పర్యాటకం....అన్వేషణ/ప్రయాణం

పర్యాటకం అనే భావన సాంప్రదాయ తీర్థయాత్రల కంటే భిన్నమైనది. ఇది ప్రకృతిని ఆస్వాదించాలనే ప్రశాంత ఆలోచనను, మానవ నిర్మిత కట్టడాల (ఇటుక, రాతి నిర్మాణాలు) ద్వారా వ్యక్తమయ్యే మానవీయ దృక్పథంతో మేళవించే ఒక సుందర ప్రక్రియ. ప్రకృతి సౌందర్యంతో అలరారే మన భూభాగంలో, పర్యాటక రంగం అపారమైన అవకాశాలను కలిగి ఉంది. ప్రకృతికి మరియు మానవ కార్యకలాపాలకు మధ్య ఒక విలక్షణమైన సంబంధం ఉంటుంది; ఈ సంబంధమే మానవ ప్రవర్తనకు ఒక వేదికగా నిలుస్తుంది. పర్యాటక రంగంలో ఇదే ప్రధాన 'ఉత్పత్తి'గా పరిగణించబడుతుంది. కాబట్టి, ఈ ఉత్పత్తి ఎక్కడ ఉద్భవిస్తుంది, ఎలా ప్రోత్సహించబడుతుంది, మరియు ఎలా సంరక్షించబడుతుందో మనం గుర్తించాల్సి ఉంటుంది. ఈ రంగం మనుగడ సాగించాలంటే, వివిధ మానవ సమూహాల రాకపోకలు దీనికి అవసరమైన ఊతాన్ని అందిస్తాయి.

ఒక ప్రాంతాన్ని పర్యాటక కేంద్రంగా గుర్తించేటప్పుడు, అక్కడ సాంప్రదాయ అంశాలు మరియు ప్రకృతి సౌందర్యం ఏ విధంగా కలిసి ఉన్నాయో చూడాలి. ప్రకృతికి మరియు మానవ నిర్మిత కృత్రిమత్వానికి మధ్య సమతుల్యతను కాపాడుతూ, పర్యాటకులను ఆకర్షించే ప్రదేశాలను ప్రత్యేక వర్గాలుగా విభజించవచ్చు.

ప్రకృతి సౌందర్యం, ఆకాశం మరియు భూమి మధ్య ఉండే సామరస్యం, వృక్షజాలం మరియు జంతుజాలం ​​చేసే శబ్దాలు—ఇవన్నీ ప్రకృతి సిద్ధమైన కేంద్రాలు. ఇటువంటి ప్రదేశాలలో పర్యాటక రంగాన్ని మరింత విస్తరించేందుకు, మానవ జోక్యం చాలా జాగ్రత్తగా, పరిమితంగా ఉండాలి.

మొదటి సూత్రం ఏమిటంటే, పర్యాటక కార్యకలాపాలు ఆ ప్రాంతం యొక్క భౌగోళిక మరియు ఆర్థిక స్వరూపానికి భంగం కలిగించకూడదు; ఎందుకంటే, అదే పర్యాటక రంగంలో ప్రధాన ఆకర్షణగా ఉంటుంది. రెండవ సూత్రం ప్రకారం, పర్యాటక రంగం ప్రకృతిని సంరక్షించడంలోనూ, ప్రకృతికి మరియు మానవ సమూహాలకు మధ్య సమతుల్యతను కాపాడటంలోనూ దోహదపడాలి. అంటే, పర్యాటక కార్యకలాపాల వల్ల ప్రకృతికి గానీ, మానవులకు గానీ ఎటువంటి హాని కలగకూడదు.

నిర్ణీత పరిమితులకు లోబడి, ఈ క్రింది అంశాలతో కూడిన సమగ్ర ప్రణాళికను అనుసరించవచ్చు:

1. పర్యాటక ప్రదేశాలను వెలుగులోకి తీసుకురావడం.

2. ఆ ప్రదేశాల ఆర్థిక సాధ్యసాధ్యాలను (Economic Viability) పరిశీలించడం.

3. పర్యాటకం పట్ల ఆసక్తిని పెంపొందించడం.

4. పర్యాటక భావనను కాపాడేందుకు తగిన సాంస్కృతిక నేపథ్యాన్ని లేదా వ్యవస్థను రూపొందించడం.

ప్రదేశాల ప్రాచుర్యం: గుర్తించిన పర్యాటక ప్రదేశాలన్నింటినీ ప్రజల దృష్టికి, ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావాలి. సాంస్కృతిక ఉత్సవాలు నిర్వహించడం, విద్యాసంస్థలలో మరియు థియేటర్లు, పార్కులు వంటి జనసమ్మర్ద ప్రదేశాలలో బహిరంగ సాంస్కృతిక ప్రదర్శనలు నిర్వహించడం ద్వారా దీనిని సాధించవచ్చు. ఈ ప్రదేశాల గురించి సాహిత్యాన్ని రూపొందించడంతో పాటు, టెలిఫిల్మ్‌లు, మల్టీమీడియా ప్రెజెంటేషన్‌తో కూడిన సీడీలను నిర్మించడం కూడా ఈ భాగంలో భాగంగా ఉంటుంది.

ప్రేరణ: పర్యాటకం పట్ల ప్రేరణ కలిగించడం ఒక కష్టమైన పని. పర్యాటక కేంద్రాలను కేవలం ప్రయాణ మార్గంలో దాటి వెళ్లే ప్రాంతాలుగా కాకుండా, వాటిని అనుబంధ కార్యకలాపాలకు కేంద్రాలుగా మార్చడం ద్వారా దీనిని సాధించవచ్చు. జ్ఞానోత్పత్తి, ఉపాధి అవకాశాల గురించి అవగాహన కల్పించడం, అలాగే వ్యవసాయం, ఉద్యానవనం, కళ మరియు సంగీతం వంటి వృత్తుల గురించి తెలియజేయడం వంటివి ఇందులో భాగంగా ఉంటాయి.

ప్రస్తుత సందర్భంలో, వారసత్వం అనేది పర్యాటకంలో ఒక భాగం. ఇందులో వాస్తుశిల్పం, కోటలు, వారసత్వ ప్రదేశాలు, భాషలు, లలిత కళలు, చేతివృత్తులు, నృత్య రూపాలు, జానపద రూపాలు మరియు పండుగలు ఉంటాయి.

పైన పేర్కొన్న భావనను, హోటళ్లు, రవాణా, రిసార్టులు మొదలైన మౌలిక సదుపాయాలను వివరిస్తూ, వాయిస్ ఓవర్‌తో కూడిన సీడీ (ఎంఎం) రూపంలో ప్రదర్శించాలి. ఇది సాధారణ పర్యాటకులతో పాటు, చరిత్ర, వారసత్వం, సంస్కృతి మరియు ప్రకృతిపై ఆసక్తి ఉన్న ప్రత్యేక పర్యాటకులను కూడా లక్ష్యంగా చేసుకోవాలి. చరిత్ర గురించి అవగాహన ఉన్న దేశీయ మరియు అంతర్జాతీయ పర్యాటకులు ఇద్దరికీ ముఖ్యమైన నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని అందించడం, అలాగే తమ యాత్ర చేసే సందర్శకులకు ఒక ఆచరణాత్మక మార్గదర్శినిగా ఉపయోగపడటం దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

సాధారణ సమాచారం, ప్రయాణ సమాచారం, పర్యాటక సమాచారం, ప్రజా వినియోగం, వసతి మరియు వినోదం, జిల్లా/రాష్ట్ర/మత వివరాలు, వారసత్వం, ప్రార్థనా స్థలాలు, విశ్రాంతి, వన్యప్రాణులు, సరస్సులు, సహజ సముద్ర తీరం వంటి అన్ని వర్గాల కోసం ఒక సవివరమైన చట్రాన్ని రూపొందించాలి.

విమానాశ్రయాలు, ఓడరేవులు, హోటళ్లు వంటి సాధారణ ప్రదేశాలతో పాటు, పోలీస్ మరియు వైద్య శాఖల వంటి విభాగాలను గుర్తించి, అవసరమైన చోట సమాచార కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా దీనిని సాధించవచ్చు. ఇది పర్యాటకులకు దేశం యొక్క అద్భుతమైన చరిత్ర మరియు సంస్కృతిపై స్పష్టమైన అవగాహన కల్పిస్తుంది. పర్యాటకుడు పొందే సమాచారం, తాను ఖర్చు చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న ప్రతి పైసా సౌకర్యాలు పొందడానికి, ఆ ప్రదేశ సౌందర్యాన్ని చూస్తూ బసను ఆస్వాదించడానికి ఉపయోగపడుతుందనే భావనను కలిగించాలి. అలాగే, పరోక్షంగా వారి ఖర్చులపై ఒక ప్రణాళికను రూపొందించుకోవడానికి కూడా అది సహాయపడాలి. ప్రస్తుతం పర్యాటక శాఖ కమిషనర్ కార్యాలయం తప్ప మరే ఇతర ప్రత్యేక సమాచార కేంద్రాలు అందుబాటులో లేవు కాబట్టి, పర్యాటకులు తమ ఆర్థిక స్తోమతకు అనుగుణంగా తాము సందర్శించాలనుకునే ప్రదేశాలను ఎంచుకుని, అక్కడ ఆనందించే అవకాశం ఉంటుంది.

