖర్తి గారు ఏయే విధానాలను అనుసరించారు? అనే అంశాలను పరిశోధనాత్మకంగా పరిశీలించడం ఈ వ్యాసం యొక్క ముఖ్యోద్దేశం. దానికంటే ముందు తెలుగు సాహిత్యంలో వ్యాసం విశిష్టత, కపిలవాయి లింగమÖర్తి సాహిత్య సేవ గురించి సంక్షిప్తంగా పరిచయం చేసి, మÖడు వ్యాసాలను పరిశీలించే ప్రయత్నం చేస్తాను.

1. తెలుగు సాహిత్యంలో వ్యాసం విశిష్టత:

ఆంగ్ల సాహిత్య ప్రభావంతో ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో వెలువడిన ప్రక్రియల్లో వ్యాసం ఒకటి. ఇది వచన రూపంలో ఉండే సాహిత్య ప్రక్రియ.  ఆంగ్లంలో (జుSSAY) అంటారు. తొలి రోజుల్లో ఈ ప్రక్రియను వివిధ పేర్లతో ఉచ్ఛరించినప్పటికి ఈనాడు ‘వ్యాసం’ అనే పదాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తున్నారు. వ్యాసం అంటే ‘ఏదైనా ఒక విషయాన్ని విరివిరిగా వ్రాయడం’ అని లేదా ‘ఏదేని ఒక చరిత్రాంశం’ అని నైఘంటికార్థాలు ఉన్నాయి. కాని వ్యాసం అంటే- ‘ఏ విషయాన్నైనా క్షుణ్ణంగా తెలుసుకుని, దానిలోని అంశాలను శీర్షికలుగా విభజించుకొని, విభజించుకున్న ఆ శీర్షికల్లోని విషయాలను వివరించి చెప్పే ప్రక్రియనే ‘వ్యాసం’ అంటారు!. వ్యాసం విషయాన్ని విభజిస్తుంది, వివరిస్తుంది, విశ్లేషిస్తుంది, సమీక్షిస్తుంది, విమర్శిస్తుంది, అనుశీలిస్తుంది.

సి.పి.బ్రౌన్ (తెలుగు భాషా సారస్వతాలకు రాసిన మొదటి ఆంగ్ల వ్యాసం) గారితో ప్రారంభమైన ఈ ప్రక్రియ ఈనాడు మÖడు పువ్వులు ఆరుకాయలుగా ముందుకు సాగుతోంది. ఇంతటి విశిష్టత కలిగిన ఈ వ్యాస ప్రక్రియలో తనదైన శైలితో, సరళమైన పదాలతో అద్భుతమైన వ్యాసాలు రాశారు కపిలవాయి లింగమÖర్తి. పురాణేతిహాసాల్లోని కథలను క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేసి, ఆ కథల్లో మహబూబ్నగరు  ప్రాంతంలో ఉన్న స్థల పురాణాల చరిత్రలను వెలికితీశారు. అతి దీర్ఘం, అతి విపులం కాకుండా సంగ్రహంగా వ్యాసాన్ని రూపొందించి మరుగునపడిన అనేక విషయాలను వెలుగులోకి తీసుకొచ్చి పరిష్కరించారు.   

2. కపిలవాయి లింగమÖర్తి సాహిత్య సేవ:

ఒక మహాపురుషుని ప్రతిభ నానా ముఖాలుగా విచ్చుకున్నప్పుడు, అతని సేవలు పలు రంగాల్లో విస్తరించినప్పుడు ఆ వ్యక్తి బహుముఖీనతను అంచనా వేయాలంటే ఆ ప్రయత్నం కూడా వివిధ ముఖాలుగా సాగాలి. అప్పుడే ఆ వ్యక్తి యొక్క సాహిత్య కోణం అవగతమవుతుంది. కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు ప్రాచీన, ఆధునిక సాహిత్యాల్లో ప్రసిద్ధిగాంచిన శతకం, సంకీర్తనలు, ఉదాహరణలు, పద్య, గద్య, గేయ, కావ్యం, ఆధ్యాత్మిక, నవల, కథా, సంకలనాలు, వ్యాఖ్యానాలు, జీవిత చరిత్ర, నాటకం, నిఘంటువులు, అనువాదం, వ్యాసం, పీఠిక వంటి ప్రక్రియలను వదిలిపెట్టకుండా అన్ని ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారంటే వీరి ప్రతిభ ఎంతటి విశిష్టమైనదో ఇట్టే అర్థమైపోతుంది. ఇంతటి సాహిత్య జిజ్ఞాస కలిగిన లింగమÖర్తి గారు 1928లో మాణిక్యమ్మ, వెంకటాచలం పుణ్య దంపతులకు జన్మించారు. లింగమÖర్తి జన్మించిన రెండు సంవత్సరాలకే (1930- 31) తండ్రి మరణించడంతో మేనమామ పెద లక్ష్మయ్య సమక్షంలో పెరిగి పెద్దయ్యారు.

ప్రాథమిక స్థాయిలో ఉర్దూ మాధ్యమంలో విద్యను అభ్యసించిన కపిలవాయి ఒక వయసు, ఆలోచన వచ్చాక తెలుగు భాషమీద ఉన్న అభిమానంతో సారస్వత పరిషత్ పరీక్షలు రాసి ఉత్తర్ణులయ్యారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి తెలుగులో ఎం.ఏ. పట్టా పొంది సంస్కృతాంధ్ర నిఘంటువులు, పురాణేతిహాసాలు, కావ్య నాటకాలు, జ్యోతిష్య శాస్త్రాల్లో మంచి పట్టు సాధించారు. ఉద్యోగరీత్యా నాగర్కర్నూల్లో ఉన్న జాతీయోన్నత పాఠశాలలో తెలుగు పండితునిగా చేరి పదవీ విరమణ సమయానికి అనేక పదవులను అలంకరించారు. ఒకవైపు తెలుగు భాషను, తెలుగు ప్రజలను ప్రేమిస్తూనే, మరొకవైపు తెలంగాణ భాష, యాస, ప్రాంతాన్ని తన గుండెకాయగా జీవించిన సాహితీ దిగ్గజం లింగమÖర్తి. 

రచనల విషయానికొస్తే- పద్య రచనతో తన సాహిత్య ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించిన కపిలవాయి లింగమÖర్తి- వచన సాహిత్యం, కావ్యాలు, గీతాలు, శతకాలు, బాల సాహిత్యం, స్థల చరిత్రలు, దేవాలయ చరిత్రలు,  విమర్శ, జనపదం వంటి  ప్రక్రియల్లో 100కు పైగా పుస్తకాలు వెలువరించారు. అందులో ప్రధానంగా పాలమÖరు జిల్లా పుట్టుక, అచ్చంపేట, అమరాబాదు, ఆలంపురం, కల్వకుర్తి, వెలిదండ, కొల్లాపురం, కొడంగల్, నాగర్ కర్నూలు, వడ్డవాని, పాలమÖరు, మక్తల్ వంటి  తాలూకాల్లో ఉన్న ఆలయాల చరిత్ర, అరణ్యకాలు, జాతరలు, మఠాలు, దర్శనీయ స్థలాలకు సంబంధించి అనేక పరిశోధనాత్మకమైన రచనలు వెలువరించారు. వీరి సాహిత్య సేవకు గాను విశ్వవిద్యాలయాలు, సంస్థలు, కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అనేక పురస్కారాలతో సత్కరించాయి.

3.కపిలవాయి లింగమÖర్తి వ్యాసాలు - విభిన్న కోణాలు:

‘ఎవరికీలేని ఘన చరిత్ర మన తెలుగు (తెలంగాణ) సాహిత్యానికి ఉంది!. ఋగ్వేదం మÖడవ మండలంలో ఉన్న గాయత్రీ మంత్రాన్ని ఈనాటికి ఉచ్ఛరిస్తున్నాం. రెండు వేల ఏళ్లనాటి మహాకావ్యాలు, పురాణాల విశేషాలను ఇప్పటికి వింటున్నాం. శతాబ్దాల క్రితమే సంస్కృతం అంతరించినప్పటికి దాని పదాలను నేటికి వాడుకుంటున్నాం. ఎప్పుడో పుట్టిన జ్యోతిష్య శాస్త్రాన్ని నమ్ముతూనే జాతక చక్రాన్ని బట్టి లెక్కలు వేసుకుంటున్నాం. కాల క్రమంలో అనేక మార్పులు వచ్చినా ఈనాటి పరిస్థితులకు అనుగుణంగా కవితలు, నవలలు, కథలు, చరిత్రలు, అక్కడక్కడ శాసనాలను వెలికితీసి పరిష్కరిస్తున్నాం. గతాన్ని ఇంత గట్టిగా పాటించే మనం కళ్లముందు జరిగిన ఒకనాటి పరిణామాలను అక్షరబద్ధం చేయటంలో మాత్రం చాలా వెనుకబడే ఉన్నాం.’ అటువంటి పరిణామాలను, చరిత్రను, ప్రబంధ కావ్యాలను, ముద్రితం కాని స్థల పురాణాల ప్రతులను సేకరించి తన వ్యాసాల ద్వారా వెలుగులోకి తీసుకొచ్చారు కపిలవాయి లింగమÖర్తి. వివిధ దిన, వార పత్రికల్లో విభిన్న కోణాల్లో రాసిన 40 వ్యాసాలను ‘కపిలవాయి పుస్తక పరిచయాలు’ అనే పేరుతో 2000 సంవత్సరంలో పుస్తకంగా వెలువరించారు. ఇందులో క్రీ.శ. 16వ శబ్దానికి చెందిన మరింగంటి కవులుగా ప్రసిద్ధి చెందిన వేంకట నరసింహాచార్యులు (ప్రథమ) రాసిన మÖడు ప్రబంధ కావ్యాలపై లింగమÖర్తి గారు విలువైన వ్యాసాలు రాశారు. ఆ మÖడు వ్యాసాలను ఇప్పుడు పరిశీలిద్దాం.    

1. తెలుగు సాహిత్యంలో మరింగంటి కవుల ప్రస్తావన:

తెలుగు సాహిత్యం రాజరాజనరేంద్రుడు, రెడ్డి రాజులు, శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, నాయక రాజుల వంటి కాలాల్లో మÖడు పువ్వులు ఆరుకాయలుగా వర్థిల్లింది. ఆ తరువాత సాహిత్యానికి రాజుల ఆశ్రయం కరువైపోయింది. దాంతో చిన్న చిన్న సంస్థానాలు సాహిత్యానికి ఆశ్రయం కల్పించాయి. ఆంధ్రలో- నూజివీడు, బొబ్బిలి, విజయనగరం, పిఠాపురం ప్రాంతాలైతే, తెలంగాణలో- గద్వాల, వనపర్తి, ఆత్మకూరు, జటప్రోలు, దోమకొండ, రాచకొండ, సంస్థాన్ నారాయణపురం, నడిగూడెం, బేతవోలు వంటి ప్రాంతాల్లో సాహిత్యం పోషించబడింది. తెలంగాణలో సంస్థానాధిపతుల కాలంలో అలంకారప్రాయమైన ప్రబంధ కావ్యాలు రాసి ప్రసిద్ధికెక్కిన కవులు మరింగంటి కవులు. 

మరింగంటి కవులు క్రీ.శ.16వ శతాబ్దానికి చెందినవారు. సంస్కృతాంధ్రంలో లబ్ధప్రతిష్టులు. వీరు నల్లగొండ జిల్లా, కనగల్ మండలంలో జన్మించారు. ఆ తరువాత మిర్యాలగూడ, సూర్యాపేట, భీమునిపట్ణణం, కృష్ణ జిల్లాలోని మొఖాసాకలువపూడి వంటి ప్రాంతాలకు వలసపోయి అక్కడే స్థిరపడ్డారు (ఆసూరి మరింగంటి వేంకట నరసింహాచార్యుల (చతుర్థి) రచనల సమగ్ర పరిశీలన. పుట.3). మరింగంటి కవులలో వేంకట నరసింహాచార్యులు అనే పేరుతో నలుగురు కవులు ఉన్నారు. వీరిలో వేంకట నరసింహాచార్యులు ప్రథములు. వీరు ‘విదేహరాజకన్యకాభ్యుదయం మొదలుకొని శ్రీకృష్ణతులాభారము వరకు మొత్తం 14 రచనలు చేశారు. లింగమÖర్తి గారు వేంకట నరసింహాచార్యుల రాసిన నృకంఠీరవాభ్యుదయం, శ్రీకృష్ణశతానందీయం, చిలువపడిగరేని పేరణం అనే మÖడు ప్రబంధ కావ్యాలపై వ్యాసాలు రాశారు.

1.1. నృకంఠీరవాభ్యుదయం:

‘నృకంఠీరవాభ్యుదయం’ పేరుతో ఆసూరి మరింగంటి వేంకట నరసింహాచార్యులు (ప్రథములు) రచించిన ప్రబంధ కావ్యంపై కపిలవాయి లింగమÖర్తి 1990, జూన్లో నృసింహప్రియ పత్రికలో చక్కటి వ్యాసం రాశారు. ఇది నాలుగు ఆశ్వాసాల ప్రబంధం అని, ఇందులో 998 గద్య పద్యాలున్నట్లు కపిలవాయి పేర్కొన్నారు. నృకంఠీరవాభ్యుదయంలోని కథను భాగవతం (మÖల) కథతో సరిపోల్చుతూ విలువైన అంశాలను వెలుగులోకి తీసుకొచ్చారు. 

  నృకంఠీరవాభ్యుదయం మొదటి ఆశ్వాసంలోని కథ ఏమిటంటే-“జయ విజయులు అనేవారు శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క వైకుంఠ ద్వారాన్ని రక్షిస్తుంటారు. ఒకరోజు శ్రీహరి దర్శనం కోసం సనాదులు వస్తారు. కాని ద్వారపాలుకులు ‘మీరు ఈ లోకంలో ఉండటానికి అర్హులు కారు. దనుజ యోనిలో పుట్టండి’ అని శపిస్తారు. అపుడు వారు దితిగర్భంలో హిరాణ్యాక్ష, హిరణ్యకశిపులుగా జన్మిస్తారు. పెరుగుతున్న క్రమంలో ఇద్దరు పెడుతున్న బాధలు తట్టుకోలేక భూదేవి శ్రీమహావిష్ణువుకు మొరపెట్టుకుంది. దాంతో శ్రీహరి వరాహరూపం ధరించి హిరణ్యాక్షుని వధిస్తాడు. అది చూసి హిరణ్యకశిపుడు మందరాద్రికి వెళ్లి బ్రహ్మను గురించి ఘోరమైన తపస్సు చేసి అజేయమైన వరాలు పొంది, ఇంటికెళ్లి జంభాసురుని కూతురును వివాహం చేసుకుంటాడు. వీరికి ఐదుగురు కుమారులు జన్మిస్తారు. అందులో ప్రహ్లాదుడు చిన్నవాడు. ఇతనికి 5వ ఏటనే హరి భక్తి ఒంటబడుతుంది.

ఒకరోజు తండ్రికి (హిరణ్యకశిపుడు) కుమారుని (ప్రహ్లాదుడు) భక్తి సరిపడకపోవడంతో ‘ఇతడు నా కొడుకు కాదు. ఇతన్ని వధించి శిక్ష విధించండి’ అని దానవులకు అప్పగిస్తాడు. కాని ప్రహ్లాదుడిని శిక్షించటం వారివల్ల కాలేకపోతుంది. దాంతో తండ్రి తనవద్ద ఉన్న కత్తిని తీసి కుమారుని శిరస్సును ఖండించే క్రమంలో ‘నీ హరిని ఈ కంబంలో చూపించగలవా’ అని ప్రశ్నిస్తాడు. దానికి ప్రహ్లాదుడు ‘హరి అంతటా వ్యాపించి ఉన్నాడు’ అంటూ  సమాధానం చెప్తాడు. కోపంతో రగిలిపోయిన హిరణ్యకశిపుడు తన ఎడమ చేతితో కంబాన్ని చరుచుతాడు. అందరూ చూస్తుండగానే అతని కన్నులు చీకట్లు కమ్మి నృసింహుడుగా ఆవిర్భిస్తాడు. సభలోని దానవులంతా భయపడి నృసింహుడిపై బాణాలు సంధిస్తారు. దానికి నృసింహుడు తొమ్మిది రూపాలు ధరించి వారందరిని సంహరిస్తాడు. ఆ తరువాత హిరణ్యకశిపుని పట్టుకొని సభమంటపం గడపపై కూర్చొని అతని పొట్టను చీరి ప్రేగులను మెడలో వేసుకుంటాడు నృసింహుడు. అప్పుడు హిరణ్యకశిపుడి రక్తంలోంచి కాలుడు మÖషక రూపం ధరించి నేలను కత్తిరించుకొని పాతాళానికి వెళ్తాడు. నృసింహుడు అది గమనించి బిడాల రూపం ధరించి మÖషకుని తల పగులకొరుకుతాడు.

ఆ తరువాత సభలోని దానవులంతా శ్రీదేవి (నృసింహుడి భార్య) దగ్గరికి వెళ్లి మొరపెట్టుకుంటారు. ఆమె బ్రహ్మ దగ్గరికి వెళ్లి విన్నవించుకుంటుంది. దానికి బ్రహ్మ ‘ఇదంతా నేను హిరణ్యకశిపుడికిచ్చిన వరం మÖలంగా జరిగింది. నృసింహుడిని శాంతింపజేయాలంటే శివుడే సమర్థుడు’ అని చెప్తాడు. చివరగా శివుడు నృసింహుడిని శాంతింపజేయడానికి వెళ్లి శరభసాళ్వ రూపం ధరించి  నృసింహుడితో (గండభేరుండ రూపం) భీకర యుద్ధం చేస్తాడు. ఆ యుద్ధంలో శివుడు మరణిస్తాడు. ఆఖరికి ప్రహ్లాదుడు నృసింహుడికి దగ్గరికి వెళ్లి చేతులు జోడించి శివుడిని బతికించమని ప్రార్థిస్తాడు. దాంతో శివుని దేహాన్ని తన చేతితో నిమిరి శివుడిని బతికిస్తాడు. శివుడు శరభసాళువ రూపం విడిచి నృసింహుడిని స్తుతిస్తాడు.” ఇది మొదటి ఆశ్వాసంలోని కథ.

ఇక రెండవ ఆశ్వాసంలోని కథ విషయానికొస్తే- “యుద్ధాన్ని శాంతింపజేసిన ప్రహ్లాదునికి దైత్య దానవ రాజ్యానికి పట్టంకడతారు. నృసింహుని ఆజ్ఞ మేరకు బ్రహ్మ తన కుమార్తె దేవిని ప్రహ్లాదునికిచ్చి పెళ్లి చేస్తాడు. ఆ తరువాత నృసింహుడు వారిని దీవించి తమకు ఒక పట్టణం నిర్మించమని ప్రహ్లాదునికి చెప్తాడు. నృసింహుని ఆజ్ఞ మేరకు ప్రహ్లాదుడు ఒక పట్టణం నిర్మించి దానికి అహూబిలం అని పేరు పెడ్తాడు. ఆ తరువాత లక్ష్మీదేవితో కలిసి నృసింహుడు అహూబిలంలో నివసిస్తాడు.

అలా కొన్ని రోజులు గడిచిన తరువాత అక్కడికి కొంతమంది చెంచు వనితలు వన విహారానికి వస్తారు. అప్పుడు వారికి జలదేవత ప్రత్యక్షమై, ఒక బంగారు రంగు తామరలో ఉన్న బాలికను వారికి ఇస్తుంది. వారు ఆ బాలికను తీసుకెళ్లి గూడెం పెద్దమనిషికి అప్పగిస్తే ఆయన వాసంతి అనే పేరుపెట్టి విద్యలన్ని నేర్పిస్తాడు. ఒకరోజు రాత్రి నృసింహుడు ఆమె కలలో పలు రకాల రతులలో కన్పిస్తాడు. ఆ మరుసటి రోజు నృసింహుడు చెంచు కన్య వేటకు వెళ్లిన విషయం తెలుసుకొని లక్ష్మీదేవికి తెలియకుండా ఆ కన్యను కలుసుకునేందుకు వెళ్తాడు. మొదట్లో బెట్టు కనపరిచిన చివరికి నృసింహునితో స్నేహం చేస్తుంది. ఆ స్నేహం కాస్త ప్రేమగా మారి ఓ పొదరింటిలో గడుపుతారు. ఆ తరువాత దేవలోకం ఉన్న నారదుడికి ఈ విషయం తెలిసి చెంచు కన్యను, నృసింహున్ని  దర్శిస్తాడు. ఈ విషయం లక్ష్మీదేవికి చెప్పి ఆమెను ఒప్పించమని నారదుడిని నృసింహుడు వేడుకుంటాడు. నారదుడు అహూబిలం వెళ్లి ‘నృసింహుడు చెంచు కన్యను నీకు సవితిగా తీసుకొస్తున్నాడు’ అంటూ లక్ష్మీదేవికి జరిగిన విషయం చెప్తాడు. ఆమె ఆగ్రహంతో రగిలిపోయి నృసింహుని, ఆ చెంచు కన్యను ద్వారంలోపలికి రానివ్వదు. చివరికి నారదుడు లక్ష్మీదేవికి నచ్చజెప్పి ఆమె సమక్షంలోనే నృసింహునికి చెంచుకన్యకు శాస్త్రీయంగా వివాహం జరిపిస్తాడు.” 

ఈ రెండు ఆశ్వాసాల ద్వారా కపిలవాయి లింగమÖర్తి ఈ క్రింది అంశాలను వెలుగులోకి తెచ్చారు.

1. 1.1. మొదటి ఆశ్వాసంలో కవి హిరణ్యకశిపుడు జంభాసురుని కూతురిని వివాహం చేసుకున్నాడని రాశారు. కాని ఆమె పేరు చెప్పలేదు. ఆమెకు మÖడు పేర్లున్నాయి ‘దత్త, కయాధువు, లీలావతి’ అని తెలియజేశారు.

1.1.2. హిరణ్యకశిపుడు- లీలావతికి అయిదుగురు కుమారులు పుట్టారని కవి చెప్పారు. కాని భాగవతంలో వీరికి నలుగురే పుత్రులు పుట్టినట్లు ఉందని మÖల కథలోని అంశాన్ని ప్రస్తావించారు.

1.1.3. నృసింహుడు తొమ్మది రూపాలు ధరించి దానవులను సంహరించినాడు అని కవి చెప్పాడు. కాని ఆ తొమ్మది రూపాలు ఏవేవో చెప్పలేదు అనే అంశాన్ని గుర్తు చేశారు.

1.1.4. నృసింహుని ముప్పది రెండు రూపాలలో బిడాల రూపం కూడ ఒకటి. ఇపుడు ఇది మహబూబ్నగర్ జిల్లాలోని బెక్కెంలో మార్జాలముఖి దేవత ఉంది. ఇదే మహబూబ్నగర్లోని సింగపట్నంలో బెక్కెశ్వేరుడు రూపంలో బిడాల సింహరూపుడు ఉన్నాడు. ఇది నృసింహుని రూపమేనా? అనుకునే ఆస్కారం కూడా ఉంది అని కపిలవాయి వెల్లడించారు.

1.1.5. నృసింహుడు- లక్ష్మీదేవి నివసించిన ఆలయం అహూబిలంలో ఉందో లేదో తెలియదు కాని అమరాబాద్ లక్ష్మీపురంలో ఉందని, అక్కడ కూడా నవనారసింహ ప్రతిష్ట కూడా ఉందని లింగమÖర్తి ప్రస్తావించారు.

1.1.6. ఈ ప్రబంధ కావ్యంలో పురాణాన్ని, జానపదాన్ని రెండింటిని చక్కగా జోడించి మొదటి ఆశ్వాసంలో నృసింహుని ప్రాధాన్యాన్ని, రెsండవ ఆశ్వాసంలో లక్ష్మీదేవి ప్రాముఖ్యాన్ని నిరూపించారని లింగమÖర్తి కవి నిర్మించిన కథ నైపుణ్యాన్ని ప్రశంసించారు.

1.2. శ్రీకృష్ణశతానందీయం:

‘శ్రీకృష్ణశతానందీయం’ పేరుతో ఆసూరి వేంకట నరసింహాచార్యులు (ప్రథములు) చక్కటి ప్రబంధ కావ్యాన్ని రాశారు. ఇది మÖడు ఆశ్వాసాల ప్రబంధం. ఈ కావ్యంపై 1991, అక్టోబర్లో నృసింహప్రియ అనే పత్రికలో లింగమÖర్తి గారు భాగవతంలోని మÖల కథను ముందుగా ఉటంకించి ఆ తరువాత శ్రీకృష్ణశతానందీయంలోని కథపై చక్కటి విశ్లేషణ చేశారు. శ్రీకృష్ణుని లీలా మహత్త్వాలను తెలిపే వాటిలో ‘గోపబాల గోవత్సాపహరణం’ ఒకటి. ఇది భాగవతంలో దశమ స్కంధంలో 490 నుండి 590 గద్య పద్యాల్లో ఉందని లింగమÖర్తి వెల్లడించారు.

  ముందుగా పోతన రాసిన భాగవతం 10వ స్కంధంలో ఉన్న మÖల కథను తెలుసుకుందాం- “శుకమహర్షి పరీక్షిత్తునికి శ్రీకృష్ణుని లీలలు చెబుతూ- శ్రీకృష్ణుని చేతిలో తన అన్న బకాసురుడు మరణించాడని అజగరాసురుడు (బకాసురిడి తమ్ముడు) శ్రీకృష్ణున్ని చంపడానికి వచ్చాడు. బలరాముడు, శ్రీకృష్ణుడు, గోపబాలురు ఆడుకునే చోటకు వచ్చి కొండ చిలువ రూపం ధరించి నోరు పెద్దగా తెరిచి ఉంచాడు. అది ఎవరు గమనించలేదు. కృష్ణుడు, గోపాలురు ఎవరూ దాన్ని చూడలేదు. పొరపాటున అందరూ అది కొండ గుహగా భావించి ఆ అజగరాసురుడు నోటిలోకి వెళ్ళిపోయారు. కొండ చిలువ నోరు మÖసింది. ఇదేదో రాక్షస మాయ అని శ్రీకృష్ణుడు నిజం తెలుసుకుని, ఆ క్షణమే దాని పొట్టను చీల్చుకుని బయటకు వచ్చేశాడు. వస్తూ వస్తూ తనతోపాటు గోపబాలురను కూడా బయటికి తీసుకొచ్చాడు.

ఈ విషయం తెలుసుకున్న బ్రహ్మ ‘అజగరాసురుడు మింగిన బాలురను శ్రీకృష్ణుడు ఎట్లా బతికించగలిగాడు, ఇది విచిత్రంగా ఉందే’ అని వెంటనే హంసవాహనంపై భూలోకానికి వచ్చాడు. ఈ లోపల శ్రీకృష్ణుడు గోపబాలురతో కలిసి లేగలను (పశువులు) పచ్చిక బయలులో నిలిపి చల్దులారగించటం (భోజనం చేయటం) ప్రారంభించారు. అంతలోనే మేత మేస్తున్న లేగలు కనుచూపు మేర దాటిపోయాయి. అది గమనించిన శ్రీకృష్ణుడు పెరుగన్నం ముద్ద చేత పట్టుకొని లేగల కోసం బయలుదేరాడు. శ్రీకృష్ణుడిని చూసేందుకు వస్తున్న బ్రహ్మకు ఆ లేగలు ఎదురుపడతాయి. దాంతో శ్రీకృష్ణుని మహిమను పరిక్షిద్దామని బ్రహ్మ ఆ లేగలను ఒక కొండగుహలో దాచాడు. శ్రీకృష్ణుడు ఎంత వెతికిన లేగలు దొరకకపోవడంతో గోపబాలురున్న చోటికి వస్తాడు. కాని అక్కడ గోపబాలురు ఉండరు. బ్రహ్మ వారిని కూడా గుహలో దాస్తాడు. అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు దివ్వదృష్టితో చూచి, ఇది బ్రహ్మ చేసిన పనేనని తెలుసుకుంటాడు. చేసేదేమి లేక శ్రీకృష్ణుడే బాలుర రూపం, లేగల రూపం రెండు తానే ధరించి వారి వారి ఇండ్లలోకి, దొడ్లలోకి వెళ్లిపోతాడు. ఒక సంవత్సరం తరువాత బ్రహ్మ తన తప్పును తెలుసుకుని శ్రీకృష్ణునికి క్షమాపణలు చెప్పి, తాను బంధించిన లేగలను, గోపబాలురను వదిలేస్తాడు. పెరుగన్నం ముద్దతో వెళ్లిన శ్రీకృష్ణుడు తిరిగొచ్చి గోపబాలురతో కలిసి చద్దిని తిని, సాయంకాలానికి ఎవరి ఇండ్లకు వారు వెళ్లిపోతారు. అజగరాసురుడి నోటిలోంచి శ్రీకృష్ణుడు కాపాడిన తీరును గోపబాలుర్లు వాళ్ల తల్లిదండ్రులకు తెలియజేస్తారు.”

ఇపుడు ‘శ్రీకృష్ణశతానందీయం’లోని కథను పరిశీలిద్దాం- “మిథిలానగరంలో శుకమహర్షి జనక చక్రవర్తికి శ్రీకృష్ణుని లీలలు చెప్తూ- ఒకనాడు బ్రహ్మ నిండుసభలో కొలువుదీరి ఉండగా  నారదుడు అక్కడికి వస్తాడు. అపుడు బ్రహ్మ లోకంలో జరుగుతున్న వింతల గురించి నారదుడిని అడుగుతాడు. నారదుడు ‘శూరసేన దేశంలో బకాసురుడిని చంపగా, వాని తమ్ముడు అఘుడు అజగర రూపం ధరించి దారికి అడ్డంగా నిలిచి, గోపబాలకులందరిని మ్రింగేసాడు. శ్రీకృష్ణుడు వాని పొట్టను చీల్చి ఆ బాలకులందరిని బయటికి తీసి బతికించినాడు’ అని చెప్తాడు. బ్రహ్మ తన అతఃపురంలో నారదుడు చెప్పిన విషయం గురించి ఆలోచిస్తుండగా సరస్వతి వచ్చి ప్రశ్నిస్తుంది. నారదుడు చెప్పిన విషయాన్ని సరస్వతికి తెలియజేసి ‘నేను భూలోకానికి వెళ్లి ఆ బాలుడుని చూసి వస్తాను’ అంటాడు. అందుకు సరస్వతి తాను కూడా వస్తానంటుంది. స్త్రీలు పతుల వెంట ఎక్కడికి పడితే అక్కడికి రాకూడదంటూ వారించాడు” అని ప్రథమాశ్వాసంలో చెప్పబడింది.

ద్వితీయాశ్వాసంలో-“శ్రీకృష్ణుడు తనను బ్రహ్మ ఎలా అయితే వంచించాడో, తాను కూడా సరస్వతిని వంచించాలని తలిచి బ్రహ్మ రూపం ధరించి సత్యలోకంలో ఉన్న సరస్వతి వద్దకు వెళ్తాడు. అపుడామె భూలోకంలో ఏమేమి చూశారని బ్రహ్మను (బ్రహ్మ రూపంలో ఉన్న శ్రీకృష్ణుడిని) అడుగుతుంది. దానికి ఆయన శ్రీకృష్ణుని గురించి వర్ణిస్తూ ‘భూలోకంలో అతడు అచ్చం నాలాగే నా రూపాన్నే ధరించి విహరిస్తున్నాడు. త్రాసులో పెట్టి చూచినా అతనికి నాకు ఎటువంటి భేదం కనిపించదు. కాబట్టి అతడు ఇక్కడికి వచ్చి మన మర్మాలన్ని చెప్పి నిన్ను మోసం చేయొచ్చు జాగ్రత్తగా ఉండు’ అని హెచ్చరిస్తాడు. దాంతో సరస్వతి జాంబవంతుని పిలిచి భూలోకం నుంచి ఎవరొచ్చిన లోపలికి రానివ్వొద్దు అని నిబంధన విధిస్తుంది” అని చెప్పబడింది.

ఇక మÖడవ ఆశ్వాసంలో- “భూలోకానికి వచ్చిన బ్రహ్మ శ్రీకృష్ణుని శక్తిని పరీక్షిద్దామని  గోపగోవత్సాలను దాని సత్యలోకం వస్తాడు. కాని ద్వారపాలకులు అతనిని లోపలికి వెళ్లనివ్వరు. సరస్వతి తనపై ఉన్న కోపంతో అలిగి ఇలా నిబంధన విధించిందేమోనని లోపలికి వెళ్లేందుకు బ్రహ్మ ప్రయత్నిస్తాడు. కాని ద్వారపాలకులు అడ్డుపడి ‘ఇదివరకే మా బ్రహ్మ భూలోకం నుంచి మాయ రూపంతో ఒకరు వస్తారు. అతణ్ణి లోపలికి రానివ్వొద్దు అని చెప్పి సరస్వతితో కొలువుదీరాడు’ అని  చెప్తారు. ఆ మాటతో బ్రహ్మ దిగులుపడి ద్వారపాలకులను ఒప్పించి లోపలికి వెళతాడు. సరస్వతి అతన్ని చూచి నివ్వెరపోతుంది. ఇద్దరిలో ఆమె పతి ఎవరో తెలుసుకునేందుకు హజారానికి పిలుపిస్తుంది. ఆ సభలో సరస్వతి ‘ఒక మగవానికి అనేక పత్నులు ఉండవచ్చు గాని ఒక పత్నికి అనేకులైన పతులేంటి’ అని నివ్వెరపోయి మనసులో జనార్ధనుని పాదాలను స్మరించుకుంటుంది. అప్పుడు మాయ (బ్రహ్మ) రూపంలో శ్రీకృష్ణుడు ఆమె భక్తిని మెచ్చి నిజ బ్రహ్మను ఆమె ముందు నిలుపుతాడు. కాసేటికి యమునా తీరంలో లేగలను వెదుకుతున్న శ్రీకృష్ణుడు కనిపిస్తాడు. బ్రహ్మకు విషయమంత అర్థమయ్యి శ్రీకృష్ణుడు చేసిన మాయ గురించి సరస్వతికి వివరిస్తాడు. చివరికి బ్రహ్మ తాను చేసిన తప్పును తెలుసుకొని శ్రీకృష్ణుడిని క్షమించమని వేడుకుంటాడు. శ్రీకృష్ణుడు సరస్వతికి నచ్చజెప్పి పాతివ్రత్య ధర్మాన్ని బోధిస్తాడు.” అని కపిలవాయి లింగమÖర్తి భాగవతంలో ఉన్న మÖల కథతో ‘శ్రీకృష్ణశతానందీయం’లో ఉన్న కథను సరిపోల్చుతూ ఈ క్రింది అంశాలను చర్చించారు.

1.2.1. పోతన రాసిన భాగవతంలో శుకమహర్షి పరీక్షిత్తునికి శ్రీకృష్ణుని లీలలు చెబితే, శ్రీకృష్ణశతానందీయంలో శుకమహర్షి జనక చక్రవర్తికి చెప్పాడు అనే విషయాన్ని లింగమÖర్తి గుర్తు చేశారు.

1.2.2. వెంకట నరసింహాచార్యులు వటబీజమంత ఆధారాన్ని తీసుకుని వట వృక్షమంత కథగా మలిచారని ప్రశంసించారు.

1.2.3. కథ నిర్మాణం రాను రాను నాటకంలోని నిర్వహణ సంధివలె అద్భుతమైన సన్నివేశాలతో పాఠకులను ఓీVA అనిపిస్తుందని పేర్కొన్నారు.

1.2.4. ఈ కథ ఇతివృత్తాన్ని వెలుపలికి తీసుకొచ్చి స్వతంత్ర ప్రబంధంగా మలిచిన ప్రథములు మరిగంటి కవులేనని లింగమÖర్తి వెల్లడించారు.

1.2.5.  పోతన రాసిన భాగవతంలో ఈ కథ ప్రస్తకి రాలేదని శ్రీ విక్రాల శేషాచార్యులవారు (భారతి 1975, మార్చ్) చెప్పిన విషయాన్ని లింగమÖర్తి గుర్తు చేశారు.

1.2.6. ఇంతటి మనోహరమైన కథభాగం పోయిందేనని పాఠకులు ఖేదిల్లకుండా సంస్కృతం భాగవతంలోని ఏకశ్లోకాత్మకమైన ఈ కథను స్వీకరించి మరిగంటి వేంకట నరసింహాచార్యులు (ద్వితీయ) అందమైన కల్పనలు జోడించి 550 గద్య పద్యాలలో మÖడు ఆశ్వాసాల ప్రబంధంగా తీర్చిదిద్దాడు అని లింగమÖర్తి కొనియాడారు. 

1.3. చిలువపడిగె ఱేని పేరణము:

మొదటి వేంకట నరసింహాచార్యులు రచించిన ప్రబంధాలలో ‘చిలువపడిగె ఱేని పేరణం’ అనే ప్రబంధం అచ్చ తెనుగు కావ్యము. ఈ ప్రబంధ కావ్యానికి ‘చిలువపడిగె ఱేని పేరణం, చిలువపడి గెరాఱేని చరిత్రం’ అనే పేర్లున్నట్లు కపిలవాయి లింగమÖర్తి 1996, ఆగస్ట్‌లో తెలుగు పత్రికలో రాసిన వ్యాసంలో పేర్కొన్నారు. చిలువపడిగె అంటే- సర్భధ్వజం అని, అది కలవాడు దుర్యోధనుడు అని, రాఱేడు అతని వివాహ కథ అని రాసుకొచ్చారు.

చిలువపడిగె ఱేని పేరణము మÖడు ఆశ్వాసాల ప్రబంధం. ఇందులో 1140 గద్యపద్యాలున్నాయి. ఈ కావ్యాన్ని వేంకట నరసింహాచార్యులు పన్నెండు రోజుల్లో పూర్తి చేశారని లింగమÖర్తి తెలియజేశారు. చిలువపడిగె ఱేని పేరణం అచ్చ తెనుగుకృతి అని, ఈ కృతులు రాసేవారు నామవాచకాలను అనువదించడానికి పూనుకోలేదనే విషయాన్ని గుర్తు చేస్తూ- వేంకట నరసింహాచార్యులు అనువాదంలో విచిత్రమైన ప్రయోగాలు చేశారని లింగమÖర్తి వివరించారు.

ఇక ఈ కావ్యంలోని కథ విషయానికొస్తే- “కళింగదేశంరాజు చిత్రాంగునికి శుభాంగి అనే కుమార్తె ఉంటుంది. ఆమెకు పెళ్లి చేయాలని, తగిన వరుడిని వెదకటానికి బ్రాహ్మణులను పంపిస్తాడు. వారు హస్తినాపురం చేరి దుర్యోధనునికి ఆమె సౌందర్యం గురించి చెప్తారు. దాంతో కర్ణుని వెంటబెట్టుకొని కళింగపట్టణానికి వస్తాడు దుర్యోధనుడు. ఒక తోటలో వన విహారానికి వచ్చినపుడు దుర్యోధనుని చూసి వలపులో పడుతుంది శుభాంగి. ఆ తరువాత రాజు స్వయంవరం ఏర్పాటు చేస్తాడు. ఆ స్వయంవరానికి శిశుపాల జరాసంధాదులు కూడా వస్తారు. దుర్యోధనుడు శుభాంగిని పెళ్లి చేసుకుని రథంపై తీసుకెళ్తుండగా జరాసంధుడు అడ్డుపడి శుభాంగి తనను వరించలేదంటూ యుద్ధానికి సిద్ధపడతాడు. అపుడు దుర్యోధనుని అనుమతితో కర్ణుడు అతని ఓడిస్తాడు. ఆ తరువాత దుర్యోధనునికి శుభాంగికి లక్ష్మణ కుమారుడు కలుగుతాడు.” పుత్రోత్సవంతో ఈ కథ ముగుస్తుంది అని తెలియజేస్తూ లింగమÖర్తి ఈ క్రింది విషయాలను లేవనెత్తారు.

1.3.1. మÖల కథలో- శుభాంగి స్వయంవర మంటపంలో దుర్యోధనుని దాటి వెళుతుండగా అతడామెను బలవంతంగా పట్టుకొని రథంపై పెట్టుకుంటాడు. ఆ తరువాత శిశుపాలజరాసంధులు తలపడతారు. కాని కవి తన కావ్యంలో రసాభాసం కాకుండా కొంచెం మార్చి శుభాంగితో దుర్యోధనుని మెడలో వరమాల వేయించి కథను ముగించాడు అని తెలియజేశారు.

1.3.2. ఈ కావ్యం అచ్చతెనుగైనా కవి చేసిన ప్రయోగాలు తత్సమ మిశ్రసమాసలే ఎక్కువగా వాడారని పేర్కొన్నారు.

1.3.4. కవి తీసుకున్న ఇతివృత్తాలన్నీ కావ్యాలకు ఎక్కలేదని తెలియజేస్తూ.. తన కావ్యాలకు పేర్లు పెట్టడంలో కొత్త పంథాను అవలంభించాడని కపిలవాయి రాసుకొచ్చారు.

1.3.5. ఈ కావ్యంలో కవి ప్రయోగించిన కొన్ని విచిత్రమైన ప్రయోగాలను కపిలవాయి నిఘంటువు రూపంలో అర్థాలు చెప్పారు. మచ్చుకు కొన్నింటిని ఈ క్రింద ప్రస్తావిస్తున్నాను.  

1. అత్తిరాఱేనిపేరుగల వీడు = హస్తినాపురము 2. అఱ్ఱుదిరుగని మెకము  = వరాహము

3. కడలివొడము బిడ్డ = లక్ష్మీదేవి, చంద్రుడు 4. గంగకుఱుడు = భీష్ముడు

5. చలువలఱేని కొమరుడు = బుధుడు 6. జక్కులఱే కొమరుడు = నలకూబరుడు

ముగింపు:

తెలుగు (తెలంగాణ) సాహిత్యానికి విశేషమైన కృషి చేసి, వెలకట్టలేని పుస్తకాలు వెలువరించిన రచయితల్లో కపిలవాయి లింగమÖర్తి ఒకరు. వీరు ముద్రితం కాని ఎన్నో ప్రతులను సేకరించి వివిధ దిన, వార పత్రికల్లో అద్భుతమైన వ్యాసాలు రాశారు. 16వ శతాబ్దానికి చెందిన మరింగంటి కవుల విశిష్టతను, వారు రాసిన ప్రబంధ కావ్యాల్లోని కథలను చక్కగా విశ్లేషించారు. ముద్రణకు నోచుకొని అనేక విషయాలను చర్చకు తీసుకువచ్చి, మరుగునపడిన తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్రకు జీవం పోశారు. మÖల కథలను ఉటంకిస్తూ మరింగంటి కవుల కావ్యాల్లోని ఎన్నో అంశాలను వెలికితీశారు. కపిలవాయి రాసిన ఈ వ్యాసాలు తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్ర సత్తాకు సాక్ష్యాధారాలు. ఈ వ్యాసాలను పరిశోధనకు స్వీకరించి మరిన్ని విషయాలను వెలుగులోకి తీసుకురావాల్సిన అవసరం ఉంది. కపిలవాయి లింగమÖర్తిలాగా తెలంగాణలో ఉన్న కవులు, రచయితలు, పరిశోధకులు లోతైన పరిశోధనలు చేసి మరుగునపడిన తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్రను వెలుగులోకి తీసుకురావాల్సిన ఆవశ్యకత ఎంతైనా ఉంది. పదేళ్ళక్రితం శ్రీరంగాచార్యగారు ముద్రితం కాని ప్రతులను సేకరించి కపిలవాయి లింగమÖర్తికి ఇచ్చారట. అపుడా కృతులలో వీరికి నచ్చిన కథాసంవిధానాలు, పదప్రయోగాలను నోటుచేసుకున్నారట. ఇటీవల వ్రాత చిత్తులో బయటపడగా ఈనాటి పరిశోధకులకు ఇవి ఉపయోగపడతాయన్న దృష్టితో పుస్తకంగా వెలురించేందుకు ప్రయత్నించారని లింగమÖర్తి గారే స్వయంగా వెల్లడించారు.

ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?.....ఈనాటి ఈ బంధం ఏనాటిదో

ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?

నేనెవరికి చెప్పేది మనసిప్పేమని చెప్పేది

ీVAరున వీచే గాలికా.. చిరుగాలికా..

ఉరకలు వేసే నీటికా.. సెలయేటికా..

ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?

‘ఈనాటి ఈ బంధం ఏనాటిదో’ సినిమాకు కథ అందించిన మన్నవ బాలయ్య స్వయంగా రచించిన గీతం ఇది. “ఎవరు నేర్పేరమ్మ ఈ కొమ్మకు పూలిమ్మనీ రెమ్మ రెమ్మకూ...” అని ఇదే సినిమాకు పాట రాసిన దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారే “ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?” గీతరచన కూడా చేశారని చాల మంది భావించారు. ఆ విధంగా బాలయ్యకి రావల్సిన పేరు రాలేదు. 

‘ఈనాటి బంధం ఏనాటిదో’ సినిమా నాటికి బాలయ్య సుమారు 20 ఏళ్ల నుంచి నటుడిగా కొనసాగుతూనే ఉన్నారు. అప్పటికి ఆరేళ్ల క్రితమే నిర్మాతగా కూడా మారారు. అంత అనుభవం, పేరు ప్రతిష్టలు ఉన్నప్పటికీ కూడా గీత రచయితగా ఆయన అజ్ఞాతంగా ఉండిపోవల్సి వచ్చింది. మామÖలుగా నటులు, ఇతరేతర సాంకేతిక నిపుణులు కథకులైతే, రచయితలైతే అవధులు మించిన ప్రచారం వస్తుంది. ఇక వాళ్ళు పాటలు కూడా రాస్తే, వారి పేరు ీVAరెత్తుతుంది, బహుముఖప్రజ్ఞాశాలి, సకల కళావల్లభులు వగైరా కీర్తి కిరీటాలతో. కానీ, నటుడు, నిర్మాత కూడా అయిన బాలయ్య ఎందుకు అజ్ఞాత రచయితగానే మిగిలిపోయారు? 

’An artist’s recognition for their work is intrinsically tied to their identity and legacy’- అంటారు. ఒక సృజనాత్మక రచనను మరొకరికి, ముఖ్యంగా ఒక లబ్ధప్రతిష్టుడికి ఆపాదించినప్పుడు, ఒక లోతైన అదృశ్య భావన అంటే unjustified  invisibility కి దారితీస్తుంది. ఆ  invisible author అనుభవం - బాలయ్యలో ‘ఈనాటి బంధం ఏనాటిదో’ సినిమా వల్లనే కలిగింది అని చెప్పడానికి లేదు. మనకి తెలిసింది అదేబీ కానీ,  plagiarism అనే వెయ్యికొండెల ఆక్టోపస్ తిరుగాడే సినీ ప్రపంచంలో అప్పటికే 20 ఏళ్లుగా ఉంటున్న బాలయ్యకి అటువంటివి ఎన్ని ఎదురయ్యాయో, అంతకంటే చేదు అనుభవాల్ని ఆయన ఎన్ని చవిచూశారో. ఆ తెరచాటు ‘అదృశ్య రచయిత’  అనుభవం బహుశా బాలయ్యలో తన భవిష్యత్ సృజనాత్మక ప్రయత్నాలను తనవిగా లోకం గుర్తించేలా ఒక లోతైన, బహుశా అత్యవసరమైన ప్రయత్నాల దిశగా ఆయనని నడిపించి ఉండొచ్చు. ‘నా అస్తిత్వానికి సంబంధించిన  నిజం ఎవరికి తెలుస్తుంది?’ అనే ఈ అంతర్గత సంఘర్షణ, ఆయనని నిర్మాణ- దర్శకత్వాల వైపు నడిపించిన ఒక శక్తివంతమైన ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేసి ఉండవచ్చు.

ఇంతకుముందు చెప్పుకున్నట్టు - plagiarism  కేవలం మన తెలుగు సినీరంగానికి మాత్రమే పరిమితమైనది కాదు. Ghostwriters, Uncredited Screenwriters - హాలీవుడ్ లో కుప్పలుతెప్పలుగా ఉన్నారు. బెస్ట్ సెల్లింగ్ పుస్తకాలకి, బ్లాక్ బస్టర్ సినిమాలకి వెనక ఉండేదంతా వారే. creenplay ని మెరుగుపరచడానికి లేదా వాటిని పూర్తి చేయడానికి నియమించబడే అసంఖ్యాక “స్క్రిప్ట్ డాక్టర్లు” లేదా uncredited  రచయితల గురించి ఆలోచించండి. వారు తమ సృజనాత్మకత, సంభాషణలు మరియు ప్లాట్ ఆలోచనలను projects లో దట్టిస్తారు. అయితే చివరి క్రెడిట్ అసలు రచయితకు లేదా దర్శకుడికి వెళ్తుంది. వారి పని తుది ఉత్పత్తికి అంతర్భాగంగా మారుతుందే గానీ, దాని అసలు సృష్టికర్తగా వారి గుర్తింపు తొలగించబడుతుంది. అలా తెరచాటున మగ్గిపోతారే గానీ, చిన్నపాటి అభినందన, ప్రజాభిమానానికి కూడా నోచుకోరు. 

dmond RostandరచించినCyrano de Bergerac అనే క్లాసిక్ నాటకం-  invisible author  కలిగించే వ్యథ, మానసిక నష్టాన్ని సజీవంగా చిత్రీకరిస్తుంది. 

ఆ నాటకంలో protagonist - Cyrano ఒక అద్భుతమైన కవి, మాటల మాంత్రికుడు.Roxane ని ప్రగాఢంగా ప్రేమిస్తాడు. కానీ వికారంగా అనిపించే తన గద్ద ముక్కు కారణంగా తన భావాలను నేరుగా వెల్లడించడానికి సంకోచిస్తాడు. అందుకోసం అందమైన యువకుడుChristian ని తన ప్రేమవ్యక్తీకరణకి ఒక వాహికగా వాడుకుంటాడు. =శీఞaఅవ ని ఆకట్టుకోవడానికి క్రిస్టియన్ కి సహకరిస్తాడు. ఏ మాత్రం మాటకారి, సరస సంభాషణా చాతుర్యం లేని క్రిస్టియన్ పేరుతో ప్రేమలేఖలు, ఉద్వేగభరితమైన ప్రసంగాలను వ్రాస్తాడు సైరనో.  సైరనో తన హృదయాన్ని, తన తెలివిని మరియు రోక్సాన్ పట్ల తన గాఢమైన ప్రేమను ఈ మాటలలో నింపుతాడు. ఆమె ఆ ప్రేమలేఖలు, ఆ మాటల ప్రేమలో పడుతుంది - సహజంగానే ఆ పదాలన్నీ పూర్తిగా క్రిస్టియన్ వే అనుకుంటుంది. ఆ తీయని ప్రేమకథకు అసలు రచయిత  సైరనో, అయినప్పటికీ అతను తెరవెనుక అదృశ్యంగా మరియు వినిపించకుండా ఉండిపోతాడు, తన మాటలను ప్రేమించే తన ప్రేయసి, తన గుర్తింపును కాకుండా, మరొకరిని ప్రేమించడాన్ని చూసి నొప్పిని అనివార్యంగా అనుభవిస్తాడు. తన సొంత ప్రేమకథను ghostwrite  చేయడం సైరనోకు లోతైన అంతర్గత సంఘర్షణకు దారితీస్తుంది. రోక్సాన్ హృదయాన్ని గెలుచుకోవడంలో తన నిజమైన కళాత్మకతకు అతనికి ఎటువంటి గుర్తింపు లభించదు, తన మాటలు, తన ఆత్మ, మరొకరికి ఆపాదించబడుతున్నప్పుడు కలిగే నిశ్శబ్ద వేదన మాత్రమే. సైరనో పరిస్థితులు అతని ప్రేమకథకు ప్రత్యేకమైనవి అయినప్పటికీ, అంతర్లీన సూత్రం ఒక కళాకారుడికి సమానంగా ఉంటుంది: “నా నిజం ఎవరికి తెలుస్తుంది?” అనే భావన! అది    తరచుగా అటువంటి కళాకారులు, రచయితలలో తమను తాము స్థాపించుకోవాలని, తదుపరి ప్రాజెక్ట్ పూర్తిగా తమదేనని అనిపించుకోవాలనీ బలమైన కోరికను రేకెత్తిస్తుంది. వారిని showrunnersగా,  నిర్మాతలు లేదా దర్శకులుగా మారుస్తుంది.

కాబట్టి, ‘ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?’ పాట పరంగా బాలయ్యని చూస్తే, అందులో బాలయ్య స్వకీయత కూడా ఉందనుకోవచ్చు: “ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?/ నేనెవరికి చెప్పేది మనసిప్పేమని చెప్పేది”- అని ఊగిసలాడింది బాలయ్య మనసు, సుదీర్ఘమైన తన సినీ జీవితంలో. ఒక నటుడు-  నిర్మాత కావడం సహజమే. తమ కెరీర్ కోసం, పురోగతి కోసం నటులు  నిర్మాతలుగా మారిన చరిత్ర ఉంది. తన ఆలోచనలకి, ఆశయాలకీ, తన కథలకి దృశ్యరూపం ఇచ్చేందుకు నిర్మాణ, దర్శకత్వ విభాగాల్లోకి ప్రవేశించిన వారిలో బాలయ్య ఒకరుగా గుర్తించబడ్డారు. ఇంకా లోతుగా చూస్తే, అదృశ్య రచయితగా, అజ్ఞాత సృజనకారుడిగా తెరచాటున మిగిలిపోవడానికి కారణమైన అనుభవాల్ని సవాల్ చేస్తూ బాలయ్య నిర్మాత -దర్శకుడు అయ్యారని అనుకోవచ్చు. 

Aaron Sorkin, Shonda Rhimes- వంటి హాలివుడ్ సాంకేతిక నిపుణుల అనుభవాలు కూడా ఇటువంటివే. ఆరోన్ సోర్కిన్- తన విలక్షణమైన రచనకు ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. కానీ, అంతకుముందు ఆయన పాత్ర తెరమరుగున ఉన్నదే. తర్వాత తన ప్రాజెక్టులలో చాలా వాటికి దర్శకత్వం కూడా వహిస్తున్నాడు. అలానే షాండా రైమ్స్! ఒక రచయిత్రి స్థాయి నుండి మొత్తం పర్యవేక్షించే శక్తివంతమైన షోరన్నర్, నిర్మాతగా కూడా మారింది ఆమె. అటువంటి అన్వేషణ, తపనల ప్రత్యక్ష ఫలితమే బాలయ్య సుదీర్ఘ సినీజీవితంలోని బహుముఖప్రజ్ఞకి దారితీసింది అనవచ్చు.

నిజానికి మన్నవ బాలయ్య సినీ ప్రపంచంలోకి ప్రవేశమే అసాధారణమైనది. ఆయన చెన్నైలోని గిండీ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల నుండి మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ డిగ్రీని పొందారు. ఈ సాంకేతిక నేపథ్యం -  ఒక క్రమబద్ధమైన, తార్కిక ఆలోచనతో పాటు ద్రవ, సహజమైన సృజనాత్మకతను కలిగి ఉన్న మనస్సును సూచిస్తుంది. సినీరంగంలోకి ఆయన ప్రవేశం actఱఅస్త్ర scష్ట్రశీశీశ్రీs ద్వారా జరగలేదు, బదులుగా కళాశాల నాటకాల ద్వారా ప్రేరణ పొందింది.  

‘I’ve learned it’s important not to limit yourself. You can do whatever you really love to do, no matter what it is’  అంటాడు, ప్రముఖ నటుడు Ryan Goslingబాలయ్య బహుముఖ ప్రజ్ఞను  ర్యాన్ గోస్లింగ్ మాటలు ప్రతిఫలిస్తాయి.  ఒకే రకమైన మÖస పాత్రలకు పరిమితం కాకుండా విభిన్న పాత్రలను స్వీకరించడానికి ఆయనకున్న సుముఖతకు గోస్లింగ్ కోట్ సరిగ్గా సరిపోతుంది. బాలయ్య ఇంజనీరింగ్ నేపథ్యం వల్ల అబ్బిన విశ్లేషణాత్మక ఆలోచన - adaptability, మానవ మనస్తత్వం మీద లోతైన అవగాహన కలిగించాయి. చిత్ర నిర్మాణ దక్షతకి అది తొలి పునాది. ఒక ఇంజనీర్ మనస్సు సినిమా నిర్మాణంలోని సాంకేతిక, లాజిస్టికల్, సంస్థాగత సంక్లిష్టతలను గ్రహించగలదు. నటుడిగా ఆయన అనుభవం కథనం నిర్మాణం, పాత్ర అభివృద్ధి, భావోద్వేగ ప్రామాణికత మరియు నటనలోని సూక్ష్మ నైపుణ్యాల మీద విలువైన అంతర్దృష్టిని అందించింది. ఆ సమ్మిశ్రితం, ఆ బహుముఖ ప్రజ్ఞ ఫలితం ఏమిటంటే - బహుళ ప్రతిభను కలిగి ఉండటం కాదుబీ ఇది సినిమా నిర్మాణాన్ని వివిధ కోణాల నుండి సమగ్రంగా, బహుళ-పరిమాణాల అవగాహనతో చూడగలగడం నేర్పింది బాలయ్యకి. ఈ సామర్థ్యం, ఒక దర్శకుడికి అత్యంత కీలకం, ఎందుకంటే అది సినిమాను కేవలం కళగా కాకుండా, సూక్ష్మంగా ప్రణాళిక చేయబడిన మరియు అమలు చేయబడిన కళగా చూడటానికి అనుమతిస్తుంది.

Walt Disney అంటాడు: ‘‘We don’t make movies to make money. We make money to make more moviesµ అది బాలయ్యకి అతికినట్టు సరిపోతాయి. 1970లో బాలయ్య తన స్వంత నిర్మాణ సంస్థ, ‘అమృత ఫిల్మ్స’ను స్థాపించారు. ఈ సంస్థ ఒక వ్యాపార సంస్థ కాదు, ఆయన తన సమగ్ర సృజనాత్మక ఆశయాలను నెరవేర్చుకోవడానికి కీలకమైన వాహిక. ఇది ఆయనకు కోరుకున్న స్వయంప్రతిపత్తిని అందించింది. ఒక నిర్మాణ సంస్థను స్థాపించడం మరియు నిర్వహించడం అనేది బలమైన కళాత్మక దృష్టిని మాత్రమే కాకుండా, గణనీయమైన వ్యవస్థాపక నైపుణ్యాన్ని, ఆర్థిక నష్టాన్ని భరించడానికి సుముఖతను, బలమైన ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ నైపుణ్యాలను కూడా కోరుతుంది. ఈ చర్య బాలయ్య యొక్క కళాత్మక దృష్టికి అతని నిబద్ధత ఎంత లోతైనదో చూపిస్తుంది. అలా సమర్థవంతంగా “వ్యవస్థాపక కళాకారుడు” అయ్యారు బాలయ్య. బాహ్య పరిమితులు లేకుండా తన సృజనాత్మక output కి మద్దతు ఇవ్వడానికి, దానిని ప్రకటించడానికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించారాయన. ఇది కేవలం నటన లేదా రచనకు మించి ఉంటుంది.

బాలయ్య మనసులో చెలరేగే సంక్షోభాలకి, సంచలనాలకీ ఆయన తీసిన తొలి చిత్రం ‘చెల్లెలి కాపురం’ సరైన దర్పణం. ఆ చిత్రకథ plagiarism  గురించే. అది ఓ అదృశ్య కళాకారుడి, అజ్ఞాత రచయిత ఆత్మకు అద్దం. నల్లని అనాకారి అయిన ఓ కవి రచనలు - ఒక మోసగాడి పేరిట చలామణి అవుతాయి. అది సంక్లిష్టమైన నైతిక,  భావోద్వేగ సమస్యలకు దారితీయడం అనే కథాంశాన్ని కలిగి ఉంటుంది - ‘చెల్లెలి కాపురం’ సినిమా. ‘చెల్లెలి కాపురం’ కేవలం ఒక వాణిజ్య లేదా వినోద ప్రాజెక్ట్ కంటే చాలా ఎక్కువబీ ఇది ఒక లోతైన వ్యక్తిగత కళాత్మక ప్రకటన, కళాత్మక గుర్తింపు, ఇంకా సమగ్రతకి సంబంధించిన లోతైన సవాళ్లపై ఒక రకమైన విమోచన లేదా బహిరంగ వ్యాఖ్యానం. తన స్వంత నిర్మాణ సంస్థ కింద ఈ నిర్దిష్ట కథను తెరపైకి తీసుకురావడం ద్వారా, బాలయ్య సృజనాత్మక నియంత్రణ గురించి చాటి చెప్పడమే కాకుండా, తన స్వంత జీవిత అనుభవాలతో లోతుగా ప్రతిధ్వనించే కథనాన్ని గణనీయమైన రీతిలో ప్రదర్శించారు. అంటే ఆ సినిమా వ్యక్తిగత పోరాటాన్ని సార్వత్రిక కళగా మార్చింది, చిత్రం యొక్క ప్రాముఖ్యతను దాని plot కి మించి కళాకారుడి ప్రయాణం, గుర్తింపు కోసం శాశ్వత అన్వేషణ గురించి ఒక మెటా-కథనంగా మార్చింది.

ఆ సినిమా కథకి ఆధారం బాలయ్య స్వయంగా రచించిన నాటకం “నలుపు తెలుపు”. నిర్మాతగానే కాకుండా, ఉత్తమ కథకుడిగా  ప్రతిష్టాత్మక నంది అవార్డును గెలుచుకున్నారు బాలయ్య ఆ చిత్రానికి. ఆ నేపథ్యంలోంచి “ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?/ నేనెవరికి చెప్పేది మనసిప్పేమని చెప్పేది” పాట రచనని తరచి చూస్తే, బాలయ్య వ్యక్తిత్వం, మÖర్తిమత్వం ఆవిష్కారమౌతాయనడంలో సందేహమేముంది.

దీశ్రీuతీb: 

‘ఈనాటి ఈ బంధం ఏనాటిదో’ సినిమాకు కథ అందించిన మన్నవ బాలయ్య స్వయంగా రచించిన గీతం ఇది. “ఎవరు నేర్పేరమ్మ ఈ కొమ్మకు పూలిమ్మనీ రెమ్మ రెమ్మకూ...” అని ఇదే సినిమాకు పాట రాసిన దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారే “ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?” గీతరచన కూడా చేశారని చాల మంది భావించారు. ఆ విధంగా బాలయ్యకి రావల్సిన పేరు రాలేదు. 

ఒక సృజనాత్మక రచనను మరొకరికి, ముఖ్యంగా ఒక లబ్ధప్రతిష్టుడికి ఆపాదించినప్పుడు, ఒక లోతైన అదృశ్య భావన అంటే uఅjustఱfఱవd ఱఅఙఱsఱbఱశ్రీఱty కి దారితీస్తుంది. ఆ ‘ఱఅఙఱsఱbశ్రీవ autష్ట్రశీత్ణీ అనుభవం - బాలయ్యలో ‘ఈనాటి బంధం ఏనాటిదో’ సినిమా వల్లనే కలిగింది అని చెప్పడానికి లేదు. మనకి తెలిసింది అదేబీ కానీ,  జూశ్రీaస్త్రఱaతీఱsఎ అనే వెయ్యికొండెల ఆక్టోపస్ తిరుగాడే సినీ ప్రపంచంలో అప్పటికే 20 ఏళ్లుగా ఉంటున్న బాలయ్యకి అటువంటివి ఎన్ని ఎదురయ్యాయో, అంతకంటే చేదు అనుభవాల్ని ఆయన ఎన్ని చవిచూశారో. 

‘ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?’ పాట పరంగా బాలయ్యని చూస్తే, అందులో బాలయ్య స్వకీయత కూడా ఉందనుకోవచ్చు: “ఎవరికి చెప్పేది? ఏమని చెప్పేది?/ నేనెవరికి చెప్పేది మనసిప్పేమని చెప్పేది”- అని ఊగిసలాడింది బాలయ్య మనసు, సుదీర్ఘమైన తన సినీ జీవితంలో.  తన ఆలోచనలకి, ఆశయాలకీ, తన కథలకి దృశ్యరూపం ఇచ్చేందుకు నిర్మాణ, దర్శకత్వ విభాగాల్లోకి ప్రవేశించిన వారిలో బాలయ్య ఒకరుగా గుర్తించబడ్డారు. ఇంకా లోతుగా చూస్తే, అదృశ్య రచయితగా, అజ్ఞాత సృజనకారుడిగా తెరచాటున మిగిలిపోవడానికి కారణమైన అనుభవాల్ని సవాల్ చేస్తూ బాలయ్య నిర్మాత -దర్శకుడు అయ్యారని అనుకోవచ్చు.

మాయాబజార్

శ్రీ మల్లాది రామకృష్ణ శాస్తిగారు పేరు పెట్టిన ‘సరాగమాల’ ప్రారంభమైనప్పుడు... సుమారు నలభై యేళ్ల క్రితం.... ‘సినిమా పాటలను తక్కెడెయ్యడానికి ఒక శీర్షిక కూడానా’ అని విస్తుపోయిన వాళ్లు లేకపోలేదు, విడవక చదివిన వాళ్లతోపాటు. ఇప్పుడు సినిమాపాటలపై చదువుకొనిన వారు, పరిశోధనలు జరిపి డాక్టరేటులు సాధిస్తున్నారు!

ఔరా కాలమహిమ అని నేను విచారించడం లేదు. ముఖేముఖే సరస్వతీ అన్న విషయం విశ్వవిద్యాలయులకీనాటికి తెలిసింది కదా అని సంతోషిస్తున్నాను.

ప్రబంధయుగంలో వసు, మనుచరిత్ర లెంత గొప్పవో, ఆంధ్రుల దేశ చరిత్రలో కాకతీయుల దెంతటి విశిష్టస్థానమో, సంఘానికద్దంపట్టే పద రచనలో సారంగపాణి దెంతటి పెద్ద పీటో, భారతీయ పౌరాణిక చిత్రాలలో తెలుగు “మాయాబజార”ది అంతటిది. అసమదీయల్లారా! సందేహం లేదు.

ఇంతవరకూ sTÖ కథతో భారతీయ “మాయాబజార”, “వత్సలా కల్యాణం” “శశిరేఖా పరిణయం”, “సురేఖాహరణ”, “వీర ఘటోత్కచ” అన్న పేర్లతో వచ్చిన సినిమాలు ఒకటి మÖకీ, పది టాకీలు. వేరే పేర్లతో యిదే కథ రావడానికంత ఆస్కారం లేదు.

మొదటిది మÖకీచిత్రం “మాయాబజార్ ఉరఫ్ సురేఖా హరణ” (1925) దర్శకుడు బాబూరావ్ పెయింటర్. ఇందులో కృష్ణుడు వి. శాంతారాం.  మొదటి టాకీ, హిందీలో పై రెండు పేర్లతోనే 1932లో విడుదలైనది. దర్శకుడు నానుభాయి వకీల్.

మÖడవది అరవంలో ఆర్.పద్మనాభన్ తీసిన “మాయాబజార్ ఉరఫ్ వత్సలా కల్యాణం” (1935) నాల్గవది పి.వి. దాసు తెలుగు చిత్రం “మాయాబజార్ ఉరఫ్ శశిరేఖా పరిణయం”. ఇందులో శాంతకుమారి శశిరేఖ. అయిదవది మరాఠీలో జి.పి.పవార్ నిర్మించిన “మాయాబజార” (1939) ఆరవది హిందీ మరాఠీలలో దత్తా ధర్మాధికారిది  “మాయాబజార్ ఉరఫ్ వత్సలాహరణ” (1949) ఏడవది నానాభాయి భట్ నిర్మించిన “వీర్ ఘటోత్కచ్ ఉరఫ్ సురేఖా హరణ” హిందీలో అదే సంవత్సరం విడుదలయ్యింది. హీరోయిన్‌గా యిది నటి మీనాకుమారికి మÖడవదో నాలుగోదో.

ఎనిమిదవది : తెలుగు తమిళాలలో “శశిరేఖా పరిణయం” “వత్సలా కల్యాణా”లని మొదట తలపెట్టి చివరికి రెండు భాషల్లోను “మాయాబజార” (1957)గానే విడుదలయిన ప్రస్తుతాంశమైన చిత్రం. ఇది పధ్నాలుగేళ్ల తరువాత అదే పేరుతో హిందీలోకి అనువదింపబడింది (1971).

తొమ్మిదవది బాబూభాయి మిస్తీ హిందీలో నిర్మించిన “మాయాబజార” (1958) మన చిత్రం తరువాతి సంవత్సరమే విడుదలై తెలుగు, అరవం, కన్నడ భాషల్లోనికి “వీర ఘటోత్కచ”గా పరివర్తింపబడినది. ఇందు నాయిక అనితా గుహ, పదవది హిందీలో శాంతీలాల్ సోనీ తీసిన “వీర్ ఘటోత్కచ” (1970). 

పదకొండవది తిరిగి బాబూభాయి మిస్తీ తీసిందే “మాయాబజార” (1984) హిందీ గుజరాతీ భాషల్లో, రంగుల్లో.

పాటల పట్టికలు చూస్తే వీటన్నిటిలో శ్రీకృష్ణుడి బాలలీలలపైన ఓ పాట ఉంటుంది. అలానే ‘విధి’ గురించి, ‘భళిభళి’ లాగ. నాయికా నాయకుల యుగళ గీతాలు, నాయిక విరహగీతం సరేసరి. లక్ష్మణకుమారుని ఆట పట్టించేది కొన్నిటిలో, మాయా శశిరేఖ ‘నాపెళ్లటే’ అనేది కొన్నిటిలో. పల్లవి పట్టి చూస్తే నికరంగా యిది ‘రక్షలు రక్ష’ ల్లాంటి మాయాబజార్‌దనే తెలిసేది ‘పురానా దో నయే లో (పాత బట్టలిచ్చేసి కొత్తవి తీసుకోండి) ‘అహ నాపెళ్లంట’ లాంటిది ‘మొహే దుల్హన్ బనాదె సఖీ’ (నన్ను పెళ్ళికూతుర్ని చెయ్యండహే) దత్త ధర్మాధికారి 1949లో నిర్మించిన హిందీ మరాఠీ చిత్రాల్లో ఉన్నవి.

ఎన్నో కథ లిన్నిసార్లు తీసి వుండరు. ఈ కథకింత ప్రాబల్యం ఉండటానికి కారణం? 1930 ప్రాంతాలలో దక్షిణ దేశంలో sTÖ నాటకం హిందీ గుజరాతీ భాషల్లో ధర్వాడ, పార్శీకంపెనీలు వేసినట్టు తెలుస్తున్నది. తెలుగులో మొదటి “మాయాబజార” సినిమా వచ్చిన తరువాత సురభి కంపెనీవారు 1950 ప్రాంతాలలో రాయించుకొన్న నాటకంలో ‘వివాహభోజనంబు’ (ఆ సినిమాలో ఉన్న వరసే, విజయా చిత్రంలో విజయవంతమైన పాటకు దగ్గరి చుట్టమే) పల్లవీ వరసా వాడుకొన్నారు. అంతేకాదు. 1940 తరువాత రెండు గ్రామఫోన్ రికార్డుల కెక్కిన ‘జానకీ శపథం’ హరికథలో - బి.నగరాజకుమారి చెప్పింది - పెళ్లి భోజనాల వర్ణన sTÖ పల్లవితోనే sTÖ వరసలోనే వుంది.

పురాణిక్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా, పూర్వగాథాలహరులలో శశిరేఖ, సురేఖ, వత్సల పేర్లే నమోదు కాలేదు. కాబట్టి యిది అష్టాదశ పురాణాలలో లేనిదీ వింధ్య పర్వతశ్రేణి కటూ యిటూగా ప్రచారంలో ఉన్న పుక్కిటి పురాణమనీ ఊహించవలసి వుంటుంది. కాని కథలో చోటు చేసుకున్న మంత్ర తంత్రాలూ, వీర శృంగారాలు, అద్భుత బీభత్సరసాలూ, అంతర్లీనంగా ప్రవహించిన కరుణా, శ్రీకృష్ణుని వలన శిష్టులకు లభించిన రక్షా, దుష్టులకు ప్రాప్తించిన శిక్ష చూపరులనన్నివిధాలుగా తృప్తిపరచ గలిగేవి. అదీ దీని ఆరు దశాబ్దాల ప్రాచుర్యానికి కారణం.

ఈ వస్తువుతోనే కాస్త మారుతారుగా తయారైన “మరో మాయాబజార” “ఘటోత్కచుడు” sTÖ సన్నివేశాలను ఉపయోగించుకొన్నవే. ఇన్నేళ్లుగా యిన్నిరకాలుగా యావద్భారతాన్ని అలరిస్తున్న sTÖ కథకు మÖలమేమిటీ అన్న విషయం ఎవరూ ఆలోచించినట్లు లేదు. ప్రాంతీయ పురాణమైతే ఏ ప్రాంతం? ఏ కవికపోల కల్పితమో అయితే ఎవరా కవి? ఏమా రచన? ఎప్పటిది? ఇవన్నీ తెలుసుకోవడం ఊకదంపుడు కాదు. సాహిత్య మÖలక్షీరమథనమే. దీనికి కావలసింది ఆ మంధర కవ్వాన్ని మÖపున మోయగలిగిన మంధరధరుడే. ఆ తరుణం కావాలి. ఆ ప్రయత్నానికి నాంది పలుకగలదు.

కపిలవాయి లింగమూర్తి పీఠికలు - పరిశీలన

తన రచనలకు తానే అభిప్రాయాన్ని రాసుకోవడం లేదా ఇతరుల రచనలకు తాను రాసిన అభిప్రాయాన్ని ‘ముందుమాట, ఆముఖం, తొలిపలుకులు, పీఠికలు’ అని అంటారు. డా. కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు ఇతరకవుల రచనలకు ఔదార్యమైన అభిప్రాయాలను రాసారు. వాటినే ఆయన ‘పీఠికలు’ అని చెప్పుకున్నారు. ముందుమాట, అవతారిక, ఆముఖం, తొలిపలుకులు మొదలైన మాటలకంటే సాహిత్యలోకంలో ‘పీఠికనే’ ప్రాచుర్యం పొందింది. ఫార్వర్డ్, ప్రెఫెస్  అనే ఆంగ్లపదాలకు ‘ముందుమాట, తొలపలుకులు, మున్నుడి’ అనే అర్థాలున్నాయి. ఇదే అర్థం పీఠికలకు వర్తిస్తుంది. పీఠికకు పర్యాయంగా ఉపోద్ఘాÛతం, అవతారిక, భూమిక, ప్రస్తావన, ఆముఖం, అనే మాటలు వినియోగంలో ఉన్నాయి. చలం మాత్రం శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానం కావ్యానికి ‘యోగ్యతా పత్రం’ అనేమాటను వాడారు. ఇది ప్రయోగమే. ఇలాంటి ప్రయోగం కపిలవాయిగారు చేసారు. కొందరు సాహిత్యకారులు ప్రస్తావన, ఉపోద్ఘాతం, భూమిక, పరిచయం అనే పదాలను వినియోగిస్తూ ముందుమాటలు రాసారు.ఈ మధ్య అభినందనలు, ఆశీస్సులు, శుభాకాంక్షలు అంటూ కూడా రాస్తున్నారు. తెలుగు పీఠికలపై పరిశోధన చేసిన 

డా. చంద్రశేఖర్‌రెడ్డిగారు పుస్తకానికి రాసిన ముందుమాటలలోని చాలా పదాలకు సాధికారికమైన 

ఉదాహరణలను తెలిపారు.

పీఠికలు ప్రధానంగా రెండురకాలు. 1. కవి తనకు తానుగా తనరచనా విశేషాలను రాయడం, 2. ఇతరుల రచనలను పరిశీలించి ఆ రచనా విశేషాంశాలను రాయడం. 

పీఠికలు ప్రారంభంలో పద్యరచనలో ప్రారంభమై, వచనంలోకి, వ్యాసంలోకి మారాయి. అవి ఎన్ని పేజీలలో ఉండాలి? ఎంతనిడివి ఉండాలనే నియమం లేదు. ఇప్పుడంటే రెండు మÖడు పేజిలలో రాస్తున్నారు.

పీఠికలు - నేపథ్యం 

‘పీఠిక’ ప్రక్రియగా తెలుగు సాహిత్యంలోకి ప్రవేశించడానికి పాశ్యాత్య సాహిత్య ప్రభావం 

ఉంది. ముద్రణకు రచనలు ఎప్పుడు నోచుకున్నాయో ‘పీఠిక’ కూడా ఆసమయంలోనే ప్రారంభమైంది. 

భారతదేశంలో ముద్రణ ప్రారంభమైంది క్రీ.శ. 1560 లో మొదట ముద్రణ యంత్రాలను పోర్చుగీసువారు గోవాలో ప్రారంభించారు. అయితే క్రీ.శ. 1560లో ‘ది స్పిరిచ్చువల్ కాపీడియం ఆఫ్ ది క్రిస్టియన్ లైఫ’ ముద్రించబడింది. దీనిని బాస్టర్ డీలియో రాసారు. పాశ్చాత్యులు భారతదేశంలో మిషనరీ విద్యావ్యవస్థను ప్రారంభించడం వల్ల ముద్రణ అనివార్యమైంది. ఫలితంగా మద్రాసు, కలకత్తా, బొంబాయిలలో ముద్రణా యంత్రాలు స్థాపించబడినాయి. పుస్తకముద్రణ వికసించింది. వందలాది పుస్తకాలు ముద్రితమయ్యాయి. కీ.శ 1746`47 జర్మనీలో హాలే అనే పట్టణంలో తెలుగులో ‘మోక్షాని కొంచ్చు పొయ్యే దోవ’ ముద్రించబడింది. తెలుగులో ఇంచు మించుగా కీ.శ. 1800 తర్వాతనే ముద్రణ ప్రారంభమయ్యింది. మద్రాసు రాష్ట్రంలో ఈస్టిండియా కంపనీ ఉద్యోగులకు తెలుగుభాష నేర్పించాలంటే వ్యాకరణం అవసరం అయ్యింది. అందుకే మొదటగా వ్యాకరణం పుస్తకాలను ముద్రించారు.

తెలుగు సాహిత్యగ్రంథాలను వెలికి తీసి, వాటిని పరిష్కరించి, ముందుమాటలను రాసి ముద్రించిన ఘనత సి.పి.బ్రౌన్‌కే దక్కుతుంది. ఈస్టిండియా కంపని నుంచి ఉద్యోగిగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు వచ్చి తెలుగు కావ్యాలను పరిష్కరించి ముద్రించడం ప్రవృత్తిగా చేసుకున్నాడు. రచనలకు ముద్రణా సంస్థలు ‘పీఠికలు’ రాయడం బహుశా సి.పి. బ్రౌన్ నుంచే ప్రారంభమైందేమో. ఆయన తెలుగులో వ్యాకరణ గ్రంథాలను, నిఘంటువులను, ప్రబంధాలను ఇంకా ఎన్నో సాహిత్య రచనలను ముద్రించాడు. 

పీఠికలు కేవలం రచనకారుల ముఖస్తుతి చేయడానికో, నిందించడానికో కాదు. లేదా ఎవరిరచనను వారు గొప్పగా చెప్పుకోవటానికో కాదు. ‘పీఠిక’ ఆ రచన విశేషాలను, సమకాలీన స్థితిగతులను, కవితావిశేషాలను తెలిపేదిగా ఉండాలి. అతియోశక్తిగా ఉండకూడదు. ఆంగ్లంలో కూడా పీఠికలకు నిర్వచనాలు ఉన్నాయి.

1. preface an introduction at the beginning of a book explaining its purpose. Thanking people who helped the author (cambridge Dictionary) 2. (Foreword) a short piece of writing at the beginning of a book, Sometimes Praise by Famous Person or someone who is not the writer.

నన్నయ తన శ్రీమధాంద్రమహాభారతానికి ‘అవతారిక’ రచించాడు. అందులో పూర్వకవిస్తుతి, ఇష్టదేవతాస్తుతి, రచనాప్రవేశానికి కారణాలు, ఆనాటి స్థితిగతులు, రాజరాజ నరేంద్రుని పరిపాలనా విశేషాలను అవతారికలో పేర్కొన్నాడు. 

చలం, శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానానికి యోగ్యతాపత్రం రాస్తూ అందులో రచనా విశేషాలతో పాటు సమకాలీన స్థితిగతులు పేర్కొంటూ కవిత్వపుకాలం అంతమయింది. నగలూ, అపురూపకళలూ, సూర్యకిరణాల్ని ఎరగని అందాలు గతిస్తున్నట్టే కవిత్వమÖ గతించింది. కవిత్వానికి కూడా తన ప్రయోజనం తానే చెప్పుకోవలసిన గతి పట్టింది. ‘ఈనాటి కవిత్వమంతా ఏమిటి? ఎందకు 

ఉంది? ఏంచేస్తోంది?’ అని దిఖ్ఖరించి అడిగితే తెలుగు ప్రజలకు శ్రీశ్రీ కవిత్వం ప్రత్త్యుత్తరం’ అని చలంగారు రాసారు. అందుకే చలం యోగ్యతా పత్రం చదివితే చాలు మహాప్రస్థానం చదవనవసరం లేదన్నంతగా పేరు వచ్చింది. కనుక ‘పీఠికలనేవి ముఖం చూసుకునే అద్దం లాంటివి’. అవి రచనాకారుడి అంతరంగాన్ని, రచన ఉద్దేశాన్ని ఆవిష్కరిస్తాయి. 

‘పీఠికలు’ మొహమాటానికో, అభినందించటానికో కాదు, రచనాకారుడి శ్రమను, కవితా విశేషాలను వెల్లడించడానికి ఉపయోగపడతాయి. 

శ్రీనాథుని ‘శ్రీ భీమేశ్వరపురాణము’ కావ్యానికి ‘అనుశ్రుతి’ అనే పీఠిక రాస్తూ ఎన్నో విశేషాలను తెలిపాడు డాక్టర్ గుండవరపు లక్ష్మీనారాయణ.

పింగళిసూరణ కళాపూర్ణోదయము కావ్యానికి ‘సూరనార్యుడు’ శీర్షికతో పీఠికరాస్తూ ఈ గ్రంథము సరస మద్భుతమునై మనోరంజకమగు ననుట ధ్రువము. నేటికి సాటి లేక యద్వితీయమై విలసిల్లెడి ఈ మహాకావ్యమాచంద్రార్కమాంధ్ర సరస్వతి కంఠ మలంకరించు గాక’ అని మల్లాది సూర్య నారాయణశాస్త్రి గారు పేర్కొన్నారు.

శ్రీశ్రీ, గజ్జల మల్లారెడ్డి శంఖారావానికి పీఠిక రాస్తూ మల్లారెడ్డి కవిత్వం ఇప్పటికే బహుజనాదరణ పొందింది. ఇవాళ నేను దీన్ని ప్రత్యేకంగా సిఫారసు చేయవలసిన పనిలేదు. ఏదో లాంఛన ప్రాయంగా నాకు తోచిన నాలుగు ముక్కలు రాసి నా ఆనందాన్ని పాఠకులందరితోనూ పంచుకోవడానికి ప్రయత్నించాను, మంచికవిత్వం తన్నుతానే రికమెండ్ చేసుకుంటుంది అన్నాడు. కొంతమంది రచనాకారులు గొప్పగొప్ప కవులతో పీఠికలు రాయిస్తారు. ఎందుకుంటే ఆ రచనలకు గొప్పతనం చేరుతుందని, గొప్పవాళ్లతో పీఠిక రాయించడం రచనాకారుడికి గొప్ప ఆనందాన్నిస్తుంది.

శ్రీశ్రీ అన్నట్టు రచన శిల్పంతో కూడి ఉంటే జనాదరణ పొందుతుంది. కేవలం గొప్పకవులు పీఠికలు రాసినంతమాత్రాన అవి గొప్ప రచనలుగా నిలబడలేవు. 

కొందరు గొప్ప కవి పండితులు గొప్పకవుల, రచనలకే పీఠికలు రాస్తారు. దారినపోయే దానయ్యలకు రాయరు. పేలవమైన రచనలకు ‘పీఠికలు’ రాస్తే వారి ప్రతిభాపాఠవాలకు విఘాతం కలుగుతుందనే భావన ఉంటుంది. మరికొందరు సంఖ్యా నియమానికి లోనయ్యి అడిగిన ప్రతిరచనాకారుడి రచనకు ‘పీఠిక’ రాసి తమ ఔదార్యం నిలుపుకుంటారు. ఇంకొందరు రచనాకారులను ప్రొత్సహిస్తూ పీఠికలు రాస్తారు. 

కపిలవాయి లింగమÖర్తిగారు పాతకాలానికి, కొత్తకాలానికి పరిచయం ఉన్న కవి పండితుడు. అందుకే వర్తమాన కవులను ప్రోత్సహించాడు. ఎన్నోరకాలుగా సాహిత్య, పరిశోధక సందేహాలను చాలా ఓపికగా తీర్చుతూ ఉండేవారు. నాగర్ కర్నూల్ చుట్టు పక్కలనే కాకుండా ఉమ్మడి మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలలోని ప్రాంతాలనుండి వచ్చేసాహిత్యాభిలాషులకు సహాయం చేయడం ఆయనకు అలవాటుగా మారిపోయింది. అందువల్ల యువకవులను ప్రోత్సహిస్తూ పీఠికలను మొక్కుబడిగా కాకుండా రచనలలోని విశేషాంశాలను ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నారు. కొందరి రచనలలో చారిత్రక విశేషాలను వెలువరించారు. 

కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు పుస్తకాలకు రాసిన పీఠికలను జాగ్రత్తగా భద్రపరచి ఈ మధ్య కొన్నింటిని ‘కపిలవాయి పీఠికలు’ అనే శీర్షికతో ప్రచురించాడు వారి కుమారుడు సాహిత్య పిపాసి¾ శ్రీ కపిలవాయి అశోక్‌బాబు. తండ్రి రచనలను సృష్టిస్తే కుమారుడు నిత్యచైతన్యుడై వాటిని ప్రచురించే కార్యక్రమాన్ని స్వీకరించాడు. అశోక్‌బాబు తండ్రిలాగే కవి అయితే ఆయన రచనల ద్యాసే ఉండేది. కానీ, తండ్రిగారి రచనల ప్రచురణను తన బాధ్యతగా స్వీకరించారు కనుక అవి నిరాటంకంగా ప్రచురణకు నోచుకుంటున్నాయి. 

కపిలవాయిలింగమÖర్తి అశోక్ బాబుకు ఆర్థికసంపదకంటే రచనా సంపదను కానుకగా ఇచ్చారు. కనుక అది అశోక్‌బాబు పర్యవేక్షణలో జాగ్రత్తగా ఉంటుంది. అదే ఆర్థిక సంపద అయితే తరిగిపోయేది. ఈ సందర్భంగా వారిని అభినందించాలి. ‘కపిలవాయి పీఠికలు’ పుస్తకంలో అరవైమÖడు మందికవుల రచనలకు పీఠిక£లు ఉన్నాయి. వాటినే నే నేను పరిశోధనా వ్యాసానికి తీసుకున్నాను.

ఇందులో ఇమ్మిడిశెట్టి చంద్రయ్య రచించిన ‘మృత్యుంజయ శతకానికి’ కపిలవాయి లింగమÖర్తి  అనేక విశేషాలతో ‘ఆముఖము’ శీర్షికతో రాసిన మాటలు మÖలరచనకు ఫ్రౌఢతను కలుగజేస్తున్నాయి. ‘అసతోమా సద్గ్గమయ ` తమసోమా జ్యోతిర్గమయ `మృత్యోర్మా అమృతంగమయ’ ఈ శ్లోకాన్ని సందర్భాను సారంగా ఉదహరిస్తూ, జీవుడు, జీవునిగా ఉన్నంత వరకు మృత్యువు తప్పదు. అది తప్పినంత కాలము తద్భయము కూడా తప్పదు. అతనికి ఆ భయముకంటే మించిన భయంకర  భావన మరియొకటి ఉండదు. అందువల్ల అతడు మరణ భయము నుండి విముక్తుడై యమృతత్వము నందవలసి ఉన్నది. అట్టి స్థితినే ముక్తి లేక మోక్షమని అందరు అన్నారు. చరమాంకంలో మనిషికి మరణభయము ఉంటుంది. మనిషి మరణాన్ని ఎలా జయించాలనేదే ‘మృత్యుంజయ శతకము’  వెల్లడిస్తుంది. అది దృష్టిలో పెట్టుకుని కపిలవాయిగారు శ్లోకం చెప్పారు. కవికి అద్వైతదృష్టి ఉండాలని, అది ఇమ్మడిజెట్టి చంద్రయ్యలో కనిపిస్తుందని చెప్పాడు. కవి ఉద్దేశాన్ని పసిగట్టి పీఠిక రాయడం గొప్పగా అనిపిస్తుంది.

‘ఆఫీసు తత్త్వాలు’ పెంటమరాజు నరసింగరావు రచించాడు. దీనికి కపిలవాయిగారు ‘తత్త్వదర్శనం’ పేరులో ఆ రచనావిశేషాలను తెలిపాడు. ‘తత్త్వం’ అనేపదాన్ని నిర్వచిస్తూ తత్త్వం ఒక వస్తువు యొక్క నిజ స్వరూపం. తత్త్వం ఆధ్యాత్మిక పరిభాష. ‘తత’ అంటే అది ‘త్వం’ అంటే నీవు తత్వమసి మహా వాక్య చతుష్టయంలో ఒకటి. దానిలో ‘తత’ అంటే, పరబ్రహ్మ పదార్థానికి, ‘త్వం’ అంటే జీవునికి సంకేతం కాబట్టి ‘ఒరే పిచ్చినాయినా! నీవు కేవలం జీవుడవు మాత్రమే  కావు, ఆ పరబ్రహ్మ స్వరూపుడివే సుమా! ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకో అనేది తత్వమసి యొక్క తాత్పర్యం.అందు చేత సామన్యుడికి ఆ విషయాన్ని అవగాహన చేయటానికి వేదాంతంలో ఈ తత్త్వాలు ఆవిర్భవించినవి. ఈ తత్త్వవా్మఙయానికి సాహిత్యంలో శ్రీకారం చుట్టినవాడు వేమన యోగి. దానికి సమగ్రమైన రూపం కల్పించింది పోతులూరి వీరబ్రహ్మంగారని కపిలవాయి గారు నిర్థారించారు. ‘చిల్లర రాళ్లకు మ్రొక్కుతు ఉంటె చిత్తము చెడునుర ఒరెఒరే’. అనేది సామాన్యతత్త్వమైతే. “ఊదే తిత్తుల పైగా నుండే ఉన్నవి తెలియర ఓరన్నా” అనేది మార్మిక త్వమని, తత్వాన్ని రెండు శాఖలుగా పేర్కొని, శ్రీనరసింగరావు ఆఫీసు తత్వాలు మొదటి కోవకు చెందుతాయని చెప్పాడు. “ఉత్తరం ముట్టిన దానికి చాలదు బలం ` ‘దక్షిణ ముడితే తప్ప కదలదు అక్కడి కలం’ అని రాసి కవి పద్యానికి ఇది ఈనాటి కార్యాలయాల పరిస్థితి. అందుచేత వాటిని కార్యలయాలు తప్ప కార్యాలయాలు’ అనలేము. ఆఫీసులనే రథాలకు ఈనాడు క్లర్కులు ముందు చక్రాలు ఆఫీసర్లు వెనక చక్రాలు ముందు చక్రాలు తిరగకుంటే వెనక చక్రాలు తిరిగినా లాభముండదు కదా! అంటూ కవి అంతరంగాన్ని పీఠికలో ఆవిష్కృతం చేసాడు లింగమÖర్తిగారు.

ప్రభుత్వ ఆఫీసులంటే ఒకరకమైన భావన సమాజంలో నాటుకుపోయింది. దాన్ని కవి వర్ణిస్తే ఆ ఉద్దేశాన్ని పీఠికలో నిలబెట్టారు.

‘తూర్పు కనులెర్ర చేస్తే’ కవితా సంపుటికి ‘శుక్రతార’ శీర్షికతో తన అభిప్రాయాన్ని రాసారు డా. కపిలవాయి లింగమÖర్తిగారు ‘శీర్షికనే’ చాలా విలక్షణంగా పెట్టారు సమయస్ఫూర్తితో వ్యవహరించే సాహితీవేత్త. అందులో ఆయన భాషగురించి ఇలా చెప్పారు. భాష అనేది భావానికి దుస్తుల వంటిది. దుస్తులు సంప్రదాయ సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడే ఎవరికైనా ఆ వ్యక్తి హూందాగా, గౌరవప్రదంగాను కనిపిస్తాడు. ప్రాచీన కవికి కవిత్వంలో మొదటి వరసలో ప్రతిభా, వ్యుత్పత్తి అభ్యాసాలని రెండవ వరుసలో యతి గణ ప్రాసలని, మÖడవ వరుసలో రసధ్వని అలంకారాలని ఎన్నో నియమాలుండేవి. కాని ఈనాడు వీటన్నింటినికి మినహాయింపులున్నా ఇప్పుటి కవులు మాత్రం తమ భావానికి బిగువు దుస్తులో, బికినీ దుస్తులో జిప్సీదుస్తులో, జీరాడే దుస్తులో వేస్తున్నారు. కాని సామాన్యమైన సాంప్రదాయ దుస్తులు గూడా సరిగా వేయలేకపోతున్నారు.

ఈతరంలో మన జిల్లాలో యువకవి రంగినేని సుబ్రహ్మణ్యం మాత్రం పై విషయానికి ఆపవాదుగా కనిపిస్తున్నాడు అంటాడు.

లింగమÖర్తిగారు సాంప్రదాయకవి. వారి రచనలలో భక్తి విశ్వాసం, దేవాలయాల ప్రస్తావన పుష్కలంగా కనిపిస్తుంది. ప్రస్తుతం సమాజం పోకడలు సంప్రదాయవాదులకు గిట్టవు. మనుషులు వేషం, భాష మార్చి జీవిస్తున్నారు. వర్తమానకవులు అలాగే ఉన్నారు. భాష వినియోగం, భావ వినిమయం పలుచగా ఉంటుంది. ఇప్పటి కవిత్వంలో ఛందస్సు కనిపించదు. నానీల లాంటి పనికిరానివి ‘కవిత్వం’ పరువు తీస్తున్నాయి.

కవి రంగినేని సుబ్రహ్మణ్యం గురించి మాత్రం చాలా గొప్పగా రాసారు లింగమÖర్తిగారు. సుబ్రహ్మణ్యం యొక్క హృదయం భావసంపద దాన్ని వెలయించటంలో భాషా ప్రజ్ఞ ఆటుపోటులతో హద్దులు మీరకుండా మైదానంలో పారుతున్న నదివలె శైలిలో ప్రసన్నత ఉన్నవి. అని ప్రోత్సాహకంగా ‘పీఠిక’ రాయడం లింగమÖర్తిగారి ఔదార్యాన్ని తెల్పుతుంది. మొక్కుబడిగా రాయకుండా కవిని అతని కవితా శక్తిని అంచనావేస్తు ‘పీఠిక’ రాయడం అంత సులువు కాదు.

పీఠిక రాసేవారికి సాహిత్యజ్ఞానం మాత్రమేకాక పూర్వగ్రంథ పరిశీలన ఉండాలి. అంటే వేదాలు, పురాణాలు, భారత రామాయణ భాగవతాలను అధ్యయనం చేసి వుంటే ‘పీఠికలు’ 

ఉన్నతస్థాయిని పొందుతాయి.

కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు ‘మాతృశతకానికి’ చాలా గొప్పగా పీఠిక రాసారు. దీనిని దేవకాటమరాజు నరసింహులు రచించారు. మాతృశతకములో ‘మాతృ’ అనే పదం ఉన్నందుకు లింగమÖర్తిగారు. ‘మాతృ’ శబ్ధానికి ఉన్న ప్రాశస్త్యాన్ని స్పృశించారు.

“భూప్రదక్షిణ షట్కోనా `కాశియాత్రాయుతాయచ

సేతుస్నాన శతైైర్వచ్చ- తత్భలం మాతృ వందనం”

తల్లికి, తండ్రి,ఆచార్య అతిథులకంటే వేదశాస్త్రాల్లో గౌరవం ఉందని చెప్పాడు. ఆరు సార్లు భూప్రదక్షిణం, వందసార్లు సేతుస్నానం, వేయిసార్లు కాశిని దర్శించినంతŠఫలం ఒక్కసారి భక్తితో వందనం చేస్తే కలుగుతుంట. అంటూ నేటి కాలంలో తల్లిదండ్రులను పిల్లలు గౌరవిస్తున్న తీరును దుయ్యబట్టారు. ఈనాటి తలిదండ్రులను తలచుకున్నప్పుడు మాత్రం వారెంత పాపం చేసి ఈ పుత్రులను కన్నారో అన్నంత ఆవేదన కూడా అప్పుడపుడు కలుగక మానదు. కనుక పేటిక చిన్నదైనా దీనిలో చిరంజీవి కాటమరాజు అనంతమైన అమ్మ మహిమను అల్పాక్షరాలతో తన శక్తి మేరకు కూర్చే ప్రయత్నం చేసాడు అని పీఠిక రాసాడు.

అయితే లింగమÖర్తిగారు పుణ్యం చేసుకున్నారు. అశోక్‌బాబులాంటి కొడుకు ఉండటంవల్ల ఆనంద్ లాంటి మనవడు ఉండడం వల్ల లింగమÖర్తిగారి సమస్త సాహిత్యాన్ని కర్తవ్యంగా తీసుకుని కాపాడుతూ వస్తున్నారు. అముద్రితాలను ముద్రించడం లింగమÖర్తి గారి సాహిత్యానికి పేరు తీసుకునిరావడం, సదస్సులలో సహకరించడం, పురస్కారాలు అందించడం లాంటి కార్యక్రమాల ద్వారా లింగమÖర్తిగారి ఋణం తీర్చుకుంటున్నారు.

కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు రాసిన మరో పీఠిక పాలమÖరు జిల్లా సంకీర్త్తనా సాహిత్యం. ఇది పరిశోధన గ్రంథం. పాలమÖరు జిల్లాలో విస్మరణకు గురయిన సంకీర్తనకారులను గుర్తించినదీ గ్రంథం. దీనికి రాసిన పీఠికలో చారిత్రక అంశాలను స్పృశించారు. అంతేకాదు సంకీర్తనల వినియోగాన్ని కూడా గొప్పగా చెప్పారు. రచయిత గురించి ఇప్పటికే భాస్కర్ సేకరించింది. రాకమ చర్ల వెంకటదాసు గారి కాలం తరువాతదే గాని, అంతకంటే మొదలు భజన సమాజాలు లేవా? మరి ఆనాటి సాహిత్యమేది? దాని ఆనవాలు కూడా తెలియడం లేదు. కనుక ఈ భాస్కరయోగిని ప్రేరణగా తీసుకుని భావి పరిశోధకులు ఇంకా కొంత వెనకకు వెళ్లవలసి ఉంది. సాహిత్య పరిశోధన అనంతమైనది. తవ్వే కొద్దీ కొత్త విషయాలు బయటపడుతుంటాయి.

‘ముంగిలి’ తెలంగాణా పరిశోధన గ్రంథం, అలాగే తెలంగాణ అలాగే సాహిత్య చరిత్రగా కూడా చూడాలి. ఈగ్రంథంలో తెలంగాణాలో విస్మరణకు గురయిన సాహిత్యకారుల, సంకీర్తన కారుల వివరాలు ఉన్నాయి. డా. సుంకిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి ఎంతో శ్రమకోర్చి కూర్చిన గ్రంథం. ఇప్పటివారికి ఇదే ప్రామాణిక గ్రంథంగా నిలిచింది. 

‘నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా గ్రామాల చరిత్ర’ దీనిని కపిలవాయి కిశోర్ బాబు రచించారు. ఇది ఎంఫిల్ సిద్ధాంత గ్రంథం. భారతదేశంలో కైఫీయతులు సేకరించిన మెకంజీ ప్రభావం వల్ల కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారికి మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా స్థానిక, చరిత్రలు తెలుసుకోవాలన్న ఆసక్తి కలిగిందంట. ఈ పీఠికలో ఆయనే చెప్పుకున్నారు. అందువల్ల దానిని సఫలీకృతం చేయడానికే కిషోర్ బాబుకి “నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా గ్రామనాలు’ అనే అంశాన్ని ఎంఫిల్ డిగ్రీకోసం  సూచించారు కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు. కిషోర్ బాబు పరిశోధన చేసి సిద్ధాంత వ్యాసాన్ని 

ఉస్మానియా యÖనివర్సిటీకి సమర్పించారు. 

వీరికి పరిశోధనా అగ్రగణ్యలు కీ.శే. ఆచార్య బిరుదురాజు రామరాజు గారు పర్యవేక్షకులు. నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా గ్రామ నామాలు’ ఉన్నతమైన పరిశోధనా గ్రంథం. వారి సలహాలు, సూచనలతో సిద్ధాంత వ్యాసాన్ని తీర్చి విశ్వవిద్యాలయానికి సమర్పించి ఎంఫిల్ డిగ్రీని అందుకున్నారు అశోక్‌బాబు. 

‘నువ్వుల వాన’ రచయిత్రి శ్రీమతి పద్మాలయ ఆచార్య. ఈమె వృత్తి రీత్యా ఉపాధ్యాయురాలు. ప్రవృత్తిరీత్యా హరికథా కారిణి. తండ్రి ద్వారా సంక్రమించిన సాంస్కృతిక వాసనను బిగిసిపట్టి పాటలు, పద్యాలు పాడుతూ ఉంటారు. అంటే ఆమె కళాకారిణికూడా. నేను ఆమెకు శిష్యున్ని. నాతో నాటకాలు వేయించింది. గొప్ప సాంస్కృతిక శక్తి ఆమె. 

ఆమె రాసిన ‘నవ్వుల వాన’ పుస్తకానికి ‘హాసవికాసం’ అనే పీఠికను రాస్తూ నవ్వు అంటే ఏమిటి? దాని ప్రయోజనాన్ని గొప్పగా చెప్పారు కపిలవాయి లింగ మÖర్తిగారు. నవ్వు నాలు గందాల చేటు’ అని సామెత ఉన్నా ‘ నవ్వు మనో మాలిన్యాలను తొలగించే పువ్వు అనే సూక్తి ఉంది. అందరూ నవ్వలేరు, నవ్వించలేరు. ఈ నవ్వులో తాను నవ్వకుండా ఇతరులను నవ్వించగలవాడు దిట్ట అని లింగమÖర్తి గారు అన్నారు. 

ఈ మనిషికి వేషగత హాస్యం, చేష్టాగత హాస్యం, వాగ్గతహాస్యం అనే మÖడు విధాలుగా నవ్వు ఉంటుందని కూడా చెప్పారు. 

నవ్వురానురాను ‘ప్రహసనంగా’ మారి ప్రక్రియగా తెలుగు సాహిత్యంలోకి ప్రవేశించిందని కూడా చెప్పారు. ఈ పీఠికలో రచయిత్రి హాస్యకుడిని గొప్పగా చెప్పారు. అలాగే సాహిత్యంలో హాస్య కవుల రచయితలను స్పృషించారు. చిలకమర్తి, పానుగంటి, భమిడిపాటు, మణిమాణిక్యం, కందుకూరి లాంటివారిని వారి ‘హాస్య’ సృష్టిని గుర్తు చేసారు. కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు చారిత్రక సాహిత్యకారులు కనుక పూర్వ పరిశీలన గావించినవారు కనుక వారు సునాయసంగా ఏ కవి, రచయిత గురించి అయినా, సమయస్ఫూర్తితో ఆవిష్కరించగలరు. 

సఖుడా! వివరించనా సందాపురం బిచø్చయ్య రచించారు. ఈశతక రచనకు ‘అభిప్రాయం’ అనే శీర్షికతో పీఠిక రాసారు డా. లింగమÖర్తి గారు. ఇందులో ‘కవి’ కర్తవ్యాన్ని గుర్తుచేస్తూ ఎన్నోవిశేషాలు స్పృశించారు. ఈనాటిదంతా ఆకలి కవితŠ్వమే అంటే సమాజంలోని అశాంతికి, దుర్మార్గానికి విప్లవానికి మÖలమంతా ‘ఆకలి’ అనియే ఆధునికుల విశ్వాసం మరియు నినాదం అంటూ ఆధునిక కవుల బాధ్యతను, పోరాటాల రచనల ఉద్దేశాన్ని వెల్లడించారు. సందాపురం బిచ్చయ్య గృహంలో భార్యనే గొప్పది ఎప్పుడు ఆమె ఆనందంగా ఉంటే ఆగృహం స్వర్గంలా ఉంటుందన్న అభిప్రాయాన్ని కపిలవాయి లింగమÖర్తి గారు అంగీకరించారు. ఈ మాటల నుంచే ‘సఖుడా! వివరించనా’ శతకం ఆవిర్భవించిందని అన్నారు. 

పీఠికలలో ఎవరూ పాటించని సమీక్షించని విషయాలు డా. కపిలవాయి లింగమÖర్తిగారు పాటించారు. అదేûమిటంటే ఒక పదం దొరికినా, వాక్యం కనిపించినా? పేరు కనిపించినా దాని పుట్టుపూరోహిత్తరాలను స్పృశించనిదే మరోమాట మాట్లాడరు ఆయన. వనపట్ల సుబ్బయ్య రచించిన ‘మశాలు’ కవితా సంపుటి పీఠికకు ‘సమాలోచనం’ అని శీర్షికపెట్టి.. కవికి ఇంటి పేరు వనపట్ల ఎలా వచ్చిందో చెప్పారు. అంతేకాదు ఆ పదానికి ఉన్న చారిత్రక నేపథ్యాన్ని వివరించారు. ‘ఎం.ఏ. చేసినా కులవృత్తికి సాటిరాదు గువ్వల చెన్న’ అనే నానుడితో వనపట్ల తన కులవృత్తిని ఎంచుకుని జీవిస్తున్నాడని చెప్పారు. ‘మశాలు’ అనే పదాన్ని వేదం వెంకటరాయశాస్త్రి ప్రతాపరుద్రాయ నాటకంలో - నీకు చంద్రుడు మశాలు’ అని వినియోగించారని తెలిపారు. ఎంత సాహిత్యజ్ఞానం ఉంటే ఇలా సందర్భానుసారంగా చెప్పే జ్ఞానం అలవడుతుంది. అందుకే కపిలవాయి లింగమÖర్తిగారిని ఒక విజ్ఞాన గ్రంథంగా ఒక సాహిత్య నిఘంటువుగా చెప్పాలి. 

వేద్దారం మధుసూధన శర్మ ‘సమాలోకనం’ పుస్తకానికి ‘అంతరావలోకనం’ అనే శీర్షికతో పీఠిక రాసి వారి సాహిత్య అంతరంగాన్ని ఆవిష్కరించారు లింగమÖర్తిగారు. ఈ రచనలో ఉన్న అనేక చారిత్రక సాహిత్య విశేషాలను సందర్భానుసారంగా పీఠికలో స్పృశించారు. 

‘పక్షి గీత’ వచన కవితాసంపుటి. దీనిని మైనా వెంకటేశ్ అనే వర్తమాన కవి రచించాడు.. దీనికి పక్షి గీత - ఒక దర్శనం’ అనే శీర్షికతో పీఠికరాస్తూ ఇది ఒకసామాన్యమైన పక్షిజాతి ఆత్మకథగా ఉంది. పాలపిట్ట  జాతీయపక్షియై తమ జాతి కంతా గూడా ప్రతినిధిగా నిలిచిందన్నారు. 

కేవలం పాలపిట్టను ఆధారంగా చేసుకున్న ఈ కవితా సంపుటి గురించి చర్చిస్తూ అనేకమైన విజ్ఞాన విషయాలను వెల్లడించారు. అంతేకాదు ‘ఆత్మ-పరమాత్మల’ గురించి పీఠికలో రాయడం వల్ల కపిలవాయి గారి విజ్ఞాన, జ్ఞాన పాండిత్యం వెల్లడవుతుంది. రోబో 2.0 సినిమా అంతా కూడా ‘పావురాల’ జీవితం చుట్టూ తిరుగుతుంది. అంతరించిపోతున్న పావురాల జాతిని కాపాడటం కోసం ఒక వృద్దుడు చేసిన పోరాటం ఆ సినిమాలో కనిపిస్తుంది. 

ఈ కవితా సంపుటి పక్షుల భవితవ్యం కోసం ఆరాట పడిందని తెలుస్తుంది. 

ముగింపు

డా. కపిలవాయి లింగమÖర్తి ఎంతో ఔదార్యం ఉన్న కవి, పరిశోధకుడు, చారిత్రక సాహిత్యానువేక్షణను సాగించి వాటి వెలికితీతకోసం పరితపించాడు. పరిశోధననే ఊపిరిగా, శ్వాసగా, మలచుకున్నాడు. ఒక తెల్ల పేపర్ కనిపిస్తే రాయడం, ఒక పదం కనిపిస్తే దాని వ్యుత్పత్తిని చెప్పడం, ఒక ప్రాంతం కనిపిస్తే దాని పుట్టుపూర్వోత్తరాలను తెలుసుకోవం వంటి అంశాలన్నీ వారి పరిశీలన, పరిశోధనాతత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి. వృద్ధ్యాప్యంలో ఉన్నా వయసు పరిశోధకుడిలా అంటే యువ పరిశోధకుడిలా ప్రవర్తించడం వారి పరిశోధన తపనకు నిదర్శనం. 

ముఖ్యంగా నా ఈ పరిశోధనా వ్యాసంలో కపిలవాయిలింగమÖర్తిగారి ‘పీఠికల’ రచననే తెలపడం. ఆయన పీఠకలను రాసేటప్పుడు చాలా విలక్షణంగా శీర్షికలు పెట్టి, రచయితల రచనాంతరంగాన్ని పరిశోధనాతత్త్వంతో ఆవిష్కరించడమేగాక, సమయానుకూలంగా చారిత్రక, భౌగోళిక అంశాలను వెల్లడించడం కపిలవాయి గారి జ్ఞానానికి నిదర్శనం. చారిత్రక, సాహిత్య అంశాలను వేదపురాణకాలం నుండి గ్రహించి ఆ అంశాలు కవుల రచనాంశాలకు సమన్వయించడం వారికే చెల్లింది. 

రామారావుగారి నటప్రాశస్త్యం

వికసించి విరబూసిన పూల పరిమళం ఎంత మధురమైనా, గాలి వాలు నున్న వానినే చేరుతూంటుంది. కాని విస్తరించి వినుతికెక్కిన కీర్తి పరిమళం గాలివాలుకే గాదు ` ఎదురుగా గూడా పయనించి ప్రతిజీవినీ పరవశింప చేస్తూంటుంది. అలాగే, నేటి రామారావుగారి నటప్రాశస్త్యం తెలుగు, తమిళ, హిందీ రంగాలన్నిటా కీర్తింపబడుతోంది. వారÁధిరోహించిన ఆ పీఠం ఉన్నతోన్నత శిఖరాగ్రపీఠం! ఇతరులకు సాధ్యం గానిది - అప్రతిహతం! అనన్య దుస్సాధ్యమÖనూ!

స్వయంకృషి, స్వీయసాధన గల వ్యక్తి శక్తి అది! ఆ అనురక్తి చూచే sTÖ ఆసక్తి కలిగింది నాకు..... కథానాయకుడై తెరపై కనిపించుతున్నందుకు వ్రాసే కధ గాదిది...., స్వీయ జీవిత రథకుడు, స్వయం శోభాసాధకుడు కాగలిగిన రామారావు జీవిత కథ నవ, యువ జీవులకొక ఆవశ్య పాఠ్య వస్తువు కాదగ్గదనే విశ్వాసంతో వ్రాసిన జీవిత కథ ‘కథొ కాని కథŠ’

మనదేశమంటే మనువూ, తనువూ మరచేటంత భక్తి ప్రపత్తులు వారికి. అందుకేనేమో ‘మనదేశం’ వారి మొదటి చిత్రమయింది.

ఈ చిత్రంలో కథకుడు ఆయనచేత పలికించిన మాటలు ‘ఇంతవాణ్ణి ` హింతవాణ్ణయ్యా’ నని.

నిజంగా ఇంతవాడుగా చేరిన రామారావుగారు sTÖ నాడింతవాడై పోయారు. అదే విచిత్రం!  ఆదిలో ఒరవడి వారి జీవితంలోనే చొరబడింది... ఆ చిత్రమే వారి తెర జీవితానికి పునాది కాగలిగింది. అందుకే దుర్భేద్యమై నిలబడి పోగలిగింది.

నటుడుగా ప్రసిద్ధుడై, సాంఘిక సేవకు సర్వసంసిద్ధుడై నిలచే ప్రజారంజకుడు ` ప్రజాసేవకుడు ఆయన!

నవయవ్వన విలాసంతో ఉల్లాసం, ఉత్సాహం పెల్లుబికే పాతిక సంవత్సరాల యువకునిలా, శృంగారమÖర్తిగా, ఒక చిత్రంలో మనల నుద్రేకపరుస్తే....

మరోచిత్రంలో ఆనుభవం పండిన నిండైన విగ్రహమై భావ గంభీరతతో మనల నుక్కిరి బిక్కిరి చేస్తే ......

ఇంకో చిత్రంలో కత్తిపట్టి, శూరత్వాన్ని చాటే జగదేక వీరుడై పులకితుల్ని చేస్తే...

మరింకొక చిత్రంలో దేవదేవుడే అనుకునేటట్లు మన జేజేలు అందుకోగలుగుతున్నారు.

చిత్ర విచిత్ర పాత్రలనతి సహజంగా, రసవత్తరంగా నటించి, తనశక్తి ప్రకటించి, పటిష్ఠ నటచక్రవర్తి కాగలిగారు రామారావుగారు.

ఒక్కొక్క నటునికి ఒక్కొక్క పేరు స్థిరం కావడం అతి సామాన్యం ఈ రంగంలో! రొమాన్స్ ` సైకలాజికల్ రోల్స్‌కు వినా మరో పాత్రకి పనికిరారని కొందర్ని అనవచ్చు. ‘ఫోక్‌లోర్ హీరో’ అనే పేరింకొకరికి రావచ్చు. కాని ఏ పాత్రకైనా, ఏ రసపోషణకైనా-ఏ వయస్సుకైనా, ఎవరూ శంకించని ఏకైక నట చక్రవర్తి రామారావ్.

వారు నటించిన మళ్లీశ్వరిని మరువలేం..... అగ్గిరాముడు, జయసింహ, అసలే మరువలేం! ‘రక్తసంబంధం’ మన రక్తంలో సమ్మిళితమైపోయింది. నర్తనశాల చూసి  మనం గూడా నర్తించాం.  ఆ బృహన్నల ననువర్తించాం. సీతారామ కళ్యాణం చిత్రమే కాదు అది ఒక అపూర్వ రసమయ కావ్యమనిపించింది. ఇలా ఎన్ని సాంఘిక చిత్రాల శృంగార పురుషుడో, ఎన్ని జానపదాల వీరపురుషుడో, ఎన్ని పౌరాణికాల  అవతార పురుషుడో ఆయన! 

నిఔవ waఅt aతీt tష్ట్రat caఅ sజూవవk tశీ tష్ట్రవ ఎఱశ్రీశ్రీశీఅs”

‘ప్రజాహృదయాల కొక అదృశ్యవాణి కాగలగాలి కళ..

ప్రతికళాకారుని జీవితంలోనూ పరమాత్ముని ప్రతిస్పందన ప్రత్యక్ష£మై కనిపించగలగాలి.

అటువంటి కళాప్రపూర్ణుడు రామారావ్! అందుకే వారి జీవితానికీ శాంతీ ` కాంతీ చేకూరగలిగాయి.

బంగారంతో ఉంగరమైనా చేయించవచ్చు... గొలుసైనా చేయించవచ్చు... చేయించుకునే వ్యక్తి ఆసక్తిని, అభిరుచిని బట్టి ఆ బంగారానికి శోభ మరింత కనిపించడమో, అందమే లేక నీరసించడమో జరుగుతూంటుంది. అయినా ఆ బంగారపు విలువ తరగదుగదా! అలానే sTÖనాడు రామారావుగారిని  ఏ నిర్మాతైనా తన చిత్రంలో నటించమని, ఒక పాత్ర నిర్ణయించవచ్చు. ఆ పాత్రను మలచిన తీరుతెన్నులు, ఆపాత్ర స్వరూప స్వభావాలు, కథాగమనంలో దాని ప్రాముఖ్యత, ప్రాశస్త్యతనుబట్టి ఆ నటుని రాణింపు వుంటుంది. అందుకే అంతటి స్థాయికి చేరిన నటుని సవ్యంగా ఉపయోగించుకోగలిగితే ఆ చిత్రానికి అందం, ఆ పాత్రకు వన్నె వస్తుంది. లేకుంటే ఆ నిర్మాత లోపమే అవుతుంది. అంతేకాని బంగారపు విలువలాగే ఆ నటుని విలువ ఏ మాత్రమÖ కొరత పడదు.

అందుకే నిర్మాత చిత్ర నిర్మాణంలో ప్రాజ్ఞత కలిగినవాడు కావాలనుకోవడం... వ్యాపారదక్షత తెలిసిన అనుభవజ్ఞుడే నిర్మాతగా రాణించగలడు. కాని నేటి పరిస్థితుల దృష్ట్యా ‘నిర్మాత’కు నిర్వచనమే కనిపించదు.

పరిశ్రమ ప్రాబల్యం, వ్యామోహంవలన సర్వజ్ఞత కాదుగదా, కనీసఫు అనుభవమైనా లేకపోయినా, పది రాళ్లు  చేర్చుకుని కూడబెట్టుకోగలిగిన ప్రతివారూ నిర్మాతగా చలామణి  అవుతున్నారు. అటువంటివారివలన ఆ చిత్రమÖ పూర్తి కాదు. sTÖ పరిశ్రమా బాగుపడదు. ఆ చిత్రనిర్మాణమÖ చిక్కులపాలై పోతుంది.

వ్యాపారదక్షత గలవారు, లాభనష్టాల తాకిడికి తట్టుకుని నిలువగలిగివారు, ఆత్మ పరిశీలనగల అనుభవశాలురూ నిర్మాతలుగా  రావాలనుకోవడం యిందుకోసమే.

ఈ చలనచిత్ర పరిశ్రమకు నిర్మాత వెÉన్నెముక వంటి వాడు.

ఆ నిర్మాత పథకాలను పర్యవేక్షణ పేరిట, నటీనటులుగాని, డిస్ట్రిబ్యూటర్లుగాని, ప్రదర్శకులుగాని, ఎవరైనా సరే వచ్చి పెత్తనం చేయ ప్రారంభించారా..యింక ఆ నిర్మాత భవిష్యత్తు నీరుగారి పోవలసిందే! ఈ చలనచిత్ర నిర్మాణరంగమంతా అనారోగ్య పరిస్థితుల్లో పడిపోవలసిందే

ఎలాగో ఒక చిత్రం నిర్మించినా, పంపిణీదారుని (డిస్ట్రిబ్యూటర్) దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆ చిత్రపు విజయం ఆధారపడివుండడం మరో దురదృష్టం! డిస్ట్రిబ్యూటర్లకు చిన్న నిర్మాతా, పెద్ద నిర్మాతా అనే ప్రశ్న వుండకూడదు. పలుకుబడిగల పెద్ద సంస్థ కొకవిధంగా, సన్నకారు నిర్మాతకు మరొకవిధంగా వ్యత్యాసభావం, అవకాశవాదం sTÖ వ్యాపారంలో వున్నంతకాలం సినిమారంగ పురోభివృద్ధి గతుకుల బాటలోనే సాగుతుంది. క్రమబద్ధంగా, ఒక నిర్ణీత ప్రాతిపదికతో నిర్మాణం, విడుదల, ప్రదర్శన జరిగిననాడు ఏ ఒక్కరికీ మరొకరిపై అనుమానం గాని, ద్వేషంగాని వుండవు. ఒకరి బలహీనత మరొకరు స్వప్రయోజనానికి అవకాశంగా తీసుకునే దుర్దినాలు పోతాయి. బ్రతుకుతెరువుకు sTÖ రంగానికి వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరూ తృప్తిగా బ్రతుకగలుగుతారు. పరిశ్రమ స్థిరత్వం పొందగలుగుతుంది. చలనచిత్రరంగమే మÖడు పువ్వులూ ఆరు కాయలుగా శోభిల్లగలుగుతుంది. రాచబాటపై పురోగమించ గలుగుతుంది.

ఒక చిత్రపు జయాపజయాలు డిస్ట్రిబ్యూటర్ చేతిలో వున్నాయా అనే సందేహం కలగవచ్చు. ముందు చిత్రాల విడుదలలో పోటాపోటీలు తగ్గుతాయి. రాయల్టీలు, వడ్డీలు పెంచుకుని, చిత్ర నిర్మాణకాలం నిర్ణీతకాలానికి మించి పెట్టుకుని, సవ్యమైన నిర్దుష్టమైన కార్యాచరణ పథకాలు లేక పల్టీలు తినే నిర్మాతలు సరైన దారికి రాగలుగుతారు. క్రమశిక్షణ వస్తుంది. దానితో సమస్యలే తగ్గుతాయి. అంతటి సుహృద్భావం, సౌజన్యం, సహనం, సమానత్వం రాగల శుభదినాల కోసం ఎదురు చూడాల్సిందే!

రామారావుగారు నటులు, దర్శకులు, వ్యాపారదక్షత తెలిసినవారు కావడం, చిత్ర నిర్మాణ విధానం తెలిసిన నిర్మాతలు గావడం వలన, sTÖ చలనచిత్రరంగపు సమస్యలన్నిటికి ఒక సమన్వయపు పరిష్కారమార్గం చూపి, మరో నూతన శకం ప్రారంభించగలిగితే, చరిత్రలో మరొక నూతనాధ్యాయం తెరచినవారు కాగలుగుతారు.

రామారావుగారి ప్రత్యక్ష, పరోక్ష సహకారాలు చాలా మంది నిర్మాతలు పొందగలిగారు. నిర్మాత కష్టసుఖాలు విని, ఆదుకోగలిగిన మేరకు పూర్తిగా ఆదుకుంటూ, ఆ నిర్మాతలకు చేయÖతనిచ్చే అలవాటు వారికి ఆది నుంచీ వుంది. అందుకే శాశ్వత పరిష్కార మార్గంగా నిర్మాతలకొక నిర్ణీత పథకం ఏర్పరచి, డిస్ట్రిబ్యూటర్లు, ఎగ్జిబిటర్లు సహకరించేలా చేయడానికి ఒక క్రమబద్ధమైన ఏర్పాటు సుస్థిరంగా రూపొందించడం చాలా అవసరం. అటువంటి బృహత్కార్య సాధనకు రామారావుగారే అర్హులు.

ఇదీ ప్రారంభం

అరుణాచలవారి ‘స్త్రీ’ (1966 లో ‘మంగళసూత్రం’ పేరుతో విడుదలైంది) అనే చిత్రానికి ప్రస్తుతం ఎస్సోసియేటుగా పనిచేస్తున్నా నేను. దాని హీరో మన హీరోయే.

ఎన్నో చిత్రాల్లో నటించి, దర్శకత్వం వహించిన పరిపూర్ణ అనుభవంగల రామారావుగారు తొలిరోజు సెట్ మీదకు వచ్చారు. ప్రప్రథమంగా వారితో పని ప్రారంభించాలి. నాకు కొత్త. ఎలా, ఏమని చెప్పితే ఏమౌతుందోననే తర్కం నాలో రావడం సహజం. అది గ్రహించారో ఏమో వారు, నన్ను దగ్గరకు పిలిచారు. ‘చాల సంతోషం - మీరిక్కడ పని చేస్తున్నారన్నమాట - గుడ్!’ అంటూ నన్ను పనిలోకి పురిగొల్పి, పిరికితనం పోగొట్టి హుషారిచ్చారు. సీన్ సీక్వెన్సు చెప్పి, డైలాగు యిచ్చి, ఊరుకున్నా. ప్రతీదీ అడిగి, ఎలా చేస్తే బాగుంటుందంటూ యాక్షన్, రియాక్షన్ దగ్గర్నుంచీ వారు అడుగుతూంటే, ‘ఇదంతా నా కిచ్చే ప్రోత్సాహమే’ నని తెలుసుకుని చనువుగా ముందుకు రాగలిగాం మేమంతా ఆ సెట్ పైన. అంతటి నిరాడంబరం` అంతటి సహృదయత `సౌజన్యం వారిలో గూడు కట్టుకుని ఉన్నాయి.

పక్కన జూనియర్ ఆర్టిస్టులున్నా; వారిని గూడా యిదే విధంగా హుషారు చేస్తూంటారాయన. భేషజం లేదు. నిరా డంబరుడు...నిరంతర కృషికుడు ఆయన! పైగా మా వంటి వారు నేర్చుకునేందుకు వీలైన విశేషాలన్నిటినీ, పైకి చెప్పీ చెప్పనట్లు కనిపించకపోయినా, ఎన్నిటినో తెలియచెబుతూనే వుంటారు. అటువంటి అద్భుత వ్యక్తి ప్రోత్సహిస్తూ, సహనం చూపి సహకరించడం సామాన్యం కాదుగదా?