భారతదేశం కర్మభూమి. ఇక్కడ పుట్టిన ప్రతి హిందువు కర్మచేత సంస్కరింపబడవలసి ఉంది. అతనికి దానిచేతనే భుక్తి, ముక్తి ఉన్నవి. ధర్మ సంబంధమైన ఇటువంటి సంస్కారాలు అన్ని మతాలకు కూడా మామÖలే.
ఈ దేశంలో హిందువైనవానికి పుట్టిననాటి నుండి గిట్టేవరకు నలభయి సంస్కారాలు జరగవలసి వుంది. అవన్నీ జరగటానికి వీలులేనపుడు వానిలో పదారిటిని ముఖ్యమన్నారు. అందులో వివాహం గొప్పది.
హిందువైనవానికి అతని సంస్కారాలు పుట్టుకతోనే అనగా జాతకర్మతోనే ఆరంభమౌతవి. అతని సంస్కారాలలో అదే మొదటిది. అయితే పుట్టుకను గురించి కొంచెం లోతుగా ఆలోచించినపుడు అతడు కడుపులో ఉండగా తల్లికి సీమంతం జరుగుతుంది. పుంసవనం అన్నపుడది చెప్పకుండానే ఒక పుత్ర కామేష్ఠి అని తెలుస్తుంది. చూలాలికి సీమంత, పుంసవనాలు రెండూ పుట్టబోయే శిశువు నుద్దేశించి చేసేవే. ఈ పుంసవన సీమంతాలకు మÖలం విచారిస్తే శిశుజననానికి గర్భాదానం మొదటిదవుతుంది. అందుచేత హిందువుల సంస్కారాలు గర్భాదానంతో ప్రారంభమవుతవి. గర్భాదానపు తంతు వివాహ విధిలోని ఉత్తర భాగంలో చేరుతుంది.
హిందూ మతంలో వివాహం దైహికావసరాలకు కాదు. అది సత్సంతాన సౌభాగ్యం కొరకే. దానిలోని ప్రతి తంతుయొక్క మంత్రాలు ఈ ఉద్దేశాన్నే వెల్లడిస్తవి. కాబట్టి మన సంస్కార చక్రంలో తండ్రికి చివరిదైన వివాహం, కుమారుని జననానికి మొదటి దవుతుంది. అందుచేత దాన్ని సంస్కార చక్రంలో కొలికిపూస అనవచ్చు.
వ్యక్తులకు ఏ సంస్కారం జరిగినా జరగకున్నా వివాహం మాత్రం తప్పదు. ఈవిధంగా యిది వ్యక్తి జీవితంలో ముఖ్యమైంది కావటంచేత దీనిలో వైదికాచారాలతో పాటు లౌకికమైన దేశీయాచారాలు, మత సంప్రదాయాలు ఎన్నో చేరి దీన్నొక మనోహరమైన చాక్షుష క్రతువుగా మలిచినవి. ఈ రూపకంలో వధూవరులు నాయికా నాయకులు, వారి తల్లిదండ్రులు పురోహితులు మరియు ముత్తయిదువులు నాటకాన్ని నడిపించే పాత్రలు. వధూవరుల యిండ్లు లేదా కల్యాణ వేదికలు రంగస్థలాలు. కన్యాదానం, తలంబ్రాలు, స్థాలీపాకం, పదస్యం మొదలైనవి దృశ్యాలు.
ఈ రూపకంలో వధూవరుల తలంబ్రాలలో శృంగారం, వారి వివాహ దీక్షలో వీరం, అప్పగింతలలో కరుణం, మహాసంకల్పంలో అద్భుతం, వియ్యంకులను చేసికోవటంలో హాస్యం, డేగాటలో భయానకం, నాగవల్లి నిష్టూరాలలో రౌద్రం... ఈ సందడంతా ముగిసిన పిమ్మట శాంతం. ఇట్లా ఈ తంతులో నవరసాలు తాండవిస్తవి. కానీ ఈనాడీ ఆచారాలన్ని అడుగంటినవి. ఇపుడివి కేవలం ఏవో కొన్ని సినిమాలలో చూడవలసి వస్తుంది.
ఆరంభంలో దేవ-గంధర్వ-రాక్షస-మానుషాలని నాలుగు విధాలుగా ఉన్న వివాహాలు క్రమంగా బ్రాహ్మ-దైవ-ఆర్ష-ప్రాజాపత్య-రాక్షస-అసుర -గాంధర్వ-పైశాచాలని ఎనిమిది వరకు పెరిగినవి.
పురాణాలలో పార్వతీదేవిది దేవవివాహమని, శకుంతలా దుష్యంతులది గాంధర్వమని, రుక్మిణీ కృష్ణులది రాక్షసమని, దేవహూతి కర్దములది ప్రాజాపత్యం అనగా మానుషమని చెప్పబడింది.
వరుని కులశీలాలు విచారించి కన్యనీయటం బ్రాహ్మ్యం. వస్త్రాభరణాలతో అలంకరించి ఈయటం ప్రాజాపత్యం. యజ్ఞ సమయంలో ఋత్విక్కునికి దక్షణతోపాటుగా ఈయటం దైవం, వధూవరులు తమంతట తామే కలిసికొని అంగీకారానికి రావటం గాంధర్వం, వరునితో రెండు గోవులను తీసుకుని కన్యనీయటం ఆర్షం, ఓలి తీసికుని ఈయటం అసురం, కన్యను వరుడు బలవంతంగా ఎత్తుకుపోవటం రాక్షసం, ఆమె ఏమరి ఉన్నపుడు లేదా నిద్రించినపుడు పైబడి మానభంగం చేసి వివాహమాడడం పైశాచం అనబడుతుంది.
వీనిలో మొదటి నాలుగు సర్వవర్ణాలకు అంగీకారాలు. ఆ తరువాతి మÖడు క్షత్రియులకు మాత్రం అంగీకరింపబడినవి. పైశాచం మాత్రం ఎవరికీ కూడనిది.
మన ధర్మశాస్త్రాలు చెప్పిన ఈ అష్టవిధ వివాహాలలో ఒక్క గాంధర్వంలో తప్ప మరి దేనిలో గూడ కన్యకు వరుని ఎన్నుకునే స్వాతంత్య్రం లేదు. గాంధర్వంలో ఉన్న వారి ఒడంబడిక ఇద్దరి నడుమ ఏకాంత ప్రదేశంలో జరిగేది కాబట్టి సాక్షులెవరూ
ఉండరు. ఆకారణంగా అది కొంతకాలానికి తిరుగబడవచ్చు. అందుచేత రాజలోకంలో పై అష్టవిధాలను త్రోసిరాజని స్వయంవరం అనే విధానం పూర్వం ప్రచారంలోకి వచ్చింది.
పురాణాలలో శ్రీకృష్ణుడు రుక్మిణిని, అర్జునుడు సుభద్రను, ఉదయనుడు వాసవదత్తను, పృధ్వీరాజు సంయుక్తను కొనివెళ్ళటం రాక్షసాలు గాదు. ఆ కన్యలిదివరకే వారిని వలచినారు కాబట్టి స్వయంవరాల క్రిందకే వస్తవి.
భీష్ముడు కాశీరాజ దుహితలను కొనిరావటం ఒక్కటి మాత్రం రాక్షసంగా కనిపిస్తుంది. రాష్ట్రకూటవంశంలో దంతిదుర్గుని తండ్రి ఇంద్రరాజు ‘కైరా” వివాహ మండపం నుండి చాళుక్య రాకుమారిని హరించి వివాహం చేసుకున్నాడు. ఇది రాక్షసానికి ఉదాహరణం.
వివాహం భేదాలకు కారణాలైన ఈ పద్ధతులన్ని వరుడు కన్యను పొందటంలో ముగుస్తవి. ఆ తర్వాత అతడామెను విధిపూర్వకంగా వివాహ మాడవలసియే ఉంటుంది. లేకుంటే వారి దాంపత్యం పెండ్లి లెక్కలోనికి రాదు. అందుకే శ్రీకృష్ణుడు రుక్మిణిని ఎత్తుకుని వెళ్ళినా ద్వారకలో ఆమెను మళ్ళీ వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆ విధంగా శాస్త్రీయంగా వివాహం చేసుకున్న పిమ్మట కన్య ఏ గోత్రంలో పుట్టినా వరుని గోత్రానికి చెందుతుంది. అలాగే పూర్వం వివాహానంతరం కన్య ఏ వర్ణానికి ఏ మతానికి చెందినా వరుని వంశానికి చెందినట్లుగానే భావించబడేది. ఎందుకంటే వివాహ విధితో కన్యకు తల్లితండ్రి గోత్రసూత్రాలతో సంబంధం తెగిపోతుంది.
మన పురాణాలలో అనులోమం-విలోమం-సవర్ణం అని మÖడు విధాల వివాహాలు కనిపిస్తవి. అనులోమం అనగా పురుషుడు తన కంటె ఒక మెట్టు తక్కువగల స్త్రీని వివాహమాడటం.
ఉదాహరణకు కర్దముడు బ్రాహ్మణుడు - అతని భార్య దేవహూతి క్షత్రియకన్య. నాభాగుడు క్షత్రియుడు - అతని భార్య సుప్రభ వైశ్యకన్య.
ఇట్టివి ధర్మశాస్త్రం గూడ అంగీకరించింది. కనుక కన్య ఉత్తమురాలైనపుడు తక్కువవర్ణం నుండి గూడ వివాహమాడవచ్చు. మనవారి మతప్రకారం పురుషుడు బీజం, స్త్రీ క్షేత్రం కనుక బీజమెపుడు ఉన్నతమయిందై ఉండవలెనని వారి మతం. అందువల్ల స్త్రీలు తమ కంటె తక్కువ వర్ణం వారిని వివాహమడటం వారంగీకరించలేదు గాని - దేవయాని బ్రాహ్మణ కన్య, యయాతి క్షత్రియుడు. భీముడు వాయుదేవుని వలన పుట్టిన మానవుడు, హిడింబ దానవకన్య. అర్జునుడింద్రాంశతో పుట్టిన మానవుడు, ఉలూపి నాగకన్య.
దానవులు గాని నాగులు గాని దేవతా గణాలలోనే లెక్క కాబట్టి యివి విలోమ లేదా ప్రతిలోమ వివాహాలనబడినవి.
శాస్త్రకారులీ అనులోమ విలోమ వివాహాలు కాలాంతరంలో రాణించ జాలవని సవర్ణాలకే ప్రాముఖ్యమిచ్చినారు.
ఈనాటి సమాజంలో గాంధర్వ వివాహాలను ప్రేమ వివాహాలంటున్నారు. అవి ఎక్కడెక్కడ అమలులో ఉన్నా బ్రాహ్మ్య ప్రాజాపత్యాలే ఎక్కువగా వ్యాప్తిలో ఉన్నవి. ప్రాజాపత్యాన్ని సాలంకృత కన్యాదానం అని అంటారు.
వివాహం ఏ తరగతికి చెందినప్పటికీ దానిలో వివాహ విధులన్ని తప్పక జరుగవలసిందే. అయితే అసురం, రాక్షసం, పైశాచంలో మాత్రం కన్యాదానప్రసక్తి
ఉండదు. కేవల వివాహమే ఉంటుంది. ఇక పైశాచంలో మానభంగం కావింపబడిన కన్యను తల్లిదండ్రి అదే వరునికిచ్చినా అది బలవంతమైన దానమే కాని హృదయపూర్వకమైన దానం కాలేదు. ఇది మన వివాహాలకు పూర్వరంగం.
పూర్వం అగ్రవర్ణాలలో వివాహం కావలసిన యువకుడు ఉపనయనం మొదలు సమావర్తనం వరకు సంస్కారాలన్నీ యధోచిత కాలంలో పొంది ఉండేవాడు. లేకుంటే వివాహ కాలంలో తదంగంగా ఉపనయనం చేసి సమావర్తనం లాంఛనప్రాయంగా జరిపేవారు.
ఉపనయనం అంటే వేదవిద్య కొరకు గురువుగారి దగ్గరకు వెళ్ళటం. సమావర్తనం అంటే విద్య ముగించుకుని గుర్వాశ్రమం నుండి తిరిగి రావటం.
వైదికయుగంనాడు ఒక్కొక్క వేదానికి పన్నెండేండ్లుగా 4ఞ12=48 ఏండ్లు గురుకులంలో ఉండవలసి ఉండేదట. ఆ కాలంలో వారంతకాలం గురుకులంలో గడిపినా, బయటికి వచ్చిన తరువాత వారికింకా సంసారానికి సరిపడినంత వయసు మిగిలి ఉండేది. కాని కాలక్రమాన ఆయుష్య పరిమాణాన్ననుసరించి గురుకులవాసం ఇరవై నాలుగేండ్లకు, పన్నెండేండ్లకు తగ్గింది. అధమం వేద విద్య పూర్తి అయ్యేవరకైనా అక్కడ ఉండవలసి ఉండేది.
ఈనాడు ప్రాథమిక విద్యను ముగించుకుని పల్లెను విడిచిన బాలుడు కళాశాలను ముగించి కడపలో కాలుపెట్టేనాటికి పన్నెండేండ్లకు తక్కువేమీ కాదు కాబట్టి పూర్వపు గురుకులవాసం ఇప్పటి విద్యవంటిదే అనవలె.
ఆ కాలంలో గురుకులం విడిచిన పిమ్మట కొందరదే విధంగా శాశ్వత బ్రహ్మచర్యంలో ఉండదలచేవారు. అట్టి వారికి నైష్టిక బ్రహ్మచారులని పేరు. మరికొందరు వివాహానికి సిద్ధపడేవారు. అట్టివారికి ఉపకుర్వాణ బ్రహ్మచారులని వ్యవహారం.
వివాహం అనేది వ్యక్తిగత సమస్య. వివాహం చేసుకున్న వ్యక్తి తనతో పాటుగా మరొక వ్యక్తిని కూడ భరించి తరింపచేయవలసి వుంటుంది కాబట్టి దాన్ని తల్లిదండ్రుల సంతోషానికో, బంధువుల భయానికో కాక తనకు చేసికోవలెననే ప్రేరణ కలిగినపుడే చేసికోవటం శ్రేయస్కరం.
భారతదేశంలో హిందువుగా పుట్టినవాని ధ్యేయం ముక్తి. కాశ్యాంతు మరణాన్ముక్తిః అని పురాణవచనం. అందుచేత గురుకులం విడిచిన ప్రతివారికి పూర్వం జీవితంలోని చరమగమ్యస్థానం కాదిగా ఉండేది. వైష్ఠిక బ్రహ్మచారులు దీర్ఘకాల గురుకులవాసంలో ఎలాగూ తమకు గృహ సంబంధం తెగి ఉండేది కాబట్టి తీర్థాటనం చేస్తూ చివరి దశకు కాశికి చేరుకుంటే, వివాహానికి సిద్ధపడినవారు దాన్ని తురీయాశ్రమానికి వాయిదా వేసుకుని అభ్యుదయ కర్మగా కేశవవనం, కాష్టంతో దంతధావనం, ఉద్వర్తనం అంగీకరించి, నూతన వస్త్రాలు, చందనం, సువర్ణసూత్రం, పాదుకలు, ఛత్రం ధరించి పెండ్లికుమారుని వేషం వేసికునేవాడు. అయినా తగిన కన్య లభించనపుడు యితని గమ్యం కూడా కాశిగానే వుండేదేమో!
ఈనాటి ఉపనయనాలలో భిక్షాచరణం పిమ్మట వటువు కాశీ ప్రయాణం చేయటం, బావగారు ఎదురువెళ్ళి మా చెల్లెలినిస్తామని అతని కాశీ పయనాన్ని మళ్ళించటం అనే ఆచారం దీన్ని సూచిస్తుంది.
ఇక వైష్ణికులు తమ సంచారంలో ఎక్కడనైనా తగిన వధువు లభించినపుడు వివాహం చేసుకుని అక్కడి నుండే యిల్లుచేరి గార్హస్థ్యాన్ని స్వీకరించేవారు అనిపిస్తుంది. ఉపకుర్వాణులు తమకు స్వయంగా కన్యను చూసికునే శక్తి లేనపుడే పురోహితునైనా ఆశ్రయించేవారు.
మన సంఘంలో పెండ్లిండ్ల పేరయ్యల ప్రథ యిదేవిధంగా ఏర్పడింది. ఇపుడు వివాహ మంటపంలో వరుడుత్తర జందెం ధరించిన పిమ్మట అతని పక్షాన పురోహితుడు కన్యాదాత నడిగే మంత్రాలు ఈనాడు లుప్తమైపోయిన ఈ ఆచారాన్ని సూచిస్తవి. ఇదంతా ఈ దేశంలోని ఒకనాటి వివాహాలస్థితి.
భారతీయులకు వివాహమొక యజ్ఞం. అది పదారుదినాల పండుగ. క్రమంగా ఈనాడది పది, అయిదు, మÖడు దినాలకు దిగి ప్రస్తుతం ఏక రాత్ర ప్రయోగంగా నిలిచింది. చివరకు ఒక్కపూటకు గూడ మారింది. ఇది యజ్ఞంగా భావించబడిన దినాలలో దీనికి ఎనిమిది మంది ఋత్విక్కులవసరమని అందుకే కాళిదాసు కుమార సంభవంలో శివునిచేత సప్తర్షులను ఋత్విగర్వణం చేయించినాడని శ్రీ తాడేపల్లి రాఘవశాస్త్రిగారంటున్నారు. అయితే ఈనాడు వివాహానికి పురోహితుడెందుకు అని ప్రశ్నించే కాలం వచ్చింది.
ఇక వివాహాలు చేయించే పురోహితులు కూడా నాంది లేదు, పుణ్యాహవాచనం లేదు, కొట్నం లేదు. సంకల్పం మాత్రం చదివి తాలి కట్టించి తలంబ్రాలు పోయించి సదస్యం నాకబలి ఏదీ లేకుండానే పెండ్లి అయిందనిపించి తమ కట్నం కొంగులో వేసికుని వెళ్ళుతున్నారు. ఒకవేళ ఎక్కడనైనా శాస్త్రీయంగా చేయించే పురోహితుడున్నా చేయించుకునే ఓపిక పెండ్లి వారికుండదు. లాంఛనాలు తమకు తోచినట్లుగా జరుపుకుని అయిపోయింది అనిపించు కుంటారు కాబట్టి ఈనాటి వివాహాలు చూస్తుంటే అవి వధువు తల్లి దండ్రులను అప్పులలో ముంచటమే తప్ప ఆగమోక్త సంస్కారం కనిపించదు.
ఇక వివాహ విషయాన్ని పరిశీలించండి. మన దేశంలో ఈ ప్రయత్నం మొదట వధూపక్షం వారి నుండి ప్రారంభమౌతుంది. ఇది కావ్య సంప్రదాయం. వారు వరుని చూచి, అతని సంప్రదాయాన్ని గురించి తృప్తిపడిన పిమ్మట అతని జాతకం తమ కూతురి జాతకం చూపించుకుంటారు.
ఈ జాతకాలు కలిస్తే ఆ పెండ్లి కుదిరినట్టే లెక్క. సామాన్యులు దీన్ని “పేరుబలం” అని పిలుస్తారు. పేరుబలం కుదిరిన పిమ్మట వధూపక్షంవారు వరపక్షంవారిని తమ యిల్లు చూడటాని కాహ్వానిస్తారు.
హిందువులకు శుభకార్యాలలో అడుగడుగునా జ్యోతిషం, శకున శాస్త్రం అవసరమవుతవి. ఆ రెండు వారికి భవిష్యత్తును చూచే రెండు కండ్లు.
పిల్లనుగాని పిల్లవానిని గాని చూడటానికి బ్రాహ్మణులైతే ఒక్కరు, క్షత్రియులైతే యిద్దరు, వైశ్యులైతే ముగ్గురు, శూద్రులైతే నలుగురు వెళ్ళరాదు. ఒంటిగా వెళ్ళటం ఎవరికి తగింది కాదు. ముగ్గురెక్కిన బండి పొలిమేర దాటదని సామెత కాబట్టి హిందువులే కార్యానికైనా ముగ్గురు కలిసి వెళ్ళరు. ఇది శకున శాస్త్ర మర్యాద.
వరపక్షంవారు వధువును, వారి యింటిని, సంప్రదాయాన్ని చూచి తమకు నచ్చినట్లయితే యింటికి వచ్చిన పిమ్మట వారికి సూచన యిస్తారు. పూర్వం ఈ సంప్రదాయాల పరీక్షలో ఉభయులకు ఏడు చెప్పుల జతలరిగేవట. కాని ఈనాడంత శ్రమ అక్కరలేదు. మొదటి చూపులోనే వారొక నిర్ణయానికి వస్తారు. అనంతరం ఆలోచించటం గూడ కొన్ని చోట్ల కద్దు.
ఈనాడు సంప్రదాయాలు నచ్చటం నచ్చకపోవటం తరచుగా యిచ్చి పుచ్చుకోవటాలపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. దీనికి “మాటపలుకు” అని సామాన్య వ్యవహారం.
మాట పలుకు కుదిరితే కొన్ని కుటుంబాలలో కన్యకు నిశ్చితార్థం చేసే ఆచారం వుంది. దానికి బదులుగా వారు వరపూజ చేస్తారు. కొందరీ లాంఛనాలను వివాహాంగంగానే భావిస్తారు కాని కావు. ఇవి వారు మాట తిరుగకుండా ఉండే అందుకు జరిగే ఒడంబడికలు మాత్రమే. ఇదంతా ఒకనాటి వివాహ నేపథ్యం.
దీని తరువాత ఉభయుల యిండ్లలో పెండ్లి పనులారంభమవుతవి. హిందువులకు పసుపు - కుంకుమలు మంగళ ద్రవ్యాలు కాబట్టి వారు పెండ్లి పనులు ఒక శుభదినం నాడు పసుపు సళ్ళించటంలో ప్రారంభిస్తారు. దీనికి “పసుపు ముహూర్తం” లేదా కొట్నం అని పేరు. కొట్నం అనగా పసుపు కొట్టడమే.
ఆనాడు యింటివారు పేరంటాలను పిలిచి వారికి పసుపు కుంకుమ యిచ్చి పని ప్రారంభిస్తారు. పసుపు సళ్ళించిననాడే కొన్ని వడియాలు గూడ పెడతారు. అనంతరం ఇవి పెండ్లి కొరకు పెద్ద యెత్తున చేసిన వానిలో కలుపబడతవి. దానితో అవి అన్ని గూడ శుభముహూర్తంలో చేసిన పవిత్రత నాపాదించుకుంటవి.
పెండ్లి పనులారంభమైన పిమ్మట మళ్ళీ ఒక శుభదినం నాడు ఉభయులు లగ్నపత్రిక వ్రాసికుంటారు. దీనికి వరపక్షంవారు వధువు యింటికి వెళ్ళటం జరుగుతుంది. లగ్నపత్రిక వధువు యింటిలోనే వ్రాయటం సంప్రదాయం. ఆనాడు వారు తమ యింటికి లాంఛనంగా వచ్చిన బంధువులకు తలంటి భక్ష్యాలు చేస్తారు.
ఈ లగ్నపత్రికలు ఉభయులవి వేరు వేరుగా వ్రాసి వధువు వారివి వరునివారు, వరునివి వధువువారు పరస్పరం యిచ్చుకుంటారు. దీనికి “పత్రదత్తం” అని పేరు. మాట పలుకును “వాగ్దత్తం” అంటారు. కొందరీ లగ్న పత్రిక పెట్టుకున్ననాడే నిశ్చితార్థం, వరపూజలు జరుపుకోవటం కద్దు.
వరపక్షంగా పూర్వం వివాహానికి సిద్ధమైనపుడు అతనికొక నూతన
గృహమే అవసరమట. కాని ఈనాడది పందిరితో సరిపెట్టబడుతుంది.
ఇంటి ముందు పెండ్లి పందిరి మగ పెండ్లివారు పదారు, ఆడ పెండ్లి వారు పన్నెండు గుంజలతో పెట్టడం పురాతన సంప్రదాయంగా కనిపిస్తుంది. ఈ పందిరి సాధారణంగా వధూవరులను పెండ్లి పిల్లలను చేసేనాడే పెట్టటం పరిపాటి. ఇంటి ముందు పచ్చని పందిరి లేకుండ వారిని పెండ్లి పిల్లలను చేయరు.
పందిరి పెట్టిన పిమ్మట దానిపై పచ్చని ఆకులు వేసి మామిడి తోరణాలు కడతారు. పెండ్లి పనులలో ఏది జరుగుతున్నా, “తుమ్ములు, తుసుకులు” వినిపించకూడదు. తుమ్ములో “ఛీ” అనే ధ్వని, తుసుకులో “తుస్సు”మనే ధ్వని ఉన్నవి. కాబట్టి అవి అపశకునాలు. అందుచేత కార్యాలు జరుగుతున్నంతసేపూ భజంత్రులు మోగుతూనే ఉండవలె. పెండ్లివారెక్కడికెళ్ళినా హారతులు పట్టుకున్న సువాసినులు ముందు నడవటం అన్ని వర్గాల వారికి గూడా మామÖలు.
పందిరి పెట్టిన పిమ్మట వాని గుంజలకు అరుగులు వేయవలసి ఉంటుంది. అందుకు మట్టి అవసరం. అదేగాక అంకురార్పణానికి పంచపాలికలలోనికి పెండ్లి అరుగు వేయటానికి గూడ మట్టి అవసరం కాబట్టి పందిరి అనంతరం పుట్టమన్ను తెస్తారు. దీనికి “మృదాహరణం” అని పేరు.
యజమాని ఒక ఖనిత్రానికి కంకణం కట్టుకుని సువాసినులతో భజంత్రిలలో పుట్ట దగ్గరకు వెళ్ళుతాడు. అక్కడ పురోహితుడు పుట్టను పూజించి దానిలో కుడుకతో పాలు, నెయ్యి పోస్తాడు. అనంతరం గడ్డపారతో త్రవ్వి రెండు మÖడు తట్టల మన్ను ఇంటికి తెస్తారు. దీనికి “పుట్టబంగార”మని పేరు.
సామాన్యమైన మట్టి కంటె పుట్టమన్ను శ్రేష్ఠంగా ఉంటుంది కాబట్టి బంగారమనేది ఇక్కడ దీని శ్రేష్ఠతావాచకం, బంగారం మట్టిలోనే పుడుతుంది కాబట్టి అది పుట్టమట్టిలో ఉండే అవకాశం ఉంది గూడ.
ఇంటికి తెచ్చిన పుట్టమన్నుతో మొదట పందిరి గుంజలకు అరుగులు వేస్తారు. ఆ పిమ్మట దానితో పెండ్లి అరుగు వేయటం జరుగుతుంది. ఇది చతురస్రంగా నాలుగు మÖరల వెడల్పు, మÖడు ఎత్తుగా వేయవలెనని శాస్త్రం. కాని ఈనాడు లాంఛన మాత్రంగా వేయబడుతుంది. వేదకాలంనాడు ఏ వాస్తు నిర్మాణం జరిగినా అది సువర్ణంతో రత్నాలతో జరిగేది కాబట్టి ఈనాడు తచ్ఛిహ్నంగా పెండ్లి అరుగు నడుమ ఒక ముత్యం పగడమైనా పొదుగుతారు. ఈ విధంగా రత్నాలు దేవతా ప్రతిష్ఠల శంకువులన్నిటి క్రింద ఉంచటం పరిపాటి.
ఇపుడే పెండ్లి యింటిలో గాడిపొయ్యి గూడ త్రవ్వటం జరుగుతుంది. పెండ్లిలో చేసే పెద్ద వంటలకది ఎంతో ముఖ్యం.
పూర్వం పందిరి పెట్టటం దగ్గర నుండి ఈ గాడిపొయ్యి త్రవ్వటం వరకు గల కార్యక్రమమంతా మయబ్రహ్మల అధీనంలో ఉండి వారి ఆధ్వర్యంలో జరిగేది. అక్కడి పూజ కూడా వారికే చెందేది.
పెండ్లి అరుగు పిమ్మట కుమ్మరింటికి వెళ్ళి “నల్లగుండలు” తెస్తారు. నల్లకుండలలో కొట్నం సామాను, ప్రోలు సామాను అని రెండు భాగాలుంటవి. వీనిలో ప్రోలు సామగ్రి ఈనాడు వధూపక్షం వారికే అవసరం.
కొట్నం సామానులో రెండు కుందెనలు చిండు గడియ కుడుక పేర్పులు, వాని పైకి మÖతలు, అయిదు పంచపొలికలు, కులదేవతా కలశం, అక్షతలు మొదలైనవానికి మరో రెండు మÖడు కంచుడలు. సుమారుగా ఆరు దీపపు ప్రమిదల జతలు అవసరం. ఇక ప్రోలుసామానులో పెద్దప్రోలు, చిన్నప్రోలు అని రెండు విధాలు. రెండు ఐరేనికుండలు, నాలుగు పేర్పులు, ముప్పది మÖడు గురుగులు వాని పైకి మÖతలు ఉంటవి. ఇవి పెద్దప్రోలు సామగ్రి, చిన్నదానికైతే అయిరేని కుండలు నాలుగు పటువలు కాని గురుగులుగాని చాలు.
కుమ్మరి వారు అయిరేని కుండలను తెలుపు ఎరుపు రంగులతో చక్కగా చిత్తారుగీసి అలంకరిస్తారు. కుమ్మరివారిచ్చే పెండ్లి సామాగ్రికంతా అలంకరణం అవసరమేకాని అయిరేనిని మాత్రం వారు ప్రత్యేకంగా అలంకరిస్తారు. తక్కినవానికి గృహస్థులే సున్నం ఎర్రమన్ను పూసి అలంకరించుకుంటారు. రంగురంగుల అలంకరణ ఈనాడు వచ్చింది కాని పూర్వులకు దేనికైనా సున్నం జాజు రెండే అలంకరణ ద్రవ్యాలుగా ఉండేవి.
కుమ్మరింటి నుండి తెచ్చిన కుండలు నేరుగా యింటిలోనికి తీసుకుని వెళ్ళటం పూర్వులమతంగాదు, కుమ్మరి అవంభూత సంచార ప్రదేశమని వారి నమ్మకం. అందుచేత వానిపై పసుపు నీరు చల్లి లోనికి కొని వెళ్ళుతారు. ఇక ఇది పెండ్లికార్యం కాబట్టి నల్లగుండలు మొదట పందిరి క్రింద ఉంచుతారు.
వధూవరులను పెండ్లి పిల్లలను చేసే మొదట మిత్తి బియ్యం తీయటం అనే ఆచారం ఒకటి ఉంది. ఇది మృత్యుదేవతకిచ్చే బలి. ఈ దేవతకు పక్వాన్నంతో కాక బియ్యంతోనే బలిహరణం చేయటం ఆచారంగా ఉంది. వివాహమంత్రాలలో ఈ దేవతనుద్దేశించినవి గూడ ఉన్నవి.
ఆ మిత్తి బియ్యం కొఱకు చాకలి వచ్చి పెండ్లి పిల్లలకు తలకు చమురు రాసి, కాలిగోళ్ళు, చేతిగోళ్ళు తీసి అవి అతని ఎదురుగా విస్తరిలో ఉంచిన బియ్యంలో ఉంచి వానితో పాటు కనురెప్ప వెంట్రుక గూడ ఒకటి పెరికి బియ్యంలో వేసి ముమ్మారు దిగదుడిచి తీసికొని వెళతాడు. ఇపుడిది కొందరు మైలపోలు పేర జరుపుతారు. ఇది జరిపే అపుడు పెండ్లి పిల్లలను నల్లగుండల ముందు నిలుపటం జరుగుతుంది. అందుచేత చాకలి చేసే బలిహరణ క్రియ అపుడు ఆ పాత్రలకు గూడ వర్తించి వాని దోషం పరిహారమౌతుంది. అనంతరం వానిపై పసుపునీరు చిలకరించి యింటిలోనికి తీసుకువెడతారు. చాకలి మిత్తి బియ్యం తీసికొని వెళ్ళే అపుడు అతనికి పిల్లలుగాని, గర్భిణి స్త్రీలు కాని ఎదురుపడరు.
మిత్తి బియ్యం తరువాత వధూవరులను స్నానం చేయిస్తారు. అనంతరం కొట్నం ప్రారంభమవుతుంది. దీన్ని “ఉలూఖ” పూజ అంటారు. ఉలూఖ పూజ వేదకాలం నాటి నుండి ఉంది.
వధూవరులను పీటలపై కూర్చుండబెట్టి వారి ముందు రెండు కుందెనలు, అయిదు రోకండ్లు, రెండు విసురురాళ్ళు అలంకరించి కంకణాలు కట్టి ఉంచబడుతవి. పురోహితుడు వానికి పూజ చేసిన తరువాత ముత్తయిదువలు ముగ్గురు ఒక కుందెనలో, ఇద్దరు ఒక కుందెనలో సువ్వి పాటలు పాడుతు దంచుతారు. ముగ్గురు దంచే కుందెనలో వడ్లు, తక్కిన దానిలో బియ్యం పోయటం పరిపాటి. దంచే ముందు ఈ ధాన్యంలో పసుపు ముహూర్తం నాడు దంచిన పసుపు కొంత వేస్తారు. అది వానికి పవిత్రతను కలిగిస్తుంది. మరొక జత స్త్రీలు విసురు రాళ్ళ దగ్గర కూర్చుని ఒక రాతిలో పచ్చపిండి మరొక దానిలో మామÖలు తెల్లని పిండి విసురుతారు.
పాటలు కూడ ఒక్కటి కాకుండా రెండు అందుకుని అవి ముగిసిన తరువాత ఒక చేటలో దంచిన వడ్లను, ఒక చేటలో విసిరిన పిండిని తీసుకుని వధూవరులపై చెరుగుతారు. దీనికి సుంకులు “చెరగటం” అని పేరు. ఇది ప్రతిష్టా విగ్రహాలకు ధాన్యాధివాసం వంటిది.
అయిదు దినాల పెండ్లిలో మొదటినాటి కార్యక్రమం ఇంతటితో ముగిసింది. ఈ కొట్నంలో దంచిన బియ్యం తరువాత తలంబ్రాలకు తీసిన వానిలో కలుపుతారు. దానితో వాని కంతటికి అవి వధూవరుల ముందే సిద్ధం చేసినవనే పవిత్ర భావన కలుగుతుంది. పూర్వం పదారు దినాల పెండ్లి నాడో ఇంకా పురాణ కాలంలోనో తలంబ్రాల వడ్లు ఆ విధంగా వధూవరులను పెండ్లి పిల్లలను చేసి వారి ముందే దంచేవారేమో కాని ఈనాడు పప్పు పిండి అన్ని మరలలోనే ఆడిస్తారు కాబట్టి ఈ తంతుకీనాడు అర్ధం లేదనిపిస్తుంది.
కొట్నం తరువాత వధూవరులను స్నానం చేయించి కొత్త బట్టలు కట్టించి కాళ్ళకు పసుపు పూసి బుగ్గన దిష్టిచుక్క పెట్టి అలంకరించి పెండ్లి అరుగు ముందు పుణ్యాహవాచనానికి కూర్చోబెడతారు. ఇక్కడినుండి వివాహంలో వైదిక విధానం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ లోపల జరిగినవన్ని దేశీయాచారాలు.
పురోహితుడు వధూవరులతో గణపతి పూజ చేయించి పుణ్యాహవచనం చదివి అనంతరం పెండ్లి అరుగుపై పంచపాలికలుంచి పూజ చేయించి వానిలో కొంత మేకఎరువు మెత్తగా దంచి మట్టిలో కలిసిపోయించి నవధాన్యాలు చల్లి నీరు పోసి పాలికలపై దారం ఏసరబాసరగా చుడతాడు. దీనికి అంకురారోపణం లేదా “అంకురార్పణం” అని పేరు.
ఇంటిలో ఏ శుభకార్యం జరిగినా అంకురారోపణం లేకుండా చేయరు కాబట్టి ఈనాడు పని ప్రారంభానికి “అంకురార్పణ జరిగింది” అనే నానుడి ఏర్పడింది.
ఆ తరువాత యింటిలో తూర్పు ముఖంగా ఒక గోడకు శ్రీకారం చుట్టి దాని క్రింద వివాహకాల ఘటికలు గుర్తించి దానిముందు రెండు పేర్పులుంచి వానిలో సగంవరకు నీరుపోసి రెండిటి కుత్తికలకు కత్తెరపాటుగా అయిదు లేక తొమ్మిది వరసల దారం చుట్టి పైని క్రొత్తబట్ట కప్పుతారు. దీనికి “ఘటికా ప్రతిష్ట” అని పేరు.
పూర్వం కాలాన్ని తెలిసుకునేటందుకు ఇప్పటివలె గడియారాలు లేవు. కాబట్టి ఆనాడు గడియకుడుక పేర్పులవసరమైనవి. ఈనాడు గోడపై ఘటికలు గుర్తించటం తప్ప ఈ పేర్పులకు ప్రయోజనం కనిపించదు. అయినా ఆచారానికి లోబడి ఉంచుతున్నారు.
ఘటికా ప్రతిష్టానంతరం పురోహితుడు వధూవరులకు బాసికం కట్టించి వారితో లక్ష్మీ సరస్వతీ పూజ, గౌరిపూజ, గంధర్వ పూజ చేయిస్తాడు.
లక్ష్మీ సరస్వతులకు ఒక పళ్ళెంలో బియ్యంపోసి వానిలో పోకలు
ఉంచితే గౌరిదేవికి ప్రత్యేకంగా ఒక సానపై తమలపాకులుంచి దానిపై కుడుకలో పసుపుతో గౌరమ్మను చేసి పెడతారు. గౌరి మాంగల్య దేవత కాబట్టి ఆమెకు వివాహంలో ప్రత్యేకస్థానం ఉంటుంది. అందుచేత ఆమెకీ పూజ ప్రత్యేకంగా చేయబడుతుంది. ఇక గంధర్వునిపేర ఒక మోదుగు మండకు పసుపు బట్టను కట్టి ఘటికా ప్రతిష్ట కుండల దగ్గర ఉంచుతారు.
అనంతరం పురోహితుడు ఇడావాచనం చదివి దేవతలందరినీ ఆహ్వానించి యజమానిచేత “ఏతచ్చోభనదేవతాః మమకుమారస్య వివాహ పర్యంతం మమ గృహే వసంతు, మాంరక్షంతు, మమ కుమారం రక్షంతు” అని ముమ్మారనిపించి ఒక పళ్ళెం పెండ్లి పిల్లలచేత తల్లి చేత ఎత్తి పట్టించి దాని అడుగున నాణెంతో మ్రోగింపిస్తాడు. ఈ తర్వాత ఘటికాప్రతిష్ఠ చేసిన గోడకు ఒక గూటిలో కులదేవతను ప్రతిష్ఠించి పూజించి, ఇంటిలో ఈశాన్య మÖలనగల ఒక కంబానికి పసుపు గుడ్డను అక్షతలతో గట్టి వాస్తుపూజ చేయిస్తాడు.
వివాహాంగంగా జరిగే ఈ పూజలన్నిటికీ “నాందీ ముఖం” అని పేరు. ఇది
ఉభయులకు సమానం కాబట్టి ఎవరి యింటిలో వారు నిర్వహించుకుంటారు.
పూర్వపు దినాలలో ఈ నాందీ పుణ్యాహవాచనమే ఒక దినం కార్యక్రమంగా
ఉండేది. వాస్తుపూజానంతరం వరునికి ఉపనయనం జరుగకుంటే దానికి కూర్చుంటారు. లేకుంటే యిక వధువు యింటికి తరలివెళ్ళటమే తరువాయి. కొందరు వరుని ఉపనయనం అక్కడనే విడిది యింటిలో చేసికోవటం కద్దు.
వరపక్షంవారు తరలివెళ్ళిన తరువాత వధూపక్షంవారి మర్యాదలు “ఎదురుకోలు”తో ప్రారంభమౌతవి. వారు బంధువులకంతా ఎదురుకోలు స్థలంలో కూర్చునేందుకు పరుపులు, కాళ్ళకు నీళ్ళు గూడా యేర్పాటు చేస్తారు. పూర్వం చుట్టలతోనే చుట్టాలు కాబట్టి ఇక్కడ వచ్చినవారందరికీ చుట్టాకులు పొగాకు ఈయబడేది. ఈనాడు వాటి స్థానం బర్కిలీలు, త్రివేణీలు ఆక్రమించినవి.
కొన్ని సంప్రదాయాలలో యిక్కడ వరపక్షంవారు కూర్చున్న పిమ్మట వారి నోటిలో వధూపక్షంవారు చక్కెర పోస్తారు. ఇది వారి సపర్యకు మాధుర్య భావనము జోడిస్తుంది. అనంతరం అక్కడి నుండి కదిలే అపుడు ఉభయులు బుక్క గులాలు మొదలయిన సుగంధ ద్రవ్యాలు చల్లుకొని విడిదికి బయలుదేరుతారు.
లగ్నానికి కూర్చున్న తరువాత వరునికి అప్పటికే ఉపనయనం జరిగివున్నా వివాహానంతరం మరొక జందెం ధరించవలసి ఉంటుంది. దానికి ఉత్తరజందెమని పేరు. వరునికీ జందెం మామగారు వేయటం పరిపాటి. అతడు వాటిని బంగారంతోను వెండితోను చేయించవలసి ఉంటుంది. పూర్వం అసలు జందెం గూడ బంగారుతోనే చేయించుకుని ధరించేవారట.
ఉత్తరజందెం వేసిన తరువాత వరపక్షంవారి పురోహితుడు కన్యాదాత దగ్గరకువెళ్ళి అతనికి వరుని గోత్ర ప్రవరలు చెప్పి తమ కన్య నీయవలెనని అడిగి ఆమెచే కంకణ గౌరీపూజ చేయించి చేతికి పసుపు దారంతో కంకణం కడతాడు. ఈనాడిది లాంఛనమైనా పూర్వం సత్యంగానే జరిగేది.
వివాహదీక్షలో వధూవరులిద్దరు పసుపు బట్టలే ధరించవలసి ఉంటుంది. వధూవరులు లక్ష్మీనారాయణ స్వరూపులు, నారాయణుడు పీతాంబరుడు కాబట్టి అతని స్వరూపమైన వరునికి గూడ పీతాంబర ధారణం విధించవచ్చు. అంతేకాక పసుపు లక్ష్మీప్రదం ఆరోగ్యానికి ఎంతో దోహదము చేసి మనస్సుకు ఉల్లాసం కలిగిస్తుంది. ముఖ్యంగా పెండ్లిలో వధూవరులకు పెట్టే నలుగు, పాదాలకు పూసే పారాణి, వారు కట్టుకునే పసుపుబట్టలు ఆ సందడిలో వారికి ఆరోగ్యకవచాలుగా పనిచేస్తవి.
పురోహితుడు అడిగిన పిమ్మట కన్యాదాత తన అంగీకారం తెలిపి కన్యను తోడ్కొని వరుని దగ్గరకు వచ్చి ఆమెను ప్రాజ్ముఖంగా కూర్చోబెట్టి వరునికి ఆర్ఘ్యపాదాలిచ్చి మధుపర్కం పెట్టి మహాసంకల్పం చదివించి కన్యను ధారపోస్తాడు.
ఈ సందర్భంలో కన్యను వరుని దగ్గరకు కొనివచ్చిన పిమ్మట వారపుడే పరస్పరం చూచుకోరాదు కాబట్టి ఇద్దరి నడుమ తెర కట్టబడుతుంది. మరొకటి వధువును తండ్రి ఊరక వెంట కొనిరాక వెదురు గంపలో కూర్చొనబెట్టుకుని తీసుకువస్తాడు.
హిందూ ధర్మప్రకారం కన్యాదాత తనతోపాటు పదితరాల పూర్వులకు శాశ్వతంగా బ్రహ్మలోకం సిద్ధించే అందుకు కన్యాదానం చేస్తాడు. దానం చేయబడే వస్తువేదైనా పాత్ర లేకుండా దానం చేయరాదు. అపాత్రునికి గూడ చేయరాదు. ఈ రెండు రకాల దానాలు అపాత్రదానాలే అవుతవి కాబట్టి పూర్వం ఇంటి ముంగిట నిలిచిన భిక్షకునికైనా గృహస్తులేదైనా పాత్రలోనే భిక్షం పెట్టేవారు. అందుచేత కన్యాదాత యిక్కడ కూతురును వెదురుగంపలో తీసుకువస్తాడు.
వెదురుకు సంస్క ృతంలో వంశమని పేరు, దానిలో ముత్యాలు పుట్టుతవి. అందుచేత యిపుడు వంశపాత్రలో ఉన్న కన్య మేలిమి వంశంలో పుట్టిన ముత్యం అనే భావనకు తావలమౌతుంది. కాని ఈనాడు కన్య దానం చేయబడటానికి ఒక వస్తువు గాదు అని “కన్యాదానం” అనే పేరుపై ఒక ఆక్షేపణ ఉంది. గంపలేని వివాహం గాంధర్వమనే పూర్వుల మతం.
పూర్వం అతిథి సత్కారంలో గోవు ప్రాముఖ్యం వహించేది. ఆ సూచన పెండ్లి మంత్రాలలో మధుపర్కం తర్వాత కనిపిస్తుంది. తన కొఱకు ఆతిథ్యానికి తెచ్చిన గోవును వరుడు “ఇది వసువుల కూతురు, రుద్రుల తల్లి, ఆదిత్యుల సోదరి కాబట్టి దీన్ని విడిచిపెట్టండి. స్వేచ్ఛగా గడ్డిమేయని, నీరు త్రాగని” అని అంటాడు. దీనికి “వృషోత్సర్జనం” అని పేరు. ఇపుడిది పిష్టపశువును చూపి చెప్పించబడుతుంది. అయితే సృష్టిలోని ప్రాణులకన్నిటికి దేవతాప్రాధాన్యం ఉంది కాబట్టి పెండ్లి వేడుకలలో మేకలను పందులను చంపి విందులు చేసేవారిది గమనింపవలసిన విషయం.
ఈ తర్వాత మహాసంకల్పం చదువబడుతుంది. భారతీయ పురాణ సంస్క ృతి నంతా ఒక్కచోట చూడవలెననుకున్నప్పుడు మహాసంకల్పం చదివితే చాలు. ఇది అంత ఉత్క ృష్టమయింది. అంతటి గొప్ప సంకల్పాన్ని చదివించి కన్యాదాత వరునికి కన్యను ధారపోస్తున్నాడంటే ఈ విధానంలోని మహత్త్వాన్ని మనం మాటలలో అందుకోలేము.
సంకల్పానంతరం వధువు తండ్రి కన్యాహస్తాన్ని వరుని చేతికి యిస్తాడు. వరుడు ఆమెను - “అశ్వినీదేవతల బాహువులచేత పూషుని హస్తాల చేత నిన్ను గ్రహిస్తున్నాను” అని స్వీకరిస్తాడు. ఈ సందర్భంలో -
కన్యాంకనక సంపన్నాం కనకాభరణైర్యుతామ్
దాస్యామి విష్ణువేతుర్యం బ్రహ్మలోక జిగీషయా
“కనకాభరణాలతో గూడిన ఈ కన్యను విష్ణువైన నీకు బ్రహ్మలోకాన్ని కోరి యిస్తున్నాను” అని కన్యాదాత పలకటంలో ఎంతో గొప్ప అర్ధం ఉంది. “విష్ణువైన నీకు” అనటంలో ఈ కూతురు లక్ష్మివంటిది కాబట్టి విష్ణువేవిధంగా లక్ష్మీదేవిని ఎదలో పెట్టుకుని గౌరవించినాడో నీవు గూడ ఈమెనావిధంగా ఎదలో ఉంచుకొని మన్నించు అనే ధ్వని ఉంది. కాని ఈనాడు కట్నాలకాశించినవారు కన్యాదానంతో మామగారికి బ్రహ్మలోకాన్ని కలిగించే బదులు కన్యకే కలిగిస్తున్నారు. ఇది శోచనీయం.
అంత కన్యను ధారపోసే అపుడు కన్యాదాత అతనితో “ధర్మేచ, అర్ధేచ, కామేచ నాతిచరామి” అనే ప్రతిజ్ఞ చేయిస్తాడు. వివాహానంతరం వరుడు సంపూర్ణంగా ఈ ప్రతిజ్ఞకు కట్టుబడి ఉంటేనే అతనికి వివాహం చేత కలుగవలసిన ధార్మిక ఫలం లభిస్తుంది. లేకుంటే లేదు కనుక ఇది యువకులు గమనింపవలసిన విషయం.
కన్యాదానంతోపాటు మామగారు అపుడు అల్లునికి మరికొన్ని దానాలు గూడ చదివించటం పరిపాటి. ఈ చదివింపులతో వివాహానికి కారణమైన కన్యాదానం ముగిసి వివాహవిధి ప్రారంభమౌతుంది.
రాక్షస వివాహంలో వరుడు కన్యను కొని వెళ్ళిన తరువాత ఆమెనెపుడైన వివాహం చేసికోవచ్చు. అదే విధంగా కన్యాదానం పొందిన పిమ్మట వరుడు గూడ ఆమెనెపుడైనా వివాహం ఆడవచ్చు. కాని ఇపుడు వివాహ కర్మకాండ అంతా అవ్యవధానంగా ఏకముహూర్తంలోనే జరుగుతుంది.
కన్యాదానం కాగానే ముహూర్తం సమీపించిన పిమ్మట పురోహితుడు సూచన చేస్తాడు. అపుడు బ్రాహ్మణులందరూ చూర్ణికలు చదువుతూ ఉండగా వధూవరులకు పరస్పరం తలపై జీలకర్ర బెల్లం పెట్టిస్తారు.
ఈనాడిది ఒక రూఢిగా జరుపబడుతుంది గాని ఇది ఒక ఓషధీ ప్రక్రియ.
పూర్వం దీన్ని ఉసిరికపప్పు, జీలకర్ర, బెల్లం వేసి దంచి సిద్ధం చేసేవారు. ఇది తలపై బ్రహ్మరంధ్రస్థానంలో ధరించినపుడు మెదడు చల్లబడి హృదయానికి ఉల్లాసం కలిగే నేత్రదీప్తిని ఉద్దీప్తం చేస్తుంది. అందుచేత సుముహూర్తంగా వధూవరుల తలపై జీలకర్ర బెల్లం ఉంచే ఆచారం ఏర్పడింది. ఇది దేవతా ప్రతిమలకు నేత్రోన్మీలనం వంటిది.
వివాహానికి అసలు సుముహూర్తం మాంగల్యధారణకు కాని చాలామంది ఈ జీలకర్ర బెల్లం ధరించటాన్నే సుముహూర్తంగా భావిస్తారు. తలపై దీన్ని ధరించేవరకూ వధూవరులు ఒకరినొకరు చూచుకోరు. దీని తరువాత వారి నడుమ పట్టిన తెర తొలగింపబడుతుంది.
వివాహానికి మొదలే పెండ్లిచూపులు ఈనాడు వచ్చినవి గాని పూర్వం లేవు. వధూవరులు తలంబ్రాల పీటలపై జీలకర్ర బెల్లం ధరించిన తరువాతనే చూచుకునేవారు.
వారు పరస్పరం చూచుకున్న పిమ్మట “అవయోర్దంపత్యోః ఆయుర్వర్చో యశోబలాభి వృద్ధ్యర్థం కర్మాణి కర్తవ్యాని. ప్రపశ్చోత్పాదయితవ్యాః” దంపతులమైన మనం వర్చస్సు, బలం, ఆయుష్యం వృద్ధి పొందటానికి కర్మలు చేద్దాము, సంతానాన్ని పొందుదాము అని తమ మనస్సులో సంకల్పించు కుంటారు.
సంకల్పం అనేది ఒక మానసిక ప్రక్రియ. కర్మరంగంలో మనకు ప్రతిదానికి మొదలు సంకల్పం చెప్పటం ఉన్నా అది మంత్రాలలో బలవంతంగా చెప్పించేది కాదు. తనంతగా తాను కలగవలసింది.
వధూవరులు సంసారానికి సంకల్పించుకున్న పిమ్మట వరుడు ఒక మంత్రంతో దర్భకర్రను తీసుకుని వధువు యొక్క పడమటి దిక్కుగా పారవేస్తాడు. ఇది కన్యలోని జ్యేష్ఠాలక్షణాన్ని తొలగించే ఒక సంస్కారం.
భ్రూమధ్యంలో ఆజ్ఞాచక్రం ఉంటుంది. దాని అధిష్టాత్రిదేవి కాబట్టి లక్ష్మి నివసించినా అలక్ష్మి నివసించినా అక్కడనే ఆమె స్థానం. అందుచేత వరుడు తాళికట్టే మొదలు మంత్రపూతమైన దర్భతో ఆ స్థలాన్ని తుడిచి ఆమెలోని “అలక్ష్మి”ని తొలగిస్తాడు.
దీని తర్వాత యుగంధర జలాభిషేకం జరుగుతుంది, ఈ ప్రక్రియలో వధువు తలపై కాడిమ్రాను నుంచి దాని రంధ్రంలో దర్భచుట్ట ఒక బంగారు
ఉంగరం ఉంచి వాని గుండ అయిదు పర్యాయాలు కన్య తలపై నీరు పోయబడుతుంది. దీనికి వేదకాలంనాటి ఒక కథ ఉంది.
పూర్వం అపాల అనే గౌతముని కన్య కుష్టువ్యాధితో బాధపడుతున్నది. దానితో ఆమెనెవరూ చేసికోలేదు. ఆమెకు మాత్రం భర్తతో కూడి యజ్ఞాలు చేయవలెనని వుండేది. కాని అది నెరవేరక చివరకు తపస్సుకు వెళ్ళిపోయింది. అలా వుండగా ఒకప్పుడామె ఆశ్రమంపై నుండి పెద్ద వరద ఒకటి వచ్చి అపాల దానిలో కొట్టుకుపోయింది. అపుడామెతోపాటు దానిలో కొన్ని సౌమలతలు కొట్టుకుపోతున్నవి. ఆమె వానిని చూచి నిండు ఆపదలో ఉన్నా ఎలాగో చేయి చిక్కించుకొని దంతాలతో కొరికి రసంపిండి మనస్సుతో యింద్రార్పణం చేసింది. అపుడు యింద్రుడా దారిని రధంపై వెళ్ళుతూ ఆమె భక్తికి సంతసించి వరద నుండి బయటకి లాగి రక్షించి తన రథం యొక్క కాడిక్రింద నిలిపి దాని రంధ్రంలో నుంచి ఆమెపై నీరు పోసినాడు. అంతటితో ఆమె వ్యాధి తీరిపోయింది. అనంతరం యింద్రుడామెను వరం కోరుకోమనగా నావలె బాధపడు కన్యలకు వివాహంలో ఈ అభిషేకంతో దైహిక వ్యాధులు లేకుండా చేయి అని కోరింది. ఇంద్రుడు “తథాస్తు” అని వెళ్ళినాడు. అందుచేత నాటి నుండి యిది అమలులోనికి వచ్చింది.
మాంగల్యధారణకు మొదట వరునిచే చేయబడే పై రెండు సంస్కారాలు ఎంతో అర్థవంతమైనవి. వానిలో ఒకటి ఆమెలోని “అలక్ష్మి” ని తొలగించి
అంతశ్శుద్ధిని చేస్తే, రెండవది దేహంలోని వ్యాధులను తొలగించి బాహ్యశుద్ధిని చేస్తుంది. పాఠకులిది గమనింపవలసిన విషయం. ఇంత అర్ధవంతమైన సంస్కారాలీనాడు పురోహితులెందరో చేయించరు.
యుగంధర జలాభిషేకంతో కాడిరంధ్రంలో దర్భలు బంగారు ఉంగరం వుంచబడుతవి కాబట్టి ఈ అభిషేకంతో కన్యకు తలంబ్రాల కంటే మొదలు కుశజలాభిషేకం స్వర్ణాభిషేకఫలం కూడ దక్కుతుంది.
స్వర్ణ రజిత పాత్రలతో స్నానం చేయటం లేదా వాని భూషణాలు ధరించి స్నానమాడటంచేత ఆరోగ్యానికి ఎంతో దోహదం జరుగుతుంది.
దీనితర్వాత యోక్త్ర మాంగల్యధారణలు జరుగుతవి. పురోహితుడు ఆ రెండింటిని ఒకే కుడుకలో పెట్టి జతగా పూజిస్తాడు. అపుడు వానిని సభాసదులకు చూపి పెద్దలందరి చేతులు తాకించబడుతవి. ఇది ఒక విధమైన శక్తిపాత ప్రక్రియ.
మనుష్యునిలోని శక్తి వ్రేళ్ళ కొనల నుండి ప్రవహిస్తు వుంటుంది కాబట్టి యోక్త్రని మాంగల్యాలను పెద్దవారి చేతులకు ముట్టించటం అంటే వారి శక్తులు దానిలో నిక్షేపించటమన్నమాట.
యోక్త్రం అంటే ముంజగడ్డితో చేయబడిన మొలత్రాడు. ఇది వటువుల కుపనయన కాలంలో ధరింపజేస్తారు. అది నడుంచుట్టు మÖడు వరుసలు త్రిప్పి నాభికి కుడివైపు ముడివేయబడుతుంది.
ముంజె దర్భలో ఒక భేదం కాబట్టి అది దేవతా ప్రియమయింది. అందుచేత ముంజె మొలత్రాడు ధరించినవాడు పవిత్రుడు, దేవతా ప్రియమైనవాడు అవుతాడు. ముంజెగడ్డికి వస్తుగుణంగా కూడ ప్రాధాన్యం ఉంది. అది ప్రాణాపానోలస్థితిని సమంగా వుంచుతుందట. ఈ విధంగా దానికి ఆధ్యాత్మిక ఆధిభౌతిక ప్రయోజనాలు రెండూ వున్నవి కాబట్టి ఈ యోక్తుబంధనం తరువాత మాంగల్యధారణ జరుగుతుంది.
మాంగల్యధారణ వైదిక విధానం గాదు. కాని దీనికి గూడ ఒక కథ వినిపిస్తుంది. హరిశ్చంద్రుని భార్య చంద్రమతి శిబి చక్రవర్తి కూతురు. ఆమెకు పుట్టువులో వైధవ్యయోగం ఉండటంచేత తండ్రి అడవులలో విడిపించినాడు. అపుడా బాలికపై జాలిపడి మయుడు తన ఆశ్రమానికి కొనివెళ్ళి పెంచి పెద్ద చేసినాడు. హరిశ్చంద్రునికీమె రెండవ భార్య అని గూడ ఒక పురాణ కథ ఉంది. అతని మొదటి భార్య పార్వతి చెలికత్తెయైన సత్యవతి. హరిశ్చంద్రుడామెను పరిత్యజించినాడు. అనంతరం ఒకనాడతనికి మయుని ఆశ్రమంలో ఈమె కనిపించింది. పెండ్లి చేసికోవలెననుకున్నాడు. అపుడు మయుడామెకు గల పతి దోషాన్నెరిగి అది ప్రతిహతమయ్యే అందుకు మాంగల్యాన్ని సృజించి వివాహ సమయంలో హరిశ్చంద్రునిచేత ఆమె మెడలో కట్టించి ఇది నీ పతికి దప్ప యితరులకు కనిపించదని వరమిచ్చినాడు. నాటి నుండి స్త్రీలకు మాంగల్యం పతిరక్షా కవచంగా వాడుకలోనికి వచ్చింది. స్త్రీలు దాన్ని పరులకు కనిపించకుండా కొంగుచాటుగా ధరిస్తారు.
భాగవతంలో పోతనగారు హాలాహల పానఘట్టంలో -
మ్రింగునది గరళమనియును
మ్రింగెడువాడభవుడనియు మేలని
ప్రజకున్ మ్రింగుమనె సర్వమంగళ
మంగళసూత్రంబు నెంతమది నమ్మినదో
అనే పద్యంలో మంగళసూత్రం యొక్క మహత్యాన్ని చక్కగా వ్యంజించినాడు. శివుడు మ్రింగేది గరళం. అంటే అది మ్రింగరానిది. పోనీ మ్రింగని ఒకవేళ ఏదైనా ప్రమాదం జరిగితే అతనికి మరుజన్మలోనైనా ఆమె సతి కావచ్చుననుకుంటే శివుడు అభవుడు. అంటే తిరిగి పుట్టనివాడు. ఈ విషయం ఇంత ఖచ్చితంగా తెలిసి కూడ ఆమె పతిని విషం మ్రింగుమన్నదట. దానికి కారణం ఆమెకు మంగళసూత్రంపై గల నమ్మకమే అంటాడు కవి. లోకంలో యిప్పటికీ పురుషులకేదైనా పెద్ద గండం గడిచినపుడది యిల్లాలి తాలి బలమేనని నమ్మటం లోకంలో విరివిగా ఉంది.
మాంగల్యం కట్టినపుడు వరునితో దానికి మÖడుముళ్ళు వేయిస్తారు. మాంగల్య ధారణానంతరం వధూవరులు తలంబ్రాలు పోసికుంటారు. తలంబ్రాలు స్త్రీయే పోయవలెగాని పురుషుడు పోయరాదట. కాని ఈనాడు యిద్దరు పరస్పరం పోసుకునే ఆచారం వుంది. మొదట వధువు పిమ్మట వరుడు, మళ్ళీ వధువు ఈ విధంగా మÖడు తడవలు మంత్రపూతంగా పురోహితుడు వారిపై తలంబ్రాలు పోయిస్తాడు. అతడు చదివే మంత్రాలు మొదటిసారి మాకు సంతాన సమృద్ధి, రెండవతూరి పశు సమృద్ధి, మÖడవ తడవ యజ్ఞ సమృద్ధి కలుగుగాక! అని తెలుపుతవి. ఇక్కడ ఈ కోరికలు తెలిపే మంత్రాలు వధూవరులే పలకటం మంచిది. ఈ విధంగా వారే పలకవలసినవి పెండ్లిలో మరెన్నో మంత్ర వాక్యాలుంటవి కాని అది వధూవరులు భాషను చక్కగా చదివినవారైనపుడే సాధ్యం. అందుచేత అన్ని మంత్రాలు పురోహితుడే ఏకధాటిగా ఏకరువు పెడతాడు.
అతడు మÖడు తడవలు పోయించిన పిమ్మట నాలుగవ తూరి నుండి యిక వధూవరులే అవి వడిసే వరకు ఒకరిని మించి ఒకరు పోసికుంటారు. దీన్నిబట్టియే పెండ్లికి నెత్తిన విత్తులు పడటం, నెత్తిన విత్తులు దులుపుకున్నప్పటి నుండి అనే జాతీయాలు ఏర్పడినవి.
పూర్వం ఈ తలంబ్రాలు ముత్యాలతో పోసికునేవారట. సీతాదేవి శ్రీరామునిపై ముత్యాల తలంబ్రాలు పోసిందట. అందుచేత ఈనాడు అందరు కాకపోయినా కొందరైనా తలంబ్రాలలో రెండు మÖడు మంచి ముత్యాలు పగడాలు కలిపి వానికి ముత్యాల తలంబ్రాల రూపం యిస్తారు.
తలంబ్రాలు ముగిసిన పిమ్మట పురోహితుడు వధూవరులను ఒకవైపు కూర్చోబెట్టి వారికి బ్రహ్మముడులు వేస్తాడు.
తలంబ్రాలతో వధూవరులేకమైనట్టు లెక్క అప్పటి నుండి యిక వివాహకాండ ముగిసేవరకు ఏకవస్త్రధారులై వుండవలసి ఉంటుంది. కాబట్టి వారి యిద్దరి చెరగులు ముడివేసి ఆ వస్త్రాలకు ఏకరూపమీయబడుతుంది.
మాంగల్యం కట్టినపుడు దానికి వరునితో మÖడు ముడులు వేయిస్తారు. బ్రహ్మముడులలో పురోహితుడు మొదట వధూవరుల చెరగులు విడివిడిగా ముడివేసి ఆ రెండిటిని కలిపి మÖడవముడి వేస్తారు. అందుచేత పెండ్లికి “మÖడుముళ్ళు”, “మÖడు ముడుల బంధం” అనే జాతీయాలేర్పడినవి.
తలంబ్రాల పిమ్మట ప్రధాన ీVAమం జరుగుతుంది. ఇది వివాహంలో మరొక ముఖ్యమైన విధి. దీనిలో వరుడు వధువును తన యింటికి కొని వెళ్ళటానికి సూర్యుడు అశ్వినులు మున్నగు దేవతల అనుజ్ఞ వేడి వారికి ఆహుతీయటం జరుగుతుంది. అనంతరం అతడు`
“సోమో దదద్గం ధర్వాయ గంధర్వో దదదగ్నయే,
రయించ పుత్రాగ్ శ్చాదా దగ్నిర్మహ మధో ఇమామ”
ఓ కన్యా! నిన్ను సోముడు గంధర్వునికి, గంధర్వుడగ్నికి యిచ్చిరి. అగ్ని నిన్ను ధనం కొరకు, పుత్రుల కొరకు నాకు యిస్తున్నాడు. అని పలుకుతు ఆమె కుడిచేతిని పట్టుకుంటాడు. వరుడు కన్యాదాన కాలంలో ఇంతవరకే ఆమె చేతిని పట్టుకోవటం ఒక తూరి జరిగింది. ఈ కారణాలచేత పెండ్లికి “పాణిగ్రహణం” అని పేరు.
పాణిగ్రహణం తరువాత వరుడు ఆమెతో కూడి అగ్నికి ఉత్తరంగా లేదా తూర్పుగా పదడగులు నడుస్తాడు. అపుడు ఒక్కొక్క అడుగు ఓ కన్యా! అన్నం కొరకు, బలం కొరకు, కర్మసిద్ధి కొరకు, సౌఖ్యం కొరకు, పశువుల కొరకు, ఋతువుల అనుకూలం కొరకు, ీVAతలు సహాయం చేసే అందుకు నేను నిన్ను అనుసరిస్తున్నాను అనే మంత్రాలు చదువబడతవి. దీనిచేత పెండ్లికి “సప్తపది” అనే మరో పేరు నిలిచింది. సంస్క ృతంలో “సఖ్యంసాప్తపదీనం” అని సూక్తి కాబట్టి ఈ సప్తపది జరిగినంతవరకు వారేకమైనట్టు కాదు.
సప్తపది పిమ్మట వరుడు, వధువుతో నేను ఋక్కును, నీవు సామవు, నేనాకాశాన్ని, నీవు పృథిóవివి, నేను మనస్సును, నీవు వాక్కువు” అని తమ సంబంధాన్ని వివరిస్తాడు. వివాహ మంత్రాలలో ఇదొక ఉత్తమ కావ్యం. ఈ వివరం విష్ణుపురాణంలో యింకా వివరంగా ఉంటుంది.
హిందూ మతములో దంపతుల సంబంధం ఎంత విడదీయరానిదో ఎంత ఉదాత్తం, పవిత్రం అయిందో తెలిసికోవటానికి మంత్రాన్ని ఈనాటి యువకులు ఎల్లప్పుడూ స్మరించుకోవలసింది.
వరుడు వధువుతో తమ సంబంధాన్ని విశదీకరించి మళ్ళీ అగ్నికి ప్రదక్షిణం చేసి సోమునికి, గంధర్వునికి, అగ్నికి, ఇంద్రునికి మళ్ళీ ఆహుతులిచ్చి “వహ్నినీ సంతానాన్ని మృత్యుపాశం నుండి విడిపించుగాక! గార్హపత్యాగ్ని నిన్ను రక్షించుగాక!” అని అగ్నిని ప్రార్థిస్తాడు, అనంతరం అంతరిక్షం నీ వెన్నును, వాయువు నీ తొడలను, అశ్వినులు నీ స్తనాలను, బృహస్పతి విశ్వేదేవతలు వస్త్రంతో అచ్ఛాదింపబడిన నీ దేహాన్ని రక్షింతురుగాక! అని రక్షాకవచం చదువుతాడు, ఈ మంత్రం భాగవతంలో గోపికలు శ్రీకృష్ణుడు పూతనను సంహరించినపుడు అతనికి రక్ష చేసి దీవించిన విధానాన్ని తలపిస్తుంది. (భా.ద.పూ. 236)
దీని తరువాత అతడు వధువును సన్నెకల్లు తొక్కించి “శతృవుల నెదుర్కొని నీవీ రాయివలె స్థిరంగా ఉండు” అని దీవిస్తాడు. వివాహంలో ఈ సన్నెకల్లు నెక్కించటం చాలాసార్లు వస్తుంది. ఇవన్ని పూర్వం కన్యకు చేయబడే సంస్కారాలు.
రక్షాకవచ పఠనంతో వరుడికి కన్యకు చేయవలసిన సంస్కారాలు ముగుస్తవి. అనంతరం “లాజీVAమం” జరుగుతుంది. దానిలో వధువు సూర్యుని “నా భర్త దీర్ఘాయువే గాక! నూరు సంవత్సరాలు జీవించుగాక!” అని ప్రార్థిస్తుంది.
ఈ ీVAమంలో, నేతిని పూసికొనిన దోసిలితో వధువు పేలాలు పట్టుకొని
ఉండగా వరుడు వానితో ీVAమం చేస్తాడు.
ఇంతవరకు వరుడు తన క్షేమాన్ని కోరి వధువుకు వివిధ సంస్కారాలు చేస్తాడు కాబట్టి వానికి బదులుగా లాజీVAమంలో వధువు తన మాంగల్యాన్ని కోరుకుని వరుని రక్షించవలసిందిగా దేవతలను ప్రార్ధించటం జరుగుతుంది, ఇది ఈ ీVAమం యొక్క విశేషం. గోదాదేవి తనతో పురోహితుడీ ీVAమం చేయించినట్లు కలగన్నది కనుక ఆమె కాలం నాటికే యిది ప్రసిద్ధంగా ఉన్నదనవలె.
ప్రధాన ీVAమానికి సంబంధించిన ఈ కర్మలన్నీ వధూవరులు ఒకరి క్షేమాన్నుద్దేశించి ఒకరు చేసుకునేవి కాబట్టి దీనిని ఏ మాత్రం ఏమారటానికి వీలులేదు.
లాజీVAమం తరువాత వరుడు “జయాదిీVAమం” చేసి దానిలో అతడు తన జ్ఞానేంద్రియ కర్మేంద్రియాది దేవతల నుద్దేశించి ఆహుతులిస్తాడు. పూర్వం ఈ జయమంత్రాలు బ్రహ్మ ఇంద్రునికి ఉపదేశించగా వానితో అతనికి సర్వదేవతలు వశమైనారట. అందుచేత భార్యను చేసికొని సంసారంలో కాలు పెట్టబోయే వరునికి ఇంద్రియాలను స్వాధీనంలో ఉంచుకొని వ్యవహార రంగంలో విజయం పొందటానికి ఈ జయాది ీVAమం ఉపయోగపడుతుంది.
ఈ ీVAమానంతరం, వరుడు వధువుకు కట్టిన ముంజెత్రాటిని విప్పుతాడు. దానికి “వరుణపాశం” అని పేరు. ఆ పాశం స్త్రీలకు సవిత కట్టినట్లుగా చెప్పబడుతుంది.
హిందూ ధర్మంలో భార్యాభర్తలిద్దరు కలిసి ఒక్కరి క్రిందనే లెక్క. భార్య పురుషునిలో అర్ధశరీరంగా అంగీకరింపబడింది. భర్త తనతోపాటే ఆమెను బ్రహ్మలోకాన్ని పొందిస్తాడు. అందుచేత స్త్రీలకు ఇక వేరుగా కటిసూత్రంగాని యజ్ఞోపవీతంగాని అక్కరలేదని ఆర్యుల మతం. దీనితో వివాహ కర్మ వధువు యింటిలో ముగిసి తరువాయి వరుని యింటిలో ఆరంభమవుతుంది.
వివాహం వధూవరులిద్దరికి జరిగే సంస్కారం కాబట్టి దాని పూర్వార్ధం వధువు యింటిలో, ఉత్తరార్ధం వరుని యింటిలో జరిగేది. దానికి “వరపక్షం” వారివలె వధూపక్షంవారు వరుని యింటికి తరలివచ్చేవారు. దీనికి “మగల పెండ్లికి తరలిపోవటం” అని పూర్వుల వాడుక కాని మధ్యకాలంలో పెండ్లికి ఉభయ స్థలాలలో జరిగే వ్యయప్రయాసలకు తట్టుకోలేక కర్మకాండలంతా ఒకే చోట జరిపే ఆచారం నిలిచిపోయింది.
లాజ ీVAమానంతరం వరుడు, వధువును తన యింటికి ఒక ప్రత్యేకమైన బండిపై తీసుకు వెళ్ళుతాడు. ఆ విధంగా కొనివెళ్ళటాన్ని బట్టే పెండ్లికి “వివాహం” అనే పేరేర్పడింది.
వధువును కొని వెళ్ళే బండికి కుడివైపు ఎఱ్ఱని ఎడమవైపు నల్లని ఎద్దును కడతారు. ఆ విధంగా ఎద్దులజత దొరకనపుడు చక్రాలకు ఎఱుపు నలుపు దారాలు కట్టటం గాని లేదా ఆ రంగులు పూయటం గాని జరుగుతుంది. ఈ బండిలో వరుడు, వధువుతోపాటు అగ్నిని కూడ కొనివెళ్తూ చతుష్పదాలు వచ్చిన చోట అగ్నికార్యం చేస్తు యింటికి చేరవలసి ఉంటుంది. ఇప్పుడు సామాన్య జనంలో పెండ్లి సమయంలో కాదుగాని బాలింతలు నిద్రకు వెళ్ళేటప్పుడు దారిలో రెండు మÖడు దారులు కలిసిన చోట పొలిమెర కడుతూ పోతారు. ఆ ప్రక్రియలో మÖడు చిన్నరాళ్ళు అక్కడ ఉంచి వానికి పసుపు, కుంకుమ, తంగేడు లేదా మరేవైనా పూలుపెట్టి మొక్కి వానిపై నుండి దాటడం జరుగుతుంది. గాబట్టి పూర్వంనాటి వివాహ ప్రయాణం గూడ అట్టిదే. కాని ఈనాడు పద్ధతులన్నీ లోపించినవి.
వధువు యిల్లు చేరిన పిమ్మట బండిని విడిచి వరుడు ప్రవేశీVAమం చేయవలసి ఉండేది. అంతవరకు వధువు యింటి కడప దాటరాదు. అందుచేత పందిరి క్రింద లేదా నడవలో నడుమ ఎర్రని ఎద్దుతోలు తూర్పు ముఖంగా పరచి కూర్చోబెట్టేవారు.
ఈనాడు ఈ ఆచారం గూడపోయింది. వధువిల్లు చేరగానే ఎద్దు తోలుపై కూర్చోబెట్టటంలో గూడ ఎంతో అర్ధం ఉంది.
హిందూ మతంలో వృషభం ధర్మ దేవతకు, ఎరుపురంగు అనురాగానికి చిహ్నాలు కాబట్టి ఎర్రని తోలుపై కూర్చోబెట్టడం అంటే అనురాగమైన ధర్మంపై అధిష్టితురాలిని చేయటమన్నమాట.
ప్రవేశీVAమానంతరం వధువు కుడికాలు పెట్టి ఇంటి కడప దాటుతుంది. ఈ సందర్భంలో కొన్ని వర్ణాలలో కడపపై చిన్న బియ్యపు పళ్ళెం ఉంచుతారు. ఆమె కాలితో అవి యింటిలో చిమ్మేటట్లు తాకి దాటవలసి ఉంటుంది. ఇక్కడ మరొక ఆచారం కూడ ఉంది. అత్తవారింటిలో కాలు పెట్టే అపుడు కడపపై ఉన్న బియ్యపు పళ్లెం తన్నినట్లు తల్లివారింటి నుండి బయటికి వెళ్లినపుడు కడప దాటి ఆయింటిలోనికి పిడికెడు బియ్యం గట్టిగా చల్లుతుంది. అంటే ఇంతటితో ఈ యింటి నూకల రుణం తీరిందని ఒక భావన. మీ యింటిలో ఎల్లపుడు ధనధాన్యాలింట్లో సమృద్ధిగా ఉండని అని మరో భావనగా ఉంది.
లోపలికి వెళ్లిన తరువాత వధూవరులిద్దరు ఇంటిలో ఈశాన్య మÖలంగా కూర్చుంటారు. ఇంటిలో ఈశాన్య మÖల దేవతాస్థానం కాబట్టి ఆ మÖలన కూర్చున్న వధూవరులానాటి నుండి ఆ యింటిలో దేవీదేవరలని తాత్పర్యం.
అక్కడ కూర్చున్న పిమ్మట వరుడు భార్యతో,
సామ్రాజ్ఞీశ్వీశురేభవ, సామ్రాజ్ఞీశ్వశ్రువాంభవ, ననాందరీ సామ్రాజ్ఞీభవ. అది దేవృషు సృషణా శ్వశురాణాం ప్రజాయాశ్చధనస్య చపతీనాంచ దేవృ±ణాంచ సంతానానిచ విరాడ్భవ
“అత్తమామల యింటిలో రాణివికా, వదినల దగ్గర రాణివికా, మరదుల దగ్గర రాణివికా, కోడండ్రకు, అత్తమామలకు, సంతానానికి, ధనానికి, నాకు మరదులకు యజమానురాలవుకా” అని చెప్పి యింటినంతా చూపిస్తాడు.
ఈనాటి వరులు వివాహ మంత్రాలలోని ఈ వాక్యాలు గమనింపదగినవి. హిందువులు పూర్వం వధువుకింటిలో ఎటువంటి స్థానమిచ్చినారో తెలుస్తుంది.
ఈనాడు భర్త నిజంగా తననింటికి రాణిని చేసినా, చేయకపోయినా దాష్టీకంగా అత్తా ఆడుబిడ్డలపై పెత్తనం చేసే వారొకరైతే, వారి ఆరళ్ళలో నలిగేవారు కొందరౌతున్నారు.
ప్రవేశ ీVAమానంతరం వరుడు వివాహ గంధర్వుని ప్రతిష్టించి పూజిస్తాడు. ఆనాడు భార్య భర్తలు సాయంత్రం వరకు మాట్లాడుకుంటూ గడుపుతారు. రాత్రికి పతి ఆమెకు అరుంధతీ నక్షత్రాన్ని చూపి తాను సప్తర్షులకు ఆర్ఘ్యం ఇస్తాడు.
వధువుకు ఈ అరుంధతీ దర్శనం తలంబ్రాలు కాగానే కూడ చేయించబడుతుంది. అరుంధతి మహా పతివ్రత. పార్వతి ఒకపుడు సప్తర్షుల భార్యలలో అందరి రూపాలు ధరించింది గాని అరుంధతీ రూపాన్ని పొందలేక పోయింది. ఆమె అంతటి పతివ్రత కాబట్టి కన్యకు మాంగల్యధారణ జరిగిన పిమ్మట మొదటిసారిగా ఆ పతివ్రత దర్శనం చేయిస్తారు.
మబ్బు పట్టిగాని పగలై గాని మరే కారణం చేతనైనా అరుంధతీ దర్శనం కాకుంటె వధువు నాలుక చాచి దాని కొనను చూచుకోవలసి ఉంటుంది.
జిహ్వాగ్రం అరుంధతీ స్థానం, నాసాగ్రం ధృవస్థానమని యోగ సంప్రదాయం. వివాహగంధర్వుని ప్రతిష్ఠించిన మరునాడు “స్థాలీపాకం” జరుగుతుంది. ఇది వధూవరులచే చేయబడే గార్హస్థ్య దీక్ష. దీనిలో వధువుచేత ఒక పాత్రలో అన్నం వండించి దానిలో వరునితో వైశ్వదేవం చేయిస్తారు. ఇది వధువు అత్తవారింటిలో మొదటి సారిగా చేసే వంట. కలవారీనాడు ఒక బ్రాహ్మణునికి గోదానం కూడా చేస్తారు.
స్థాలీపాకం మరునాడు “సదస్యం” జరుగుతుంది. ఆనాడు పెండ్లివారందరూ స్నానాదులు ముగించుకొని ఊరివెలుపలికి వెళ్ళి ఒక తోటవంటి ప్రదేశంలో కూర్చుని అక్కడ నుండి మేళతాళాలతో వివాహ మంటపానికి వస్తారు అనంతరం సదస్యంలో గణపతిని, మహాసరస్వతిని పూజించి వివాహానికి వచ్చిన పెద్దలందరిని పూజించి వారికి వస్త్ర తాంబూలాలిచ్చి వధూవరులు దీవెనలు పొందుతారు.
సదస్యంలో మొదట వివాహానికి వచ్చినవారిలో ఒక పెద్దకు అగ్రతాంబూలం ఈయవలసి ఉంటుంది. ఈ నిర్ణయం కొన్ని జాతులలో గోత్రాన్ని బట్టి ఉంటుంది.
సదస్యులకిచ్చే తాంబూలాలు ఉభయులు ఈయవలసి ఉంటుంది. కాబట్టి అగ్రతాంబూలానంతరం ఉభయతాంబూలాలు ఏకం చేసి పంచుతారు. ఇది ఒక పండిత సత్కారం.
సదస్యం పిమ్మట వధూవరులకు కంకణవిమోచనం జరుగుతుంది. అనంతరం వధువును తల్లివారు వరపక్షం వారికి అప్పగింతలు పెడతారు కాని ఈనాడీ లాంఛనం పెండ్లిలో అన్నింటికి చివరన జరుపుతారు.
అప్పగింతల తరువాత “శేషీVAమం” జరుగుతుంది. ఇది యిక వివాహ కార్యాలలో చివరిీVAమం. దీనిలో వరుడు వివాహ గంధర్వుని పూజించి అతనికి వీడ్కోలు చెబుతాడు.
ఈ తంతులో వివాహ గంధర్వ ప్రతిష్ఠ నుండి సమావేశ ముహూర్తం ప్రారంభమవుతుంది. సమావేశనం అంటే సతిపతులొకేచోట కలిసి ఉండటం అని తాత్పర్యం.
శేషీVAమంనాటికి వివాహ గంధర్వుని ప్రతిష్ఠించి మÖడు దినాలవు తుంది. ఈ మÖడురాత్రులు భార్యాభర్తలు ఒకేగదిలో పరుండవలె కాని పరస్పరం తాకరాదు. అందుచేత వారికీ దినాలలో క్షారలవణ వర్జితమయిన ఆహారం యిస్తారు. శయనాగారంలో వారి నడుమ అత్తి లేదా రావికర్ర ఒకటి గంధ పుష్పాక్షతలతో ఆలంకరించబడి గంధర్వుని పేర ఉంచబడుతుంది.
వివాహం ఏకరాత్ర ప్రయోగమయి ఈనాడీ పద్ధతి తప్పింది కాని నూతన దంపతులు మొదటి రాత్రి ఆవేశంతో అభాసుపాలు గాకుండ పరస్పరం అర్ధం చేసికునే అందుకు పూర్వం ఈ సమావేశనముహూర్తం ఎంతగానో దోహదం చేసేది.
భార్యాభర్తలు ఒకరినొకరు తాకకుండ మÖడు రాత్రులు గడిపిన పిమ్మట నాల్గవనాటి రాత్రి మÖడవ జాములో, వారు తమ నడుమనున్న దండాన్ని ఎత్తి కడిగి గంధర్వునికి వీడ్కోలు చెబుతారు. దీన్నిబట్టే ఆ కన్యను గంధర్వుని నుండి తాను పొందినట్లు లెక్క. తరువాత వరుడు “శేషీVAమం” చేస్తాడు. దీనిలో వరుడు అనేకులైన దేవతలకు ఆహుతులీయవలసి ఉంటుంది. వివాహంలోని ీVAమాలలో ఇన్ని ఆహుతులు మరి దేనిలోను ఉండవు.
ఈ ీVAమానంతరం వధూవరులు మంత్రపూతంగా మళ్ళీ పరస్పరం చూచుకొని స్నేహసిక్తమయిన హస్తాలతో ఒకరి హృదయం ఒకరు స్ప ృశించి తమకు వాక్కునీయమని సరస్వతిని ప్రార్థిస్తారు.
ఈ తంతులో వధూవరులు తమ వేళ్ళకు నేయి అద్దుకొని పరస్పర హ ృదయాలు స్ప ృశించుకుంటారు. నేయికి స్నేహమని పేరు కాబట్టి ఈ తంతులో వ్రేళ్ళకు నేయి నద్దుకొని ఎదలు తాకటం ఉదాత్తమయిన భావన. అంతేకాక దంపతులు పరస్పరం కొత్తగాబట్టి తమకు ఏమి మాట్లాడుకోవలెనో ఏ విధంగా ఆరంభించవలెనో తెలీకపోవచ్చు గూడ కాబట్టి వాక్కునీయను సరస్వతిని ప్రార్థించటం గూడ ఉదాత్తమయిన ఆచారంగా భావించవలె.
ఇటీవల వరకు పెండ్లిలో ఈ సమావేశనాన్ని “ఉష్ణి” పేర జరిపి దానిలో దంపతులతో సరిబేసి మొదలైనవి ఆడించి వారి నడుమ మాట్లాడుకునే అవసరం కల్పించేవారు. కాని ఈనాడు ఆ అవసరం లేకుండా పోయింది.
శేషీVAమం తరువాత “నాకబలి” జరుగుతుంది. దీన్ని సామాన్యులు “నాగపెండ్లి” అని పిలుస్తారు. కాని నాకబలి వేరు, నాగపెండ్లి వేరు. నాగ పెండ్లి నాకబలి జన్యం కాదు. నాకబలి వైదిక సంస్కారం. నాగ పెండ్లి దేశీయాచారంగా కనిపిస్తుంది. తెలుగువారిలో నాగారాధన అనేక రూపాలలో విస్తరించి ఉంది. ఇప్పటికి సంతానం లేనివారు నాగప్రతిష్ఠ చేస్తారు కాబట్టి అదేవిధంగా పూర్వం వివాహానికి ఎదురు చూచేవారు మొక్కుకుని మొక్కుబడిగా తమ వివాహం చివర నాగులపెండ్లి కూడా చేసేవారా! అనే అనుమానం కలుగుతుంది. ఈనాడు ఆ ఆచారం లోపించినా పేరు మాత్రం మిగిలిఉంది.
నాకబలిలో నాందీ పుణ్యాహవాచనంనాడు శుభకార్యం కొఱకు ఆహ్వానించిన దేవతలకందరికి బలిహరణం నిర్వర్తించటం జరుగుతుంది.
దేవతలను పటంగాని ప్రతిష్ఠగాని లేకుండ పూజించలేం కాబట్టి బలిహరణానికిగాను వివాహ మంటపంలో బియ్యంతో అష్టదళ పద్మం వేస్తారు. కొందరు ఈ పద్మాన్ని కాడిమాకు పెట్టి వడ్లు చారలుగా పోసి నిర్మిస్తారు. పంచాననం వారు ఐదు రంగుల పిండితో పలు చదరంగంగా వేస్తారు. దీన్నిబట్టి ఇది వివిధ వర్గాలవారికి వేరు వేరుగా ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది.
పెండ్లి మండపంలో వేసే ఈ చిత్రానికి “ప్రోలు” అని పేరు. ప్రోలు అంటె పట్టణం కాబట్టి ఈ పటం స్వర్గపట్టణానికి సంకేతం. దీనికి ఉత్తర దక్షిణాలలో పప్పు
ఉప్పుతో ఏనుగులా చిత్రాలు కూడ వేయబడతాయి.
ప్రోలులో పెద్దప్రోలు చిన్న ప్రోలు అని రెండు విధాలున్నవి. పెద్ద ప్రోలును రంగులలో వేసి దానిచుట్టు ముప్పదిమÖడు కలశాలు పెడతారు.
చిన్నప్రోలుతో పటం గూడ మామÖలుగా వేసి దానికి నాలుగు మÖలలలో నాలుగు కలశాలు మాత్రం వుంచి పని జరుపుతారు. ఇది పెండ్లి వారి శక్తినిబట్టి వుంటుంది.
ప్రోలు నడుమ “ఐరిణి, స్వైరిణీ” అనే పేర రెండు అయిరేని కాగులు ఉంచబడుతవి. వానిలో చందనం పోసి ఒక దానిలో పొడుగాటి కత్తిని నిలుపుతారు. ఇది కూడ వేరు వేరు వర్ణాలవారికి వేర్వేరు విధంగా ఉంటుంది.
ఐరిణి స్వర్గాధి దేవత. స్వైరిణి మాంగల్య రక్షణ దేవత.
పెద్దప్రోలులో ప్రోలు చుట్టు మÖడు ముంతలుంచి వానిపై మÖతలు పెట్టి ప్రమిదలలో దీపాలు వెలిగించటం జరుగుతుంది.
మామÖలు ప్రోలులో ఈ దీపాలు గోధుమపిండితో జ్యోతులు చేసి వెలిగిస్తారు. ప్రోలులో నలువైపులలో ఉంచిన కలశాలను చుట్టి తొమ్మిది వరుసలుగా దారం చుడతారు. అనంతరం పెండ్లి కొడుకు వానిలో అయిరేనిలో ఉంచిన కత్తిని తీసికొని ఒక పోగును తెంచి ప్రోలు తిరుగుతాడు.
దీనితో కలశాలను చుట్టి తొమ్మిది వరుసలుగా దారం చుట్టటం నవావరణాలను, దానిలో ఒక పోగును తెంచటం అది భేదించుకొని సంసారంలో ప్రవేశించే జీవుడు ఆ ఆవరణల లోపలికి ప్రవేశించటాన్ని సూచిస్తుంది.
ఇంటిలో ప్రోలు వేసేటపుడు దాన్ని పెండ్లి పిల్లలు చూడరాదు. అందుచేత పిల్లవానిని అలుక మిషతో వేరే యింటికి పంపుతారు. వధువును ఒక గదిలో వుంచుతారు. ఈ లోపల అనగా ప్రోలు వేస్తుండగా వియ్యపురాండ్రు వియ్యంకులు ఒకరినొకరు విపరీతంగా అలంకరించి పరిహాసపు పాటలతో వినోదిస్తారు. వివాహంలో ఇదొక మనోహరమైన హాస్య సన్నివేశం.
ప్రోలు గీయటం ముగిసిన తరువాత మామగారు అలిగి వెళ్ళిన అల్లుని పిలుచుకువస్తాడు. ఈ సందర్భంలో అలిగిన అల్లుడుగారి కోరికలన్నీ మామగారు అంగీకరించవలసి వుంటుంది. లేకుంటే అల్లుడుగారు అలుకమంచం దిగడు. కొన్ని వర్ణాలలో అల్లుని అలక దగ్గరకు వధువును కూడ కొనివెళ్ళే ఆచారం వుంది. అలుక తీరిన అనంతరం అక్కడి నుండి యిద్దరు పల్లకిలోనో, మేనాలోనో సరాసరి పెండ్లి మందిరానికి వస్తారు.
ఈ సందర్భంలో అల్లుని అలుక తీర్చేటపుడు బావగారు లేక మరిది వరుని మెడలో తలుగు వేసి లాగే ఆచారం ఒకటి కనిపిస్తుంది. ఇది పరిహాసంగా కనిపించినా జీవుడు సంసారంలో ప్రవేశించినప్పటి నుండే పాశబద్ధుడవుతాడనే రహస్యాన్ని సూచిస్తుంది.
ప్రోలులో వధూవరులు పసుపు బట్టలతో గాక విలువైన వస్త్రాలతో పాల్గొంటారు. వధూవరులు కూర్చున్న తరువాత పురోహితుడు అయిరేణి కలశాలలో ఇంద్రాణిని, గౌరిని ఆవాహన చేసి పూజింపచేస్తాడు. అనంతరం వధువు మెడలో నల్లపూసలు కట్టబడుతవి, వీనికి నీలమణులని పేరు. ఇవి నిత్యసువాసినుల నుండి తీసికొనవలసి వుంటుంది. కాబట్టి వేశ్యల దగ్గర నుండి తెస్తారు.
నల్లపూసలు తెచ్చిన తరువాత వానిని ఒక కుడుకలో వుంచి నీలలోహిత పూజ చేసి వాటిని నలుపు ఎరుపు దారాలు కలిపి కుచ్చి వధువు మెడలో కడతారు. ఇవి ఈ విధంగా నలుపు ఎరుపు దారాలతో కట్టడం అభిచార రక్షణార్ధంగా భావించబడుతుంది. వధువును యింటికి కొనివచ్చేటపుడు గూడ బండికి యిటువంటి ఎద్దులే కట్టబడుతవి కాబట్టి దీనిలో వైదిక విధానంతోపాటు తాంత్రిక విధానం గూడ కనిపిస్తుంది.
వధువుకు నీలలోహిత ధారణం పిమ్మట గర్భాదాన సంస్కారం జరుగుతుంది. కొందరి మతంలో సమావేశనం - నిషేకం - గర్భాదానం ఈ మÖడు వేరు వేరు విధులు.
సమావేశం దంపతులిద్దరు మొదట బెదురు విడిచి కలిసికునే అందుకు చేసే దోహదం. నిషేకం కన్యకు గర్భాదానానికి సిద్ధపరచే దోహదం. గర్భాదానం వారి సంభోగంగా భావిస్తారు. దంపతులు ప్రారంభంలో పరస్పరం క్రొత్తవారు. సాధారణంగా అభాసుపాలయ్యే దాంపత్యాలు మొదటి రాత్రి నుండే ప్రారంభ మవుతవి. కాబట్టి గర్భాదానానికి తొందరపడకుండా వారి నీవిధంగా క్రమ పరిణతితో సిద్ధపరుచుటయే మంచిది.
కన్యకు నల్లలు కట్టిన తరువాత ప్రోలులో కుంభం పోసి బలిహరణం నిర్వర్తిస్తారు. చిన్న ప్రోలయినపుడు ఈ అన్నంపైననే గోధుమపిండి జ్యోతులు పెడతారు. లేకుంటే అవి చుట్టు వున్న ముంతలపై ప్రమిదలలో వెలిగింపబడుతవి.
ప్రోలు నడుమ అన్నం వుంచిన తరువాత వధూవరులు లేచి దాని చుట్టూ ప్రదక్షిణం చేస్తారు. అపుడు వరుని చేతికి అయిరేనిలోని కత్తి ఈయబడుతుంది. దానితో అతడు ప్రోలుకు చుట్టిన దారం వరుసలలో ఒక పోగు తెంచవలసి ఉంటుంది.
అనంతరం ప్రోలు తిరిగే అపుడు వరునితో దోసిలి పట్టించి దానిలో చెందిరం పోసి పైకి చల్లిస్తారు. ఇది ప్రదక్షిణానికి ఒక తడవ జరుగుతుంది. దీనితో బలిహరణం ముగుస్తుంది. ఈ సందర్భంలో పురోహితుడు చదివే -
“ఇంద్రాయ రాజ్ఞేసూకరో
వరుణాయ రాజ్ఞేకృష్ణా
యమాయ రాజ్ఞేఋష్య”
అనే మంత్రాన్ని బట్టి పూర్వం ఇక్కడ జంతుబలి వున్నట్లు తెలుస్తుంది. ప్రోలులో వరునిచేతిలో చెందిరం పోసి పైకి చల్లించటం గూడ దీన్నే సూచిస్తుంది.
పూర్వం ఈ నాగపెండ్లికి మొదట “డేగాట” అని ఒక వినోదం వుండేది. దానిలో ఒక వ్యక్తి నిలువు కత్తిని పట్టుకొని తలపై దీపం - పెంపుడు వేటపక్షి - తిరుగుతున్నట్టుగా భావించి పైకి చూస్తూ ఆరభటీ వ ృత్తిలో పద్యాలు చదువుతూ ఖడ్గనృత్యంతో చదివేవాడు కాబట్టి అపుడతడు చదివే పద్యాలకు ఖడ్గాలని పేరు. ఈనాడిది లేదు కాని నాకబలి చివరన గల ఈ “డేగవేట” గూడ ఒకనాడిక్కడ జంతుబలి జరిగేది అనే విషయాన్ని సూచిస్తుంది.
ప్రోలులో బలిహరణం ముగిసిన పిమ్మట “ఉప్పేనుగు పప్పేనుగు” ఆట ఒకటి ఆడుతారు. దీన్ని రంగాజమ్మ తన మన్నారుదాసవిలాసంలో చెప్పింది కూడ.
ప్రోలు స్వర్గపట్టణ చిత్రం కాబట్టియే దానికి “ప్రోలు” అని వ్యవహారం. బ్రహ్మాండంలో కాంచనభూమి చుట్టు వుండే చక్రవాళ పర్వతంపై నలువైపులలో నాలుగు ఏనుగులను బ్రహ్మదేవుడు నిలిపినట్లు పురాణాలు చెబుతవి కాబట్టి ప్రోలుకు ఉత్తర దక్షిణాలలో ఏనుగులను చిత్రించడం ఈ సంకేతం అనవలె. కాని వానితో ఉప్పేనుగు ఆడటం ఒక వ్యాపార వినిమయంగా కనిపిస్తుంది. బహుశ పూర్వం వేర్వేరు వృత్తుల వారి నడుమ, వ్యాపారాల వారి నడుమ సంబంధ బాంధవ్యాలు జరిగినపుడు వాని వినిమయం ఈ సందర్భంలో ఏదైనా చేసికొంటుండేవారేమో. ఇది లోపించిపోయిన అటువంటి ఏదో ఒక ఆచారాన్ని సూచిస్తుంది.
దీనిలో మొదట పిల్లవారు “మా ఉప్పేనుగునిస్తాము మీ పప్పేనుగునిస్తారా” అని అడుగుతారు. లేదు పదివేలిచ్చినా ఈయమని ఇవతలివారంటారు. తరువాత వీరు మా పప్పేనుగు నిస్తాము మీ ఉప్పేనుగునిస్తారా అని అడుగుతారు. అయితే వారేమి తక్కువ తినరుగదా, పది లక్షలిచ్చినా ఈయమంటారు. ఈ విధంగా ఈ పందేలు కొంత సేపు సాగినపిమ్మట మధ్యవర్తులు ఉప్పులేనిది పప్పు, పప్పులేనిది ఉప్పు పనికిరావని వారికి రాజీ కుదిరిస్తారు.
జీవితంలో సతిపతులు ఉప్పు పప్పువలె కలిసి ఉండవలె అనేది దీని తాత్పర్యంగా కనిపిస్తుంది. వారిలో ఏ ఒక్కరూ మేమే ఎక్కువని పైకి పోరాదు.
ఈ విధంగా ప్రోలు ముగిసిన పిమ్మట యజమాని ఒక కొత్తచేటలో కొన్ని వడియాలుంచి పైన మరొకటి బోర్లించి అడుగున గంధం చెక్కతో కొడుతూ శుభకార్యాలకు వచ్చిన దేవతలందరికీ ఉద్వాసన చెప్పి ఆ చేటను ఇంటి ముంగిట పందిరికి చెక్కుతాడు. ఈ చేటను కొట్టడాన్ని బట్టి ఈనాడు ఏదైనా కార్యం ముగిసింది అనటానికి “చేటకొట్టినారు” అనే నానుడి నిలిచింది.
చేట కొట్టిన తరువాత ప్రోలులోని అన్నరాసిని చాకలివారు తీసుకువెళతారు. అనంతరం అక్కడి ముంతలు వాయనం క్రింద పెండ్లికి వచ్చినవారికీయబడుతవి.
ఈ వాయన పద్ధతి గౌరీకల్యాణ సందర్భంలో విశ్వకర్మ సృజించినాడని ఒక కథ ఉంది. శివుని పెండ్లిని చూడటానికి వస్తూ అగస్త్యుడు జమ్మి ఆకులతో బండి గిల్లంత విస్తరికట్టుకుని తెచ్చుకుంటున్నాడు. అది శివునికెలాగో తెలిసింది. ఆయన సముద్రాన్నే ఆపోశనం పట్టినవాడు కాబట్టి తన పేదతనానికి అతనికి సరిపోయినంత విందు చేయగలనా అని భయం వేసి అతని నేవిధంగానైనా అక్కడికి రాకుండా చేయమని విశ్వకర్మ నర్థించివాడు. అపుడాయన సరేనని ఒక మొంటె, ఒక ముంత తీసుకుని అగస్త్యునికి ఎదురు వెళ్ళినాడు. దారిలో తనను కలిసిన అగస్త్యుని ఎరగనట్టు ఎక్కడికి వెడుతున్నారని అడిగినాడు. అతడు శివుని పెండ్లికని చెప్పినాడు. అయ్యో! అది అయిపోయింది గదా! నేనక్కడి నుండే వస్తున్నాను. ఇదిగో వాయనం అని దాఖలాగా తన చేతిలోని ముంతను మొంటెను చూపినాడు. అది చూచి అగస్త్యుడు తనకు విస్తరి కుట్టుకోవటంలో ఆలస్యమైనందుకు చింతించి దానినక్కడనే చించివేసి మళ్ళిపోయినాడు. ఇది వాయనం కథ. పెండ్లికి సంబంధించిన ఇటువంటి వైదిక లౌకిక వృత్తాంతాలింకా ఎన్నో వున్నవి. అవి కొన్ని మంత్రాలలోనే ప్రవక్తమౌతవి.
ఇపుడు పెండ్లిలో ప్రోలు ముంతలో కొన్ని వడియాలు, ఒక రవికగుడ్డ వుంచి వాని జతకు ఒక మొంటిలో వచ్చిన చుట్టాలకు వాయనమిస్తారు. కాని ఈనాటి పెండ్లిండ్లలో ప్రోలే ఉండదు. ఇక వాయనానికి స్థానమెక్కడ.
పూర్వం పెండ్లి అంటే పదారు దినాల పండగ. ఎంత పరుగెత్తినా వారానికైనా తగ్గేదికాదు. అందుచేత ఈ లోపల వధూపక్షంవారిలో ఎక్కడ ఏ లోపం కనిపించినా అది నాగవల్లి నిష్ఠురంగా పరిణమించేది. పెండ్లి వంటి కార్యం ఎవరికైనా లోపం లేకుండా నిర్వహించడం కష్టమే. అందుచేత ఉభయులలో సర్దుకుపోయే తత్త్వమున్నా బంధువులలో ఎవరో ఒకరు నాగవల్లి నిష్ఠురాని కంకురార్పణ చేసి సమిధ వేసేవారుంటారు. ఆ కారణంగా వివాహంలో చివరకు ఇది గూడ ఒక భాగమై హిందీ సాహిత్యంలో కావ్యాలలోనికి గూడ ఎక్కింది.
ఇక ఆనాటి మగ పెండ్లివారి సాగుబాటు ఎట్లా వుండేదో తెలిసికోవటానికి కాళ్ళకూరి వారి వరవిక్రయం ఒకసారి చదువుకోండి.
పెండ్లి ముగిసిన నాటి రాత్రి బువ్వంబంతి జరుగుతుంది. బువ్వంభూమం యొక్క రూపాంతరం. భూమం అంటే విరివి లేదా విస్తారం. కాబట్టి యిది భూరివిందు అని అర్థం.
నాగవల్లి ముగిసిన నాటి రాత్రి యిక, ముత్తయిదువుల ప్రపంచం వేరు. వారు వధూవరులను పానుపెక్కించి, బంతులాడించి, చిలకలందుకోనిచ్చి ఆ ఆనందం తామÖ కొంత సేపు పంచుకొని తరువాత వారిపై గదిలో ఒక సన్నని బట్టతో తొట్లెగట్టి దానిలో గంధపుచెక్కను పడుకోబెట్టి వధూవరులపై పడేటట్లు వసంతం పోసి వారికి పుత్రోత్సవాన్ని తలపిస్తారు.
ముత్తయిదువులు జరిపే ఈ లాంఛనాలను చూస్తే పూర్వం పెండ్లి అనేది వరునికి స్నాతకం మొదలుకొని పుత్రోత్సవం వరకు వ్యాప్తమైన కర్మకాండ అని బోధపడుతుంది.
ఈ తరువాత పెండ్లివారు వసంతమాధవ పూజ చేసి పరస్పరం మళ్ళీ పరిమళద్రవ్యాలు చల్లుకుంటారు. లేక సంప్రదాయం వివాహానికి వసంతుర్తువే ప్రశస్తం. అది అపుడే జరుగవలె అనేదాన్ని సూచిస్తుంది.
వసంత మాధవపూజ తరువాత వధూవరులనిక ఊరేగిస్తారు. దీనికి “మెరవణి” అని పేరు. దీనితో వివాహకాండ సాకల్యంగా ముగుస్తుంది.
వీరశైవ వివాహం
వివాహ కార్యక్రమం హిందువులెవరింటనైనా పచ్చని పందిరితో ప్రారంభ మవుతుంది. నల్లగుండలు తెచ్చి దాని క్రింద ఉంచిన పిమ్మట చాకలి వచ్చి మిత్తి బియ్యం తీసికుపోయేవరకు శుభకార్యమేదీ ప్రారంభం కాదు. మిత్తి బియ్యమనగా మృత్యుదేవత బలి - ఇది అపమృత్యు నివారణార్ధం చేయబడుతుంది.
కొందరు మిత్తి బియ్యాన్ని మైలపోలంటారు. వారు పందిరి క్రింద పెద్ద ముగ్గులేసి వధువును/వరుడిని అందులో కూర్చోబెట్టి తాంత్రిక విధానంతో పెద్ద హంగామాగా నిర్వహిస్తారు. నాకబలిలో ప్రోలు ఉంటుంది. అది స్వర్గపట్టణానికి చిహ్నం కనుక మిత్తి బియ్యం మృత్యు దేవత బలికాబట్టి ఇపుడు వేసే ఈ ముగ్గు వాకిలిలో కనబడవలె. ఈ ఆచారం వీరశైవులలో గూడ కొందరి యిండ్లలో వుంది.
ఈ తరువాత వరుడు స్నానం చేసి పుణ్యాహవాచనానికి కూర్చుంటాడు. ఇది శైవులలో మహేశ్వరార్చనతో ప్రారంభమవుతుంది. అతనినర్చించిన పిమ్మట మహేశ్వరుడు స్వస్తి వాచనం పలికి పూజించిన కలశం వరుని చేతికీయగా అందులోని జలాన్ని మార్జన మంత్రాలతో యిల్లంతా చల్లుతాడు. అనంతరం నాంది ప్రారంభమవుతుంది.
నాంది నాటక పరిభాష. తెలుగువారికి నాట్య శాస్త్రాన్నిచ్చినవాడు నందికేశ్వరుడు కనుక అతని స్మరణ మరియు అర్చనగా నాటకంలోని పూర్వరంగంలో ఇది నిర్వహింపబడుతుంది. ఇందులో ఇష్టదేవతా ప్రార్ధన ఉంటుంది. కాని వీరశైవులు బసవేశ్వరుని భక్తులు, బసవడు నందీశ్వరావతారం కనుక వీరు నాందిలో నందీశ్వరుని మరియు బసవేశ్వరునే పూజిస్తారు.
ఈ నాందిలో గోడపై గడియారం వ్రాయబడుతుంది. దీన్ని ఘటికా ప్రతిష్ఠ అంటారు. వరుని వివాహ మండపంలో పడమటి గోడపై దీర్ఘచతురస్రంగా షడ్కోణం వ్రాసి దానికిరువైపులా శ్రీరస్తు - శుభమస్తులు వ్రాసి నడుమ ఓంకారం నిలిపి దాని క్రింద ముహూర్తకాలాన్ని బొట్లతో గుర్తిస్తారు. కొందరిది దేవుని గదిలోనే వ్రాస్తారు.
ఈ ఘటికా ప్రతిష్ఠాస్థలంలోనే నేలనలికి ముగ్గులు వేసి గడికో పేర్పుల పేర రెండు పటములుంచుతారు. కాని ఈనాడు మనకు కాలగణనకు గడియారాలే వచ్చినవి కనుక పేర్పులవసరమే అయినా ఆచారం కోస ముంచుతున్నారు. కాబట్టి వీరశైవులు దాని బదులు సోమకుంభం శివకుంభం అనే పేర రెండు పటములుంచి ఒకదానిలో చంద్రుని మరొక దానిలో గౌరిని నాగదేవత నావాహన చేసి పూజించి వానినిద్దరు ఎత్తిపట్టుకొని పందిరి క్రిందికి తేగా వాని క్రింద వరుని తల్లిదండ్రులు మరియు బంధువులు గుండ్రంగా అయిదుసార్లు తిరుగుతారు. అనంతరం కుండలు యధాస్థానంలో ఉంచబడుతవి. వానిలో కొన్ని ఖర్జూరలు ఒక కుడుక వేస్తారు.
ఘటికా ప్రతిష్ఠ పిమ్మట అంకురార్పణ ఉంటుంది. స్మార్తంలో ఇది పంచపాలికలలో చేస్తారు కాని వీరు అట్లా కాదు. సోమ కుంభ శివకుంభాలక్రింద గట్టిగా పిడుకచూరు పోస్తారు. కనుక ఆచూరులోనే నవధాన్యాలు కలిపి దానిపై పాలు, నీళ్ళు చల్లుతారు. మÖడవనాటి కవి మొలకెత్తుతవి. అది ఎంత బాగా మొలకెత్తితే తమ కార్యక్రమం అంత బాగా సాగుతుందని వారి భావన. ఇక నవధాన్యాలకు బదులు కొందరు కేవలం వడ్లు మాత్రమే కలుపుతారు. ఈ ఆచారాన్ని బట్టే ఈనాడు ప్రారంభానికి నాంది - అంకురార్పణం అనే పర్యాయాలు నిలిచినవి.
అంకురార్పణ పిమ్మట తక్కిన కార్యక్రమమంతా వీరి యిండ్లలో వీరభద్ర సేవతో ప్రారంభమౌతవి. పెండ్లి యింటి నుండి వీరభద్రుని సేవగా శివాలయం వరకు కొనివెళ్ళి శివుని పూజించి యింటికి వస్తారు. ఈ సందర్భంలో వారు తిరిగి వచ్చే అప్పుడు పంచమహేశ్వరుల యిండ్లకు వెళ్ళి దర్శించి వారి ఆశీస్సులు పొంది వడి బియ్యమిచ్చి వారింటి నుండి ఖడ్గం, ఖేటం వీరపలకను మంగళ వాద్యంతో యింటికి తెచ్చుకుంటారు.
ఈ పంచమహేశ్వర దర్శనంలో వారు పంచాచార్యుల గోత్రాలకు చెందినవారిని దర్శించవలె. వారులేనపుడింటి దగ్గరనే అయిదు బియ్యపు కుప్పలు పోసి వానిపై పూర్ణకుంభాలుంచి పంచాచార్యులనావాహన చేసి పూజించి ఆ బియ్యం పురోహితుని కిస్తారు.
ఇల్లు చేరగానే కొట్నం ప్రారంభమవుతుంది. మండపంలో రెండు కుందెనలు రెండు రోకండ్లు రెండు విసురు రాళ్ళు అలంకరించి కంకణాలు కట్టి దించుతారు. వాని ప్రక్కన ఒక పుటికలో తలంబ్రాల బియ్యం గూడపెడతారు.
ఈ కొట్నంలో వారి మఠపతి అనగా గురువు విభూతి రుద్రాక్షలు ధరించి ఖడ్గం ఖేతం పట్టుకొని ఒక పటంపై పూర్వాభిముఖంగా కూర్చుంటాడు. ఇతడు వీరభద్రుని రూపం. నరుడు వచ్చి అతనిని పూజించి వివాహ కార్యక్రమాలకు అనుజ్ఞ వేడుతాడు. అనంతరం పురోహితుడు ప్రమధ గణాలను పూజించి కొట్నం పెట్టించగా ఇద్దరిద్దరు ముత్తయిదువులు తలంబ్రాల బియ్యం కుందెనల్లో పోసి సువ్విపాడుతు దంచుతారు. మరో యిద్దరు పసుపు గూడ విసురుతారు. అనంతరం దంచిన బియ్యం ముత్తయిదువలు చేటల్లోనికి తీసికొని వరునిపై సుంకులు చెరుగుతారు. దీనితో కొట్నం ముగిసి వరుడు రోకండ్లు జాగ్రత్తగా దేవుని గదిలోనికి తీసుకెళ్ళి ఉంచుతాడు.
పిమ్మట పురోహితుడు వరునికి వివాహ కంకణం కట్టి అతనితో గౌరీపూజ భద్రకాళీ సహిత వీరభద్ర పూజ చేయించి భద్రకాళీ కుంభస్తాపన చేయించి పూజింపిస్తాడు. ఈ కుండలన్నిటిలో ఖర్జూరాలు వేసి ఒక్కొక్క కుడుక ఉంచి పైన కొత్తబట్టలు కప్పబడుతవి.
వీరి వివాహాలలో భద్రకాళీ వీరభద్ర పూజ మరియు గురుపూజ ముఖ్యం. అవి లేకుండా ఏ కార్యక్రమం జరుగదు. ఈ పూజ ఒక మంచి ఆచారం.
భద్రకాళీ కుంభస్థాపన పిమ్మట దేవుని గదిలో ఈశాన్య స్థలంలో ఒక కంబలి నాలుగు మడతలు మడిచి దానిపై గురుగద్దెను ప్రతిష్ఠించి ఆచార్యుని పూజించి ఆ గద్దె ప్రక్కన పంచకలశ స్థాపన చేస్తారు.
వరుడు పంచకలశాలను పూజించి భద్రకాళీ కుంభానికి పాయసం నివేదించి అయిదుగురు మహేశ్వరులకు దాసోహం చేస్తాడు. అనగా భక్తితో భోజనం పెడతాడు.
ఈ తర్వాత వరుడు స్నాతకం ముగించుకుని కాశీయాత్రకు సిద్ధమవగా బావమరిది తమ కన్యనిస్తామని అతనిని మరలిస్తాడు. ఇంతటితో వివాహం యొక్క పూర్వరంగం ముగుస్తుంది. ఈ భాగంలో ఆచార్యులకు దాసోహం చేసేవరకు వధూవరుల తల్లితండ్రులు పై కార్యక్రమాలన్నీ ఎవరింటిలో వారు నిర్వహించుకుంటారు.
వరపక్షం వారు పూర్వరంగం ముగిసిన పిమ్మట వధువు యింటికి తరలి వెళ్ళగా అక్కడివారు ఎదురు కోళ్ళతో సత్కరిస్తారు. అక్కడ కూడ వరుడు మళ్ళీ కాశీయాత్ర జరుపుతాడు. అపుడు బావమరిది అతనిని తమ యింటికి తోడ్కొని వెళ్ళి పందిరిక్రింద నిలుపగా ఇంటిలోని ముత్తయిదువలు నీరాజనాలిచ్చి వచ్చిన వారందరిని యిల్లు నింపుకుంటారు. వరుని బావమరిది ఎత్తుకుని వెళ్ళి యింటిలో దించుతాడు.
కొన్ని ప్రాంతాలలో వధూపక్షంవారు వరుని యిల్లు నింపుకున్న తరువాతనే మైలపోలు మొదలుకొని పూర్వరంగమంత వధూవరులిద్దరిని కూర్చోబెట్టియే జరుపుతారు కాని యిది సంప్రదాయం మాత్రం కాదు.
వరుడు వివాహ మంటపానికి వెళ్ళే ముందు వధువింటిలో మళ్ళీ వీరభద్ర సేవ ఉంటుంది. వారు సుముహూర్తాని కంటే ఈ సేవకే ఎక్కువ ప్రాముఖ్యమిస్తారు. ఈ సేవలో కలవారు వారి వెంట మడుగులు పరువగా లేనివారు దారిని గురుపాదోదకం చల్లుతూ పవిత్రం చేసుకుంటారు.
సేవ నుండి తిరిగి వచ్చిన పిమ్మట పందిరి క్రింద ఈ పర్యాయం గురువు ఖడ్గం ఖేటం ధరించి ఉత్తరాభిముఖుడై కూర్చుంటాడు. పురోహితుడిని ముందు వరునితో ప్రమధగణాలను ఏకాదశరుద్రులను తమలపాకుల వక్కలుంచి ఆవాహన చేసి పూజ చేయిస్తాడు. అనంతరం ఆచార్యుని వరుని నడుమ ఒక తెర పట్టగా పురంతు తెరపై నుండి ఆచార్యుని ముందున్న పూజించిన తమలపాకులు వక్కలు ఎత్తి వరుని వడిలో వేస్తాడు. దీనికి ‘గెలుపు” అని పేరు.
పురంతు వరిని వడిలో అవి వేసిన పిమ్మట అతడందరిని శాలువాలు కప్పి సత్కరించి వివాహ వేదికకు వచ్చి ఆచమనం చేసి సంకల్పం చెప్పుకుని మహా గణపతిని పూజించి మండపం దగ్గరకు వస్తాడు.
వీరింటిలో యిక్కడ గూడ తలంబ్రాల స్థానంలో మళ్ళీ పోలుంటుంది. ఈ పోలులన్నీ వీరు బియ్యంతోనే పోసుంటారు. ఇది రెండు చతురస్రాలలో అష్టకోణంగా పోయబడుతుంది. వరుడక్కడికి రాగానే పురోహితుడు మంటప దేవతలను ప్రతిష్ఠించి వరునితో మంటపారాధన చేయిస్తాడు. అనంతరం మామగారు వచ్చి వరుని పాదపూజ చేసి మధుపర్కమిస్తాడు.
అనంతరం వేదికపై రెండు బియ్యం రాసులు పోయగా వధూవరులు పూర్వ పశ్చిమాభిముఖులై నిలుస్తారు. వారి నడుమ తెరపట్టి పురోహితుడు జిలకర బెల్లం ఈయగా తలలపై పెట్టుకుంటారు. తెర తొలగించటం, పరస్పరం చూచుకొనటం, పూలదండలు వేసికొని చేతులు కలపటం జరుగుతుంది.
చేతులు కలపటంతోపాటు పాదఘట్టనం గూడ వీరిపుడే నిర్వహిస్తారు. దానితోపాటు సప్తపది గూడ యిపుడే కొందరు నిర్వహిస్తారు. ఈ సప్తపదిలో వీరు ఏడు బియ్యపు కుప్పలు పోసి వానిని వధువుచేత తొక్కిస్తు నడిపిస్తారు. దీని తరువాత తండ్రి కన్యను ధారపోసి వరునితో నాతిచరామి అనే ప్రతిజ్ఞ చేయిస్తాడు.
స్మార్తంలో ధారపోత తరువాతనే జిలకరబెల్లం మొదలైన ప్రక్రియలన్ని ఉంటవి గాని వీటన్నిటిని ధారపోత కంటె మొదలే యిపుడు జరుపుతున్నారు.
పాదఘట్టనం పిమ్మట వధువుతో పురోహితుడు గౌరీపూజ చేయించి అయిదుగురు మహేశ్వరులకు పచ్చి టెంకాయలు ఫలదానమిప్పిస్తాడు. అనంతరం శోభన దేవతలను, మాంగల్యాన్ని పూజింపచేయగా వరుడు కన్య మెడలో అది ధారణ చేస్తాడు. తరువాత తలంబ్రాలు నడుస్తవి. పురోహితుడు దంపతులిద్దరిని జతగా కూర్చోబెట్టి బ్రహ్మముడులు వేయగా, తల్లి వధువుకు అయిదుగురు ముత్తయిదువులతో తలంబ్రాల బియ్యం, వడిబియ్యంగా పెట్టిస్తుంది. ఇవి ఆమెకు మొదటి వడిబియ్యం.
వడిబియ్యం తరువాత ప్రధానం ఉంటుంది. ఇందులో కన్యకు అత్తవారు తెచ్చిన ఆభరణాలన్ని అలంకరిస్తారు. ఈ సందర్భంలో కర్నాటకలో ముత్యాల ముక్కర ముఖ్యం. ఈ ముత్తెపు నత్తును పురోహితుడు ఒక నీటిపాత్రలో వేసి వధూవరులిద్దరిని ఒకేసారి చేయి పెట్టి తీయమంటాడు. ఇదొక గెలుపు ఓటముల పందెం. అది చిక్కినవారిని రెండవవారు ఏమి కంటివి అని ప్రశ్నించగా వధువైతే ముత్తెం కంటి ముత్తెం వంటి మగని కంటి అని బదులిస్తుంది. వరుడైతే ముత్తెం గంటి ముత్తెం వంటి భార్యను గంటి అంటాడు.
వరుడు వివాహ వేదికకు వచ్చే ముందు “గెలుపు” అనే ఒక కార్యక్రమముంది గాని ఆ పేరు దీనికి చక్కగా అతుకుతుంది.
ప్రధానం పిమ్మట నాకబలి జరుగుతుంది. ఇందులో గూడ వారు ప్రమధగణాలనే పూజిస్తారు. నాకబలి ముగిసిన పిమ్మట మంటప ప్రదక్షిణ చేసి అరుంధతిని దర్శిస్తారు. దీనితో వీరి వివాహం సంపూర్ణమవుతుంది. ఈ విధంగా వీరిలో ఆర్ష పద్ధతికి దానికి చాలా భేదాలున్నవి.