డేటా సేకరణ ప్రక్రియలో గందరగోళాన్ని, విభేదాలను నివారించడానికి, ఈ ప్రాజెక్ట్ ఎక్కువ మంది పర్యాటకులకు చేరేలా వివరణాత్మక నమూనాలను (టెంప్లేట్‌లను) రూపొందించాలి.

నమూనాల (టెంప్లేట్‌ల) రూపంలో సేకరించిన సమాచారాన్ని మొదటి విడత పరిశీలన చేసిన తర్వాత, దానిని డిజిటల్ రూపంలోకి మార్చాలి.

ఎ) దేశవ్యాప్తంగా, రాష్ట్ర, జిల్లా స్థాయిలలో ఉన్న పర్యాటక ప్రదేశాల గురించి, ప్రయాణ మరియు పర్యాటక కార్యకలాపాలపై, అలాగే జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ పర్యాటకులకు అవసరమైన సౌకర్యాలు మరియు సమాచారం గురించి కంటెంట్‌ను సేకరించడం.

బి) ఈ కంటెంట్‌ను ఉపయోగించి పదిహేను నిమిషాల నిడివి గల వెబ్ ఆధారిత MM (మ్యాజిక్ మీటింగ్)ను రూపొందించి, అభివృద్ధి చేయడం జరుగుతుంది.

సి) పైన పేర్కొన్న పని కోసం, సేకరించిన కంటెంట్‌ను ఉపయోగించి కథాంశం మరియు స్క్రిప్ట్ అభివృద్ధి చేయబడతాయి.

డి) MM ప్రజెంటేషన్ మరియు వెబ్‌సైట్‌ను రూపొందించి, అభివృద్ధి చేయడం యొక్క లక్ష్యాలు:

1. పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడం

2. జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ ప్రయాణికులు మరియు పర్యాటకులను ఆకర్షించడం.

3. ప్రయాణ / పర్యాటక రంగంలో పెట్టుబడిదారులను ఆకర్షించడం.

కంటెంట్ సేకరణకు ప్రతిపాదిత మార్గాలు

1. అసలు మూలాల నుండి పరిశోధన.

2. ప్రదేశాలను సందర్శించడం.

3. వినియోగదారులు, సైట్ ఇన్‌చార్జ్ పర్యాటకులతో ఇంటర్వ్యూలు.

4. ప్రయాణ మరియు పర్యాటక ఏజెన్సీలతో సంప్రదింపులు.

5. ఆరోగ్యం, ఇంధనం వంటి వినియోగ మరియు సేవా ఏజెన్సీలతో సంప్రదింపులు. వసతి, బ్యాంకులు, తపాలా కార్యాలయం, పోలీస్ మరియు రవాణా

గత శతాబ్దంలో పర్యాటక రంగం అద్భుతమైన వృద్ధిని సాధించి, ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా మారి, జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచింది. 21వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, పర్యాటక రంగం ఇప్పటికే అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మరియు అతిపెద్ద ఉపాధిని కల్పిస్తున్న రంగంగా ఉంది. సమాచార సాంకేతిక విప్లవం ఈ రంగానికి అపూర్వమైన ప్రోత్సాహాన్ని అందించి, అవకాశాల వెల్లువను తెరిచింది. ఇది దేశాల గురించి అంతర్జాతీయ అవగాహనను విపరీతంగా పెంచింది. దీంతో మరింత ఎక్కువ మంది ప్రజలు ఆ ప్రాంతాల అందాలను అనుభవించడానికి, అలాగే వాటి సంస్కృతి మరియు వారసత్వాన్ని చూసేందుకు ఆసక్తి చూపుతున్నారు.

ఇది ఒక సంపూర్ణమైన మరియు అదే సమయంలో సంక్షిప్తమైన, లేదా ఇంకా చెప్పాలంటే క్లుప్తమైన విజ్ఞాన సర్వస్వం అవుతుంది. ఇది సాధారణంగా ఈ నిర్దిష్ట దేశం గురించి - అక్కడి ప్రజలు, వారి చరిత్ర, సంస్కృతి, ఆచారాలు మరియు నమ్మకాలు, వారి జీవన విధానం, వారి మతం, వారి వినోద పద్ధతులైన నృత్యం, సంగీతం మరియు మరెన్నో విషయాల గురించి స్థూలమైన అవగాహనను అందిస్తుంది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే - స్వదేశీయుడైనా, విదేశీయుడైనా, దారితప్పిన ఏ యాత్రికుడైనా తెలుసుకోవాలని కోరుకునే ప్రతి విషయాన్ని ఇది తెలియజేస్తుంది. ఇది కేవలం హోటళ్ళు, మోటళ్ళు మరియు ఆసక్తికరమైన ప్రదేశాల గురించిన సమాచార కథనం మాత్రమే కాదు, పైన పేర్కొన్న విధంగా ఏర్పాటు చేయబోయే సమాచార కేంద్రాల ద్వారా మరియు MM ప్రజెంటేషన్ ద్వారా ప్రతి వాస్తవాన్ని వివరిస్తుంది. ఇది CDల రూపంలో సామాన్య ప్రజలకు చేరి, పరోక్షంగా ఆదాయాన్ని పెంచుతుంది.

అనంతపురం జిల్లాలోని స్మారక చిహ్నాలు:

ఈ జిల్లాలోని స్మారక చిహ్నాలు మూడు ముఖ్యమైన పాత్రలను పోషిస్తున్నాయి. మొదటిది, ఇవి మధ్యయుగ కాలపు జీవన విధానం మరియు నమ్మకాలకు సంబంధించిన సాంస్కృతిక సమ్మేళనానికి నిలయాలుగా ఉన్నాయి. రెండవది, ఇవి పర్యాటక కార్యకలాపాలకు కీలక కేంద్రాలుగా పనిచేస్తున్నాయి. మూడవది, ఇవి పురాతన సంపద కోసం వెతికే వ్యక్తులను ఆకర్షిస్తున్నాయి; వీరు గత కాలపు సంపద నిధులపై అమితమైన ఆసక్తిని చూపుతూ, తరచుగా అక్రమ కార్యకలాపాలకు పాల్పడుతుంటారు.

ఈ మూడవ అంశం వల్ల స్మారక చిహ్నాలు పాక్షికంగా లేదా పూర్తిగా ధ్వంసమవుతున్నాయి. ఇటువంటి నేరపూరిత ప్రవృత్తులను అరికట్టడానికి పురావస్తు శాఖ (Archaeology Department) ప్రత్యేక దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఉంది, ఎందుకంటే ఈ జిల్లాలో ఇటువంటి ఘటనలు తరచుగా కనిపిస్తున్నాయి. రెండవ అంశం విషయానికి వస్తే, ఇవి రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి ఆదాయ వనరుగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ ఉన్న స్మారక చిహ్నాలలో ఎక్కువ భాగం దేవాలయాల సమూహాలుగా ఉండటం వల్ల, ఇవి తీర్థయాత్రలను ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. దేవాదాయ శాఖ (Endowments Department) ఈ దేవాలయాల నిర్వహణను పరోక్షంగా తన ఆధీనంలోకి తీసుకుని వ్యవహరిస్తోంది. స్థానిక ప్రభావాల వల్ల, ఈ స్మారక చిహ్నాలపై ఉండాల్సిన పురావస్తు శాఖ యొక్క చట్టపరమైన హక్కులు (de jure rights) బలహీనపడుతున్నాయని గమనించాలి. సాధారణంగా, ఈ దేవాలయాలు దేవాదాయ శాఖ ద్వారానే ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంటున్నాయి. పర్యాటక శాఖ (Tourism Department) ఇక్కడ తగినంత పర్యాటక సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ, తన కార్యకలాపాలను ఈ ప్రాంతాలకు విస్తరించడంలో విఫలమవుతోంది. ఉదాహరణకు, కంపాదురు, తాడిపత్రి, హేమావతి, లేపాక్షి వంటి ప్రాంతాల్లోని దేవాలయాలను పురావస్తు శాఖ నిర్వహిస్తున్నప్పటికీ, పర్యాటక శాఖ వీటిని ప్రోత్సహించడంలో వెనుకబడి ఉంది. ఇది జిల్లాలో పర్యాటక రంగానికి తీవ్ర నష్టం కలిగిస్తోంది. ఈ స్మారక చిహ్నాలు ఎంతో ఆసక్తికరంగా ఉన్నప్పటికీ, పర్యాటక శాఖ కనీసం వారాంతపు పర్యటనల కోసం ప్రత్యేక రవాణా సౌకర్యాలను లేదా ప్యాకేజీలను కూడా ఏర్పాటు చేయడం లేదు. పర్యాటక శాఖ మరియు పురావస్తు శాఖ కలిసి పనిచేస్తే, ఈ స్మారక చిహ్నాలలో దాగి ఉన్న సాంస్కృతిక విశేషాలను మరింత మెరుగ్గా వెలుగులోకి తీసుకురావచ్చు. మొదటి అంశం ప్రకారం, ఈ స్మారక చిహ్నాలు ఒక సంస్కృతికి ప్రతిరూపాలుగా నిలుస్తాయి, కాబట్టి వీటిని మరింతగా ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఇవి మానవ జీవనానికి సంబంధించిన ఒక అద్భుత కావ్యంలా, రాతి మరియు ఖనిజాలతో చెక్కబడిన ఒక రమణీయ దృశ్యకావ్యంగా ఉన్నాయి. ఇవి భారతీయ ఆలోచనా విధానంలోని ప్రతీకాత్మక, సాంప్రదాయ మరియు మతపరమైన అంశాలను ప్రతిబింబిస్తూ, మరణానంతర జీవితానికి సంబంధించిన భావనలను కూడా తమలో ఇముడ్చుకున్నాయి. ఈ స్మారక కట్టడాలు కేవలం సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని మాత్రమే కాకుండా, మానవ సృజనాత్మకత యొక్క అద్భుత వికాసాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇవన్నీ ప్రధానంగా ద్రావిడ శైలికి చెందినవి.

'మానసోల్లాసం' గ్రంథం ప్రకారం, గోదావరి నదికి దక్షిణాన ఉన్న ప్రాంతం ద్రావిడ శైలికి నిలయం. ఈ శైలిలో, గర్భాలయం పైన శిఖరం ఉంటుంది; ఇది వివిధ అంతస్తులుగా విభజించబడి, నిశేలు (గూళ్లు), కోష్టాలు, కుంభాలు మరియు పంజరాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. వీటి మధ్య దైవిక మరియు మానవ రూపాల శిల్పాలు కనిపిస్తాయి. గర్భాలయానికి చేరుకోవడానికి ముందు అర్థమండపం ఉంటుంది, ఇది గర్భాలయాన్ని మరియు ముందు భాగంలో ఉండే మండపాన్ని కలుపుతూ ఒక అనుసంధాన మార్గంగా పనిచేస్తుంది. విజయనగర మరియు హోయసల శైలుల ప్రభావంతో నిర్మితమైన అనేక దేవాలయాల బాహ్య గోడలు అత్యంత సున్నితమైన, విస్తృతమైన శిల్పకళా అలంకరణలతో నిండి ఉంటాయి. ఇక్కడ చెక్కబడిన జంతువులు, పక్షుల ప్రతిరూపాలు కేవలం అలంకారాలే కాకుండా, సత్యానికి సంబంధించిన ప్రతీకాత్మక అర్థాలను తెలియజేస్తాయి. విజయనగర కాలంలో, ఈ స్మారక కట్టడాల లోపల మరియు చుట్టుపక్కల అనేక అద్భుతమైన మండపాలు నిర్మించబడ్డాయి.

కంబదూరులోని మల్లికార్జున స్వామి ఆలయం, హేమావతిలోని సిద్ధేశ్వరాలయం, పామిడిలోని భోగేశ్వరాలయం, గుత్తిలోని విష్ణు దేవాలయం వంటివి చాళుక్య సంప్రదాయాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. అదేవిధంగా లేపాక్షిలోని పాపనాదేశ్వరాలయం, కదిరి మరియు పెన్నాహోబిలంలోని నరసింహస్వామి ఆలయాలు, వేపచెర్లలోని రంగనాథస్వామి ఆలయం, గొరంట్ల మరియు యాడికిలలోని చిన్నకేశవాలయాలు, రాయదుర్గంలోని ఆలయాలు వంటివి విజయనగర కాలపు శిల్పుల అద్భుత నైపుణ్యానికి నిదర్శనాలుగా నిలుస్తాయి.

ఈ జిల్లాలో జైనమతం కూడా విస్తరించడం వల్ల, పెనుగొండలోని పార్శ్వనాథ ఆలయం వంటి జైన దేవాలయాలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి; ఇవి జైన వాస్తుశిల్పానికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణలుగా నిలుస్తాయి.

గుత్తి, రాయదుర్గం, పెనుగొండ, కంబదూరు, మడకశిర, రత్నగిరి వంటి ప్రాంతాల్లోని కోటలు అప్పటి రక్షణ వాస్తుశిల్పానికి (సైనిక నిర్మాణ శైలికి) నిదర్శనాలుగా ఉన్నాయి.

మొత్తంమీద చెప్పాలంటే, అనంతపురం జిల్లాలోని పురావస్తు సంపద అనేది ప్రకృతిపై మానవునికి ఉన్న అనురాగాన్ని, వారి కఠోర శ్రమ ద్వారా కళాత్మకంగా మరియు శాస్త్రీయంగా వ్యక్తీకరించిన ఒక అద్భుత రూపం.

అనంతపురం జిల్లా పురావస్తుపరమైన అంశాలు.....పురావస్తు వ్యక్తిత్వం

పురావస్తుపరంగా, హగేరి, తుంగభద్ర దోఆబ్‌లో మానవ కార్యకలాపాల సంప్రదాయం చాలా పురాతనమైనది. దీని విస్తరణలు హగేరి-పెన్నార్ దోఆబ్‌లో కూడా కనిపిస్తాయి. పెన్నార్-కావేరి దోఆబ్ ప్రాంతంలో ఎటువంటి పురావస్తు సంపద లేకపోవడం గమనార్హం.

ప్రాచీన సంప్రదాయాలు 3 రకాలుగా ఉన్నాయి: ఆహార ఉత్పత్తి మండలాలు, ఇనుము వినియోగ మండలాలు మరియు రాగి వినియోగ మండలాలు. ఆహార ఉత్పత్తి మండలాలు ప్రాథమికంగా హగేరి-తుంగభద్ర మండలంలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. విడపనకల్లు, హుళికల్లు, పలవోయ్, వీరపురం, అడుగుప్ప మొదలైనవి ఆహార ఉత్పత్తి మండలాలకు ఉదాహరణలు. ఇవి ప్రాథమికంగా బూడిద దిబ్బల ద్వారా గుర్తించబడతాయి. బి. సుబ్బారావు, ఎఫ్.ఆర్. ఆల్చిన్ మరియు ఇతరులు ప్రతిపాదించినట్లుగా, ఈ బూడిద దిబ్బలు కాల్చిన ఆవు పేడ కుప్పలుగా సాంప్రదాయకంగా పరిగణించబడతాయి. విడపనకల్లు సమీపంలోని బుడిగవి ప్రదేశానికి బూడిద పేరు మీదుగా ఆ పేరు వచ్చింది. అదేవిధంగా హగరి పెన్నార్ దోఆబ్‌లో, బుడిలి, బుడిగ, దగద్దపల్లి వంటి ప్రదేశాలు కూడా బూడిద దిబ్బల సంప్రదాయాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ దిబ్బలు నవశిలాయుగం నాటి పనిముట్లను అందిస్తున్నాయి, వీటిలో అడవులలో దొరికిన చెక్కలు పాలిష్ చేయకుండా, గీరి, నునుపు చేసిన స్థితిలో ఉన్నాయి. ఈ గీరడం మరియు నునుపు చేయడం అనే ప్రక్రియ అనంతపురానికే పరిమితం కాకుండా, ద్వీపకల్ప భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా కర్ణాటకలో అనేక సందర్భాలలో కనిపిస్తుంది.

ఈ ప్రదేశాలలో అధికభాగం దిబ్బలే. రాతి పనిముట్లు, మట్టిపాత్రలు (ఇవి NBP విషయంలో వలె పాలిష్ చేయకుండా, జారుడు స్వభావం గలవి), మరియు ఇటుక నిర్మాణాలు లభించకపోవడం వంటివి, ఈ సాంస్కృతిక అవశేషాలు కేవలం వేట-సేకరణ జీవనం గడిపే వారిని, పశుపోషణ చేసేవారిని మాత్రమే సూచిస్తున్నాయని స్పష్టంగా తెలియజేస్తున్నాయి. ఈ సంస్కృతుల నివాస స్థలాలను వాటి నిజమైన అర్థంలో అలా పిలవలేము. ఈ ప్రదేశాల శిలాస్తర విజ్ఞానంలో, ఫాల్ట్‌ల వల్ల ఏర్పడిన భారీ క్రమక్షయం ప్రాథమికంగా కనిపించలేదు. ఈ దశలలో మృతదేహాలను పారవేసేందుకు ప్రామాణికమైన పద్ధతులు మనకు కనబడవు. కాశ్మీర్‌లోని సోవన్ లోయ విషయంలో వలె ఈ నవీన శిలాయుగం ప్రాతినిధ్యం వహించలేకపోయింది, ఎందుకంటే కాశ్మీర్ విషయంలో సులభంగా ఆక్రమించగల భూభాగం పరిమితంగా ఉంది, కానీ అనంతపురంలో అది అపరిమితంగా ఉంది, అందువల్ల సమాధుల నిర్మాణం ప్రారంభం కాలేదు. మానవుడు సంచరిస్తూ, మృతదేహాలను వదిలి వెళ్ళాడు మరియు ఈ భూమిని సృష్టించుకోవడానికి మృతుల నుండి భూమిని పొందవలసిన అవసరాన్ని కనుగొన్నాడు.

ఇది ఇనుప మండలాల సంస్కృతులలో కనిపిస్తుంది. ఇనుమును ఉపయోగించే సంస్కృతులు పశుపోషణ మండలాల తర్వాత వచ్చాయి. ఇనుమును ఉపయోగించే సంస్కృతులన్నీ కేవలం దిబ్బల ప్రదేశాలలో మాత్రమే కనిపించవు. ఈ ప్రదేశాలు ఎత్తైన ప్రదేశాలలో, కొండలపై మరియు మైదానాలు, అటవీ మండలాలను దాటి వెళ్ళే 'కాలనీలు' అని పిలువబడే మార్గాలలో ఉన్నాయి. ఇనుమును ఉపయోగించే అనేక సంస్కృతులు కేవలం సమాధుల ద్వారానే గుర్తించబడతాయి. ఉపయోగించిన భారీ మధ్యశిలాయుగపు రాళ్ల కారణంగా, వాటిని మెగాలిత్‌లు అని పిలుస్తారు మరియు అటువంటి ప్రదేశాల చుట్టూ స్థానిక సంప్రదాయం, పురాణాలు మరియు రహస్యాలు అల్లుకొని ఉంటాయి. వాటిలో ఇనుము, నలుపు మరియు ఎరుపు రంగు పాత్రలు ఉన్నాయి. మానవ భావ వ్యక్తీకరణకు అవసరమైన అనేక నైపుణ్యాలకు ఇనుము అవసరం. కొడవళ్ళు, గొడ్డళ్ళు మరియు కత్తులు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. అవి మానవ అవశేషాలను పూర్తిగా లేదా ముక్కలుగా రక్షించడం ద్వారా అనేక మానవ శారీరక సంబంధాలను కూడా కలిగి ఉంటాయి.

ఇది ఎందుకు ఆసక్తికరంగా ఉంది? దానికి ఒకే ఒక కారణం ఉంది. ఇతర పంటల వలె తాను ఇనుము లేదా ఇతర లోహాలను ఉత్పత్తి చేయలేనని మానవుడు అర్థం చేసుకోగలడు. కాబట్టి లోహ ఖనిజాలు లభించే వనరులు మరియు భూమి పరిమితంగా ఉంటాయి. అందువల్ల అతను అటువంటి నేలలు మరియు భూములపై ఉద్దేశపూర్వకంగా హక్కును పొందాలని కోరుకున్నాడు మరియు భౌతిక సాక్షిని కలిగి ఉండటానికి భౌతిక అవశేషాలను రక్షించడం మాత్రమే ఏకైక మార్గమని అతను కనుగొన్నాడు. తమ పూర్వీకులలో కొందరు ఆ భూమిని అనుభవించారని మరియు వారి అవశేషాలు గుర్తించదగిన విధంగా రక్షించబడ్డాయని చెప్పడం ద్వారా వారసులు భూమిని పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా క్లెయిమ్ చేయవచ్చు. అందువల్ల, ఒక ప్రాంతంపై వారసత్వ అధికారాన్ని లేదా యాజమాన్యాన్ని క్లెయిమ్ చేయడానికి బృహత్ శిలా నిర్మాణాన్ని ఒక సూచికగా తీసుకోవచ్చు.

నిస్సందేహంగా, బృహత్ శిలాయుగం అనేది యంత్రాలున్న రైతాంగంతో కూడిన సమాజాన్ని చిత్రించలేదు, కానీ అది తరువాతి నవీన శిలాయుగానికి సమకాలీనమైన మరో కోణాన్ని అందిస్తుంది.

ఈ జిల్లాలోని అత్యుత్తమ బృహత్ శిలాయుగ ప్రదేశాలలో ఒకటి కళ్యాణదుర్గ తాలూకాలోని ఎనుమలదొడ్డి సమీపంలో ఉన్న ఎనుగావి. అదేవిధంగా, ఇనుమును ఉపయోగించే వస్త్రాలకు సంబంధించిన అత్యుత్తమ ప్రదేశాలలో ఒకటి అదే హగరి-పెన్నార్ దోఆబ్‌లోని హులికల్లులో కనుగొనబడింది.

ఇనుమును ఉపయోగించే బృహత్ శిలాయుగం లేదా రెండు సంస్కృతుల ఆనవాళ్లను మనం గుర్తించగల ఇతర ప్రదేశాలు కూడా ఉన్నాయి. అడగుప్ప, వీరపురం వంటి ప్రదేశాలలో ఇటువంటి ఉదాహరణలను చూడవచ్చు.

హులికల్లు వంటి ఉదాహరణల నుండి, ఇనుమును ఉపయోగించే సంస్కృతి పాక్షికంగా కనుగొనబడిన నివాస ప్రాంతాలు నిక్షేపాలలో శిలాజనిత కార్యకలాపాలను సూచిస్తున్నాయని కనుగొనబడింది. ఇటువంటి నిక్షేపాలు విట్రిఫికేషన్ యొక్క సంపూర్ణ ప్రక్రియను సూచిస్తాయి, ఇది సాధారణంగా రెగూర్ లేదా నల్లరేగడి నేలల ఏర్పడటంలో కనిపిస్తుంది.

ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఈ జిల్లాలో రాగి నిధులు గానీ, పేరు తెచ్చుకోదగ్గ రాగిని ఉపయోగించే సంస్కృతులు గానీ కనుగొనబడలేదు. కానీ రాగి లభ్యత. ఇది వివిధ భూభాగాల మధ్య పరస్పర చర్యకు ఒక మార్గాన్ని కూడా చూపిస్తుంది, ఇది రైతాంగ రాజ్య ప్రోత్సాహానికి వెన్నెముక వంటిది, ఇది సిగ్మా కానప్పటికీ బర్టన్ స్టెయిన్ అభిప్రాయపడినట్లుగా ఉంది.

హగరి పెన్నార్ దోఆబ్ గానీ లేదా పెన్నార్-కావేరి దోఆబ్ గానీ మునుపటి కాలంలో ఇనుము వాడకాన్ని సూచించలేదని గమనించాలి.

మూడవ దశ తొలి చారిత్రక విభాగంలో కనిపిస్తుంది.

ఈ దశలో, ఇటుకల ద్వారా నీటి ప్రవాహాల ఒడ్డున ఉన్న ఒండ్రు నిక్షేపాలపై నివాసాలు కనిపిస్తాయి, "రస్సెట్ పూత పూసిన రంగుల పాత్రలు" వంటి మట్టిపాత్రల రకాలు లభిస్తాయి. నలుపు మరియు ఎరుపు పాత్రలు, ఎరుపు మరియు నలుపు చారలు గల రంగుల పాత్రలు కనిపిస్తాయి. వాటిలో కలప, రాయి మరియు లోహం దామాషా ప్రకారం ఉపయోగించబడ్డాయి. 1వ శతాబ్దంలో పెనుకొండ, శశానికోట మరియు పరిగి తొలి చారిత్రకవాదాన్ని సూచించే ప్రధాన కేంద్రాలు.

ఈ సమయానికి, రాచరికాలు నిర్వహించబడ్డాయి. తమ సొంత వనరులైన పశువులు, భూమి, కలప మరియు ఖనిజాలను కాపాడుకోవాలనే ఉమ్మడి విధానంగా నిర్బంధ సైనిక సేవను అమలు చేశారు. మరణానంతరం ఉన్నత స్థాయిలను పొందడాన్ని వారు ఇష్టపడ్డారు. పాములను పూజించగా, తల్లులు వెలుగులోకి వచ్చారు.

రైతులు తమ వ్యవసాయ భూముల కోసం విస్తారమైన భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. పురాణాలు, మత విశ్వాసాలు, ఆచారాలు మరియు సంప్రదాయాల ద్వారా భూమిపై తమ సంబంధాలను కాపాడుకుంటూ, భౌతిక అవశేషాల యొక్క భౌతిక సామర్థ్యాలను పరిరక్షించుకున్నారు. ఇది ఒక శాశ్వతమైన మాధ్యమంగా పరిగణించబడింది మరియు యాజమాన్య కథ ప్రారంభించబడింది. ఒక పాలకుడు, మరియు దేవుడు, జీవిత సిద్ధాంతానికి ప్రబోధకుడిగా మారారు. భౌతిక మరియు జీవ భౌతిక వనరులను సమీకరించి, సమన్వయం చేయడానికి మరియు కీర్తి యొక్క తదుపరి వ్యవస్థను రూపొందించడానికి ఒక కథను మరియు ప్రబోధాలను అమలు చేయడానికి పాలకుడు అవతరించాడు.

చాలా ప్రారంభ చారిత్రక ప్రదేశాలు శిథిలమైపోయాయి. అవి మారణహోమం మరియు దాడులకు గురయ్యాయి మరియు వాటిని కేవలం శకలాలుగా మాత్రమే కనుగొనవచ్చు. సాంస్కృతిక అవశేషాలను వెలికితీయడానికి అనేక నివాస స్థావరాలను తవ్వితే తప్ప, అవి పురావస్తు సంబంధమైన వాటికంటే ఎక్కువగా పురావస్తు సంబంధమైనవిగా కనిపిస్తాయి.

కానీ క్రీ.శ. 1600 నుండి, ప్రస్తుతం ఉన్న రాతి నిర్మాణాలలో సాంస్కృతిక అవశేషాలను చూడవచ్చు. ఎందుకంటే, ఈ జిల్లాలో వాస్తుపరంగా మరియు పురావస్తుపరంగా క్రీ.శ. 600 నుండి మాత్రమే దేవాలయాలు, కోటలు మొదలైన స్మారక కట్టడాలు ఉన్నాయని మనం పరిగణించాలి.

శైవ, శాక్తేయ సంప్రదాయాలను మరియు ఉప దేవతలను ప్రతిబింబించే కట్టడాల నిర్మాణం పురావస్తు శాస్త్రానికి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. తరువాతి మధ్యయుగ కాలంలో భారీ కోటలు, వైష్ణవ మరియు శైవ రూపాల్లోని దేవాలయాలు పురావస్తు శాస్త్రాన్ని రూపొందించాయి.

కంబదూర్, హేమవత్, గోవిందవాడ, రోడ్డం, చినమంతూరు, పెనుకొండ, గోరంట్ల, లేపాక్షి గుత్తి, రాయదుర్గం, చోళసముద్రం, తాడిపత్రి, పెన్నహోబిలం, ఉరవకొండ మరియు అనేక ఇతర ప్రదేశాలు క్రీ.శ. 700 నుండి 1700 వరకు ఉన్న కాలక్రమాన్ని సూచిస్తాయి. వీటిలో మన స్మృతిలో నిలిచి ఉన్న దేవాలయాలు మరియు నిరంతర రాజరిక చరిత్ర కలిగిన కోటలు ఉన్నాయి.

అనంతపురం జిల్లా సంక్షిప్త చరిత్ర

ఈ జిల్లా ప్రధానంగా వేటగాళ్లు, సంచార పశుపాలక వర్గాలు మరియు రైతాంగ సమాజాలతో కూడిన జీవన విధానాన్ని కలిగి ఉంది. ఇక్కడ నివాస క్రమంలో ఎటువంటి అంతరాయాలు లేకపోవడంతో, రాజకీయ-సాంస్కృతిక సంప్రదాయం అవిచ్ఛిన్నంగా కొనసాగింది. చంద్రగుప్త మౌర్యుని కాలంలో దక్షిణానికి వచ్చిన జైన సంప్రదాయాల ప్రభావం ఈ జిల్లాపై బలంగా ఉంది. కొనాకొండ్ల మరియు కుందనాచార్య వంటి ప్రాంతాలు 'పుసాక గచ్చ' (Pusaka Gacha) మరియు 'మూల సంఘ' (Mula Sangha)కు చెందిన జైన సంప్రదాయాల విస్తృతికి నిదర్శనాలుగా నిలుస్తాయి.

శాతవాహన రాజులైన పులోమావి విజయ శాతకర్ణి, శ్రీ శాతకర్ణి మరియు నాలుగవ పులోమావి కాలంలో, ఈ ప్రాంతం శాతవాహనుల విస్తరణకు పునాదిగా నిలిచింది. ఆ కాలంలో ఈ మొత్తం ప్రాంతాన్ని 'శాతవాహని కార' (Satavahani Kara) లేదా 'శాతవాహని రథ' (Satavahani Ratha) అని పిలిచేవారు.

తదనంతరం, శివస్కంద వర్మ కాలంలో పల్లవుల ప్రభావం ఇక్కడ కనిపించింది. ఈ జిల్లాలోని కురుబ సామాజిక వర్గాలకు అప్పట్లో గొప్ప హోదా ఉండేదని, వారి మౌఖిక సంప్రదాయాల ద్వారా తెలుస్తోంది.

తర్వాతి కాలంలో బాదామి చాళుక్యులు అధికారంలోకి వచ్చారు; వీరి పాలన క్రీ.శ. 800 నుండి 1040 వరకు కొనసాగింది. నోలంబులు కంబదూరులో తమ పాలనను ప్రారంభించి, హేమావతిని రాజధానిగా చేసుకున్నారు. వీరు తమ రాజ్యాన్ని 1,000 నుండి 32,000 గ్రామాల వరకు విస్తరించారు. ఇందులో కర్ణాటకలోని చిత్రదుర్గ జిల్లాలోని దావణగెరె ప్రాంతం మరియు అనంతపురం జిల్లాలోని గుత్తి ప్రాంతం కూడా ఉండేవి. నోలంబదొడ్డ, మహేంద్ర, నోలంబ, దిలీపరాసర వంటి వారు వీరిలో ప్రముఖ పాలకులు. మహేంద్రుడు బాణ వంశీయులను ఓడించి 'మహాబలికులాంతక' అనే బిరుదును పొందాడు మరియు గంగులతో మైత్రిని ఏర్పరచుకున్నాడు. చాళుక్య భీముడు-II జరిపిన దండయాత్ర నోలంబల శక్తికి గట్టి దెబ్బ తగిలించింది. దీనితో వారి రాజ్యం హేమావతి (అనంతపురం జిల్లా) మరియు బర్రెగురు (కర్ణాటకలోని తుమకూరు జిల్లా) అనే శాఖలుగా విడిపోయింది. ఈ పరిస్థితిని ఆసరాగా చేసుకుని కళ్యాణి చాళుక్యులు జోక్యం చేసుకున్నారు. చివరకు, తూర్పు దిశ నుండి వైదుంబులు జరిపిన దాడులతో ఈ రాజవంశం అంతమైంది. నోలంబుల తర్వాత, ఈ ప్రాంతంలో పల్లవుల స్థానాన్ని గోవిందవాడకు చెందిన చోళులు—వీరినే 'నైదుగల్లు చోళులు' అని కూడా పిలుస్తారు—ఆక్రమించారు. నోలంబులు మరియు నైదుగల్లు చోళుల కాలంలో, వీరు కళ్యాణి చాళుక్యులకు సామంతులుగా ఉండేవారు. ఎబిటి (Ebiti) మరియు కనేకల్ వద్ద జరిగిన యుద్ధాలు కీలక పాత్ర పోషించగా, 1022లో జరిగిన నుగంగి (Nugangi) యుద్ధం నిర్ణయాత్మకమైనదిగా నిలిచింది. కొంతకాలం పాటు ఈ ప్రాంతం చోళుల పాలనలో ఉంది. కళ్యాణి చాళుక్యుల అనంతరం, యాదవులు మరియు హోయసలులు ఈ జిల్లాలో తమ ఆధిపత్యం కోసం పోరాడారు; ఈ ప్రాంతంలో యాదవుల ఉనికి వారి ప్రాబల్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

తర్వాతి కాలంలో, ఈ జిల్లా సంగమ వంశీయుల పాలనలోకి వచ్చింది. 1352–1355 మధ్య కాలంలో పెనుగొండ, రాయదుర్గం, గుత్తి వంటి ప్రాంతాల్లో కోటలు నిర్మించబడ్డాయి; అలాగే బుక్కపట్నం, బుక్కరాయ సముద్రం వంటి చెరువులు కూడా ఈ కాలంలోనే ఏర్పడ్డాయి. కుమార కంపన మధురను జయించిన తర్వాత, నంది కొండలు మరియు పెనుగొండ ప్రాంతాలు రాజకీయంగా ఎంతో ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. సంగమ వంశ కాలంలో, 'ఉత్తర హరివంశం' రచయిత అయిన ప్రసిద్ధ తెలుగు కవి నాచన సోమనకు 'పెనుకాల దిన్నె' అనే గ్రామం అగ్రహారంగా ఇవ్వబడింది; దీనికి సంబంధించిన ఆధారాలు అనంతపురం మరియు కోలార్ జిల్లాల రికార్డులలో కనిపిస్తాయి.

1488 నుండి ఈ ప్రాంతం 'పెనుగొండ మహారాజ్యం'లో భాగంగా మారింది. సాళువ నరసింహుడు తూర్పున ఉన్న చంద్రగిరి నుండి పడమర వైపు ఈ జిల్లాలోకి ప్రవేశించాడు. ఆయన కాలంలోనే గొరంటలలోని చెన్నకేశవ ఆలయం నిర్మితమైంది, దీనిపై ఆయన ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

పాలెగార్ల కాలంలో (క్రీ.శ. 1507–1576), సదాశివరాయలకు సంబంధించిన అనేక ఆధారాలు లభిస్తున్నాయి. అలాగే, శ్రీకృష్ణదేవరాయలకు సంబంధించిన మూడు శాసనాలు కూడా ఇక్కడ కనిపిస్తాయి. కృష్ణదేవరాయల భార్య తిరుమల దేవి, రాయసం కొండ మైసయ్యతో కలిసి తీర్థయాత్రలో భాగంగా చోళ సముద్రం (హిందూపురం తాలూకా) ప్రాంతాన్ని సందర్శించినట్లు ఈ ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి. అదేవిధంగా, 1530వ సంవత్సరంలో శ్రీకృష్ణదేవరాయల బావమరిది అయిన వీరభద్ర గజపతి, తుళువ వంశానికి చెందిన ఈ గొప్ప చక్రవర్తి జ్ఞాపకార్థం సిరా (Sira)లో వెంకటరమణ మూర్తి ఆలయాన్ని నిర్మించారు.

తర్వాతి కాలంలో, అంటే అచ్యుతరాయల పాలనా కాలంలో (క్రీ.శ. 1529-30 నుండి), లేపాక్షిలోని వీరభద్రేశ్వర, పాపనాదేశ్వర మరియు రంగనాథేశ్వర ఆలయాల నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. అంతకు ముందే, లేపాక్షికి చెందిన లెక్కీశెట్టి అనే వ్యక్తి ప్రసిద్ధ ఏకశిలా నందిని (దీనినే 'లేపాక్షి నంది' లేదా 'బసవయ్య' అని పిలుస్తారు) నిర్మించారు.

శ్రీరంగరాయలు మరియు సదాశివరాయల కాలంలో శాంతి, సుభిక్షాలు నెలకొన్నప్పటికీ, క్రీ.శ. 1505 నుండి 1565 వరకు సాగిన కాలంలో ప్రజలపై పన్నుల భారం పెరిగింది; ఇందులో వివాహాలపై విధించే పన్నులు మరియు 'పంచాగ్ని బిరుదు' వంటి హోదాలను పొందేందుకు చెల్లించాల్సిన పన్నులు కూడా ఉన్నాయి. అయితే, దురదృష్టవశాత్తూ 'రక్షసి-తంగడి' (తళ్ళికోట) యుద్ధం అనేది విజయనగర రాయలకు ఒక దౌత్యపరమైన వైఫల్యంగా మిగిలిపోయింది. బీజాపూర్, బీదర్, బేరార్, అహ్మద్‌నగర్ మరియు గోల్కొండ సుల్తానులతో వారు జరిపిన వ్యవహారాల్లో ఈ వైఫల్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. క్రీ.శ. 1565లో జరిగిన ఈ యుద్ధంతో విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనానికి దారితీసింది. ఆ తర్వాత సదాశివరాయలు నంద్యాల ప్రాంతానికి తరలివెళ్లి, అక్కడ కొంతకాలం తన పాలనను కొనసాగించినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.

అనంతపురం జిల్లా విషయానికి వస్తే, తుళువ వంశం పతనమైన తర్వాత, అరవీటి వంశం అధికారంలోకి వచ్చింది. ఈ వంశానికి చెందిన తిరుమలరాయలు, వెంకటరాయలు మరియు రామరాయలు వంటి పాలకులు ఇక్కడ పరిపాలన సాగించారు.

ఈ కాలంలో, అరవీటి వంశస్థులకు తంజావూరు నాయకులతో సంబంధాలు ఉండేవి. క్రీ.శ. 1570లో బనగొండ వద్ద సుల్తాన్ మహమ్మద్ కుతుబ్ షా సైన్యాధిపతులకు మరియు తంజావూరుకు చెందిన రఘునాథ నాయకుడికి మధ్య ఒక కీలక యుద్ధం జరిగింది; ఈ యుద్ధంలో రఘునాథ నాయకుడు విజయం సాధించడం వల్ల అరవీటి వంశ పాలకులు రక్షించబడ్డారు.

కాలక్రమేణా అరవీటి సామ్రాజ్యం తూర్పు దిశగా విస్తరించి, చివరికి చంద్రగిరిని తమ రాజధానిగా చేసుకుని స్థిరపడింది.

అనంతపురం జిల్లాలోని ఈ ప్రాంతం ఆ తర్వాత కుతుబ్ షాహీల ఆధీనంలోకి వెళ్ళింది. ఈ జిల్లాలోని మడకశిర మరియు లేపాక్షి మండలాల్లో లభించిన కుతుబ్ షాహీల శాసనాలు దీనిని ధృవీకరిస్తున్నాయి.

1800వ దశకం నాటికి, 'సహాయక సంధి' (Subsidiary Alliance) ఒప్పందం ప్రకారం, ఈ ప్రాంతం ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించబడింది; తద్వారా ఇది బ్రిటిష్ పాలనలో అంతర్భాగమైంది.

1500 నుండి 1700 మధ్య కాలంలో, అడవులను తొలగించి అనేక ప్రధాన కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేశారు. 'అఠవణ వ్యవహార తంత్రం' (Athavana Vyavahara Tantra) అనే హస్తప్రతిలో పేర్కొన్న విధంగా, భూభాగాన్ని 'పాలెములు' (Palems) అనే రెవెన్యూ విభాగాలుగా విభజించారు. ఇటువంటి పాలెములకు 'పాలెగాడు' (లేదా పాలెగాండ్రు) అనే అధికారులు బాధ్యత వహించేవారు. 1800వ సంవత్సరం నాటికి ఈ జిల్లాలో ఉన్న పాలెగార్ల వివరాలు వివిధ పత్రాల్లో సమగ్రంగా నమోదై ఉన్నాయి.

నీటి వనరులు తక్కువగా ఉండటం వల్ల, ఈ జిల్లా తరచుగా కరువు పరిస్థితులకు (ఎండిపోయిన, నిర్జనమైన ప్రాంతంగా) గురయ్యే అవకాశం ఉండేది. ఇక్కడ కల్లూరి సుబ్బారావు, నీలం సంజీవరెడ్డి, కొప్పూరి రామాచార్యులు మరియు కేశవ పిళ్ళై వంటి ప్రముఖులు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమాన్ని విజయవంతం చేయడానికి కృషి చేశారు. వీరిలో ఇంకోల్లుకు చెందిన నీలం సంజీవరెడ్డి భారతదేశ రాష్ట్రపతి స్థాయికి ఎదిగారనే విషయం ప్రత్యేకంగా పేర్కొనదగ్గది.

మానవ కార్యకలాపాల మండలాలు:

కాలక్రమేణా మానవ చర్యలకు సంబంధించిన భౌగోళిక, భూగర్భ మరియు సామాజిక-మానవశాస్త్రపరమైన సంపదను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలను వేరు చేసే మూడు ప్రధాన మండలాలు కనిపిస్తాయి. వీటిని నైరుతి మండలం (South Western Zone), పశ్చిమ మండలం (Western Zone) మరియు ఆగ్నేయ మండలం (South Eastern Zone) అని పిలవవచ్చు. నైరుతి మండలంలో రాయదుర్గం, కుందపురి, కల్యాణదుర్గం మరియు కదంబపురం ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. పశ్చిమ మండలంలో గుత్తి, గుంతకల్లు, ఉరవకొండ మరియు అనంతపురం ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. అలాగే, హిందూపురం, గొరంట్ల మరియు మడకశిర ప్రాంతాలు కూడా ఈ విభజనలో భాగంగా ఉన్నాయి.

నైరుతి మండలం, నీలగిరి-మేలగిరి మైదాన ప్రాంతంలోని నవీన శిలాయుగ (Neolithic) సంస్కృతి ప్రభావానికి లోనైంది. దీనికి సంబంధించిన ఆనవాళ్లు టి. వీరాపురం, అడగొప్ప మరియు పాలవాయి వంటి ప్రదేశాలలో కనిపిస్తాయి; అలాగే ఎనుగావి వద్ద బృహత్శిలాయుగ (Megalithic) సంస్కృతికి చెందిన ఆధారాలు లభించాయి. హులికల్ వద్ద రాగి-శిలాయుగ (Chalcolithic) మరియు బృహత్శిలాయుగ సంస్కృతుల కలయికను సూచించే పరివర్తన దశకు చెందిన ఉదాహరణలు ఉన్నాయి; ఇటువంటి లక్షణాలే కర్ణాటకలోని టెక్కలకోటలో కూడా కనిపిస్తాయి. అదేవిధంగా, ప్రారంభ చారిత్రక దశలో, నైరుతి మండలం మీదుగా శాతవాహనుల ప్రభావం ఈ జిల్లాపై బలంగా పడింది. అనంతపురం జిల్లాలోని పరిగి మండలంలో ఉన్న శాసనికోట, శాతవాహన కాలానికి చెందిన ఒక ముఖ్యమైన పురావస్తు స్థలం.

శాతవాహనుల అనంతర కాలంలో, ఆగ్నేయ మరియు దక్షిణ దిశల నుండి రాజకీయ పరిణామాలు ఈ జిల్లాపై ప్రభావం చూపాయి. కువలాలపురానికి చెందిన 'బాణులు' (Banas) పరిగిపురంలో (ప్రస్తుత పరిగి) స్థిరపడ్డారు. ఆ కాలంలో అనేక రాజకీయ చొరబాట్లు జరిగాయి; తలకాడుకు చెందిన 'గంగ' (Ganga) వంశస్థులు ఈ ప్రాంతానికి వచ్చి, పెనుగొండను తమ స్థావరంగా చేసుకున్నారు. తద్వారా ఈ జిల్లాలో ఒక ప్రత్యేక రాజకీయ ద్వంద్వ స్థితి ఏర్పడింది. జిల్లాలోని పశ్చిమ మండలంలో మొదలైన ఈ పరిణామాలు 1880వ సంవత్సరం వరకు కొనసాగాయి; ఈ సుదీర్ఘ కాలంలో పశ్చిమ మరియు నైరుతి దిశల నుండే అనేక వలసలు, ఆక్రమణలు మరియు ఇతర కార్యకలాపాలు జరిగాయి. క్రీ.శ. 1000-1030 మధ్య ఆగ్నేయ ప్రాంతం మళ్ళీ చురుకుగా మారింది. జిల్లాలో లభించిన రాజేంద్ర చోళుని ఆధారాల ప్రకారం, టెరాయ్-ముగనాడును చోళులు తమ దురాక్రమణలకు ఆస్కారం కల్పించుకున్నారు. మళ్ళీ 1507 నుండి, పశ్చిమ మరియు నైరుతి సరిహద్దులు మరింత అభివృద్ధి చెంది, కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా మారాయి. కుతుబ్ షాహీల పాలన ఈ జిల్లాను స్వాధీనం చేసుకోవడంతో, జిల్లా మొత్తం తన సాంస్కృతిక గుర్తింపును కోల్పోయింది. 1809లో ఇది ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీలో విలీనమైనప్పుడు, అది ఒక స్థూలమైన దాని యొక్క సూక్ష్మ భాగంగా మారి, తన కార్యాత్మక గుర్తింపును కోల్పోయింది.

అనంతపురం భౌగోళికం మరియు భూగర్భ శాస్త్రం....సామాజిక-మానవశాస్త్ర దృక్కోణం:

భౌగోళికంగా, అనంతపురం జిల్లాలో పెన్నా, చిత్రావతి, జయమంగళ మరియు హంగరి వంటి నదులు, వాగులు ఉన్నాయి. వీటితో పాటు ఎర్రఏరు, వంగటేరు, తడకలేరు, పులిఏరు, గుత్తి చెరువు, మోర్నవంక వంటి అనేక ఉపనదులు మరియు వాగులు ప్రవహిస్తున్నాయి. రాయదుర్గం, ఉరవకొండ, గుత్తి మరియు గుంతకల్లు ప్రాంతాలు నల్లరేగడి నేలలను కలిగి ఉంటాయి. అనంతపురం, ధర్మవరం, హిందూపురం, మడకశిర, పెనుకొండ, కదిరి మరియు నల్లమాడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఎర్ర నేలలు (ఇసుకతో కూడిన లోమ్ నేలలు) కనిపిస్తాయి, వీటిలో లాటరైట్ (laterite) లక్షణాలు కూడా ఉంటాయి. కడప ప్రాంతాన్ని ఆనుకుని ఉన్న శేషాచలం కొండలు మరియు ఎర్రమల కొండలు ఇక్కడ ఉన్న ఏకైక పర్వత ప్రాంతాలు. ఈ భూభాగంలో పెద్దగా ఎత్తుపల్లాలు లేనప్పటికీ, కంబదూరు, కల్యాణదుర్గం మరియు రాయదుర్గం పరిసర ప్రాంతాలలో గట్టిపడిన (vitrified) నిక్షేపాలు కనిపిస్తాయి. 

పెనుకొండ, ముచుకోట, భానుకోట మరియు కదిరి ప్రాంతాలలో కొన్ని అటవీ ప్రాంతాలు (రిజర్వ్ ఫారెస్ట్) ఉన్నాయి; అయితే, గతంలో ఉన్న అటవీ సంపదలో ఇప్పుడు చాలా స్వల్ప భాగం మాత్రమే మిగిలి ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో వర్షపాతం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది, అందుకే దీనిని కరువు పీడిత ప్రాంతంగా పరిగణిస్తారు. 

సజ్జలు మరియు వేరుశనగ ఇక్కడి ప్రధాన పంటలు. ప్రస్తుతం తాడిపత్రి పరిసర ప్రాంతాలలో పండ్ల తోటల పెంపకం (హార్టికల్చర్) మరియు పట్టు పరిశ్రమ (సెరికల్చర్) ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంటున్నాయి. బోరుబావుల వంటి కృత్రిమ నీటి వనరుల ద్వారా వరి మరియు చెరకు సాగుకు అనుకూలమైన పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి. జిల్లా అంతటా విస్తరించి ఉన్న చింత చెట్లు ఇక్కడి పొడి వాతావరణ పరిస్థితులకు నిదర్శనంగా నిలుస్తాయి. 

భూగర్భ శాస్త్రపరంగా, ఈ ప్రాంతం కడప శిలా వ్యవస్థకు (Cuddapah system) చెందినది; ముఖ్యంగా కదిరి పట్టణం పరిసరాల్లోని పాపాఘని బేసిన్ ప్రాంతంలో ఇటువంటి శిలలు కనిపిస్తాయి. ఉరవకొండ, గుత్తి మరియు గుంతకల్లు ప్రాంతాలు వజ్రాలు లభించే క్వార్ట్‌జైట్ (diamondiferous quartzite) బెల్టులో భాగంగా ఉన్నాయి. ఇది కర్నూలు జిల్లాలోని బైరన్‌కొండ నుండి గుంతకల్లు వరకు విస్తరించి ఉంది. రామగిరి పరిసర ప్రాంతాలలో బంగారు నిక్షేపాలు ఉన్నట్లు గుర్తించారు, అక్కడ గతంలో బంగారు గనుల తవ్వకం కూడా జరిగింది. కళ్యాణదుర్గం ప్రాంతంలో, విట్రిఫైడ్ (అధిక ఉష్ణోగ్రతకు గురై గాజులా మారిన) నిక్షేపాలకు సమీపంలో రాతి ఆయుధాలు (గన్‌స్టోన్స్) లభిస్తాయి. భౌగోళికంగా, అనంతపురం జిల్లాలోని భూగర్భ పొరలు ఎటువంటి అంతరాయాలకు లోనుకాలేదు లేదా ఇతర బాహ్య నిక్షేపాలతో కప్పబడలేదు.

సామాజిక-మానవశాస్త్ర దృక్కోణం:

సామాజిక మరియు మానవశాస్త్ర పరంగా, ఈ జిల్లా నాలుగు ప్రధాన వర్గాలుగా విభజితమై ఉంటుంది. ఇందులో వేటగాళ్లు-పశుపోషకుల జీవనశైలికి చెందిన కులాలు, వ్యవసాయ ఆధారిత జీవనశైలికి చెందిన కులాలు, మరియు ఈ రెండు వర్గాలకు చెందని ఇతర కులాలు ఉన్నాయి.

మొదటి వర్గంలో కురుబ మరియు బోయ సామాజిక వర్గాలు కనిపిస్తాయి. కురుబలలో పత్తి సాగుతో సంబంధం ఉన్నవారు మరియు గొర్రెల పెంపకంతో (ఉన్ని ఉత్పత్తితో) సంబంధం ఉన్నవారు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తారు; వీరు గొర్రెల పెంపకం మరియు వ్యవసాయం రెండింటినీ చేపడతారు. 16 మరియు 17 శతాబ్దాల రికార్డుల ప్రకారం, చప్పర బోయ, సుమ్మరి బోయ మరియు సేన బోయ వంటి ఉపశాఖలు కలిగిన బోయలు మరొక సమూహంగా ఉన్నారు. వీరిని 'అగ్వానిచికీలు' (Agvanicikies) అని పిలుస్తారు.

రెండవ వర్గంలో కమ్మ, కాపు మరియు రెడ్డి సామాజిక వర్గాలు ఉన్నాయి. కమ్మలు ప్రధానంగా ఉరవకొండ, గుత్తి, గుంతకల్లు పరిసర ప్రాంతాల్లో కేంద్రీకృతమై ఉండి, తూర్పు దిశగా విస్తరించారు. రెడ్డి మరియు కాపు సామాజిక వర్గాలు ఒకదానితో ఒకటి కలిసి ఉంటాయి. అనంతపురం జిల్లా మొదటి గెజిటియర్ (Gazetteer) ప్రకారం, కాపులను సజ్జన కాపులు, కోనితె కాపులు మరియు పంత కాపులు అని వర్గీకరించారు. కాపులు తమ పేర్ల చివర 'రెడ్డి' అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. 'కాపు' అనే పదం 'కాచు-కాయు-కాపు' (అంటే పంటను కాపాడేవారు/పంట కోతకు సిద్ధం చేసేవారు) అనే మూలాల నుండి ఉద్భవించింది. వీరు వ్యవసాయ కార్యకలాపాల్లో, ముఖ్యంగా పంట కోత మరియు తదనంతర పనుల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కొంత పెట్టుబడి సామర్థ్యం కలిగిన వీరు, పట్టణ ప్రాంతాలకు మరియు వాటికి అనుబంధంగా ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతాలకు మధ్య ఒక వారధిగా పనిచేస్తారు.

ఇతర సామాజిక వర్గాలలో పద్మశాలీలు, దేవాంగులు, మరియు యోగట (వీరిని యోగట క్షత్రియులు అని కూడా పిలుస్తారు) అనే మూడు తరగతులకు చెందిన నేత పనివారు, అలాగే కమ్మరి, వడ్రంగి వంటి వృత్తి నిపుణులు (వీరిని చారిత్రక పత్రాలలో 'పంచనంవారు' అని పేర్కొంటారు) మరియు ఉప్పర కులస్థులు ఉన్నారు. ఉప్పర కులస్థులను 'వడ్డెవారు' అని కూడా పిలుస్తారు.

వర్తక వర్గాలకు సంబంధించి లేపాక్షి, ఉరవకొండ, రాయదుర్గం అనే మూడు కేంద్రాలు ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాల్లోని స్థానిక వర్తక కుటుంబాలన్నీ ఏదో ఒక విధంగా ఈ మూడు కేంద్రాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. 10వ శతాబ్దంలో, ఈ మూడు ప్రాంతాలు ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రాలుగా గుర్తింపు పొందాయి.

ఇతర సామాజిక వర్గాలలో బ్రాహ్మణులు కూడా ఉన్నారు. వీరు గ్రామ లెక్కాధికారులుగా (కరణాలు) పనిచేయడమే కాకుండా, కొన్ని సందర్భాల్లో గ్రామ పెద్దలుగా (రెడ్డి) కూడా బాధ్యతలు నిర్వహించేవారు. ఈ జిల్లాలో బ్రాహ్మణుల జనాభా తక్కువగా ఉంటుంది. వీరిలో చాలామంది మడకశిర, కంబదూరు ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన వారు. పొరుగున ఉన్న కర్ణాటక రాష్ట్రం నుండి మాధ్వ సంప్రదాయానికి చెందిన వారు ఇక్కడికి వలస వచ్చారు. అదేవిధంగా, తమిళనాడు వంటి దక్షిణ ప్రాంతాల నుండి వైష్ణవ వైఖానస సంప్రదాయానికి చెందిన వారు కూడా ఇక్కడికి వచ్చి స్థిరపడ్డారు. కుంటిమద్ది, నాగసముద్రం, జ్వాలాపురం వంటి ప్రాంతాలు వైష్ణవ అగ్రహారాలుగా గుర్తింపు పొందాయి.

ముస్లింలు మరియు భావన క్షత్రియులు ఈ జిల్లాలోకి కొంత ఆలస్యంగా, అంటే క్రీ.శ. 1590 ప్రాంతంలో లేదా ఆ తర్వాత ప్రవేశించారు. క్రీ.శ. 1590లో జరిగిన పెనుగొండ యుద్ధంలో కుతుబ్ షాహీలు ఓటమి చెందినప్పటికీ, కొంతమంది ముస్లింలు ఈ ప్రాంతంలోనే ఉండిపోయారు. కాలక్రమేణా, ఈ జిల్లా కుతుబ్ షాహీ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా మారింది. మైసూర్ పాలకుడైన టిప్పు సుల్తాన్‌కు ఈ జిల్లా తూర్పు ప్రాంతాలలో ఉన్న ప్రభావం వల్ల కూడా ఇక్కడ ముస్లిం జనాభా పెరిగింది. స్థానిక సంప్రదాయాల ప్రకారం, ముస్లింలు తుంగభద్ర ప్రాంతంలోని ఆదోని పరిసరాల నుండి పెనుగొండ ప్రాంతానికి వలస వచ్చారని చెబుతారు.

నైతికతకు, అనైతికతకు మధ్య జరిగే పోరాటం....అనంతపురం

1974లో అనంతపురం జిల్లాలోని హులికల్‌ వద్ద జరిపిన త్రవ్వకాలు, ఆ తర్వాత 1995లో అనంతపురంలో  లభించిన నియామకం—ఈ రెండూ పురావస్తు శాస్త్రాన్ని విద్యాపరమైన దృక్పథంతో పరిశీలించడానికి  మంచి అవకాశాన్ని కల్పించాయి. గతం తాలూకు ఆనవాళ్లను నిశితంగా గమనిస్తున్నప్పుడు, అప్పటి మానవ జీవనశైలిని అర్థం చేసుకునే అవకాశం  దొరికింది. ఆ జీవన విధానాన్ని అక్షరబద్ధం చేయాలనే కోరికతోనే ఈ ప్రయత్నం...

ఇది కేవలం ఒక సమీక్షా గ్రంథం మాత్రమే; ఉటంకించడానికి వీలుగా రూపొందించిన పరిశోధనా పత్రం (థీసిస్) కాదు. ఇందులో వివరణాత్మక అంశాల కంటే విశ్లేషణాత్మక అంశాలకే ప్రాధాన్యతనిచ్చాను. పాఠకులపై సంఖ్యాపరమైన వివరాల భారం పడకూడదనే ఉద్దేశంతో ఇలా చేశాను. అప్పటి మానవ నాగరికతలోని వైభవాన్ని, ఒక ప్రత్యేక కోణంలో ఆవిష్కరించడానికి ప్రయత్నించాను. ఈ చిన్న విశ్లేషణ, అనంతపురం జిల్లాను అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక కిటికీలా ఉపయోగపడుతుందని ఆశిస్తున్నాను.

ముందుగా, 1995లో నన్ను అనంతపురానికి నియమించి, పురావస్తు శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేసే అవకాశం కల్పించిన అప్పటి ఇన్‌ఛార్జ్ డైరెక్టర్‌కు కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటున్నాను. 

 మానవుడు తన గతాన్ని మరచిపోతున్నప్పటికీ, సంస్కృతి అతడిని వెంటాడుతూనే ఉంది. అత్యంత వేగవంతమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం కారణంగా, సమకాలీన జీవితం తనను అనుసరించే సాంస్కృతిక సామర్థ్యాన్ని కోల్పోతోంది. కానీ ప్రాచీన, మధ్యయుగ కాలాల్లో, సంస్కృతి నిలిచి, నాటి మానవుడిని అమరుడిగా చేసింది.

నైతికతకు, అనైతికతకు మధ్య జరిగే ఇటువంటి పోరాటం అనంతపురం జిల్లాలో చక్కగా ప్రదర్శించబడుతుంది మరియు చక్కగా రక్షించబడుతుంది.

యశోదకు యావత్ ప్రపంచాన్ని చూపించడానికి కృష్ణుడు పలికిన ఒక చిన్న వాణి వంటి ఈ రచనను సమీక్షించడం నాకు అపారమైన ఆనందాన్ని కలిగిస్తోంది.

క్షేత్రస్థాయిలో  నారాయణరావు గారు సుమారు 30 సంవత్సరాలుగా పెంపొందించుకున్న అపారమైన అనుభవం, పరిపాలనాపరమైన దినచర్య అనే ఆర్భాటంలో విస్మరించబడినప్పటికీ,  ఆనవాయితీగా పొందుపరచబడింది.

శ్రీ ఎస్. నారాయణరావు గారు ఎన్నడూ తవ్వకాలు జరిపే వ్యక్తి కాదు. ఆయన గతాన్ని ఒక క్రమబద్ధమైన విభజనలో మరియు నవీన శిలాయుగం నుండి మధ్యయుగం వరకు జరిగిన సాంకేతిక మార్పులను గమనించారు. ఈ మాతృభూమిపై తమ యాజమాన్య హక్కును నిర్ధారించుకోవడానికి గత సమాజాలు చేసిన ప్రయత్నాలకు సంబంధించిన భౌతిక, వస్తుపరమైన అవశేషాలను ఆయన గతంలో కనుగొన్నారు.

ఈ బంగారు నిక్షేపాలున్న ప్రాంతంలో, కాలక్రమానుసారమైన ఒక సాంఘిక మానవవాదాన్ని ఆయన కనుగొన్నారు.

ఇది ఒక పురావస్తు శాస్త్రవేత్తను కాకుండా, ఒక విమర్శనాత్మక సాంఘిక శాస్త్రవేత్తను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆయన సంస్కృతిని వెలికితీయడానికి భూమిని తవ్వడమే కాకుండా, ఎండిన ఎముకల ద్వారా సాక్ష్యమిచ్చిన మట్టి లోహాన్ని పాండిత్యంతో విశ్లేషించడానికి తన మేధస్సును కూడా శోధించారు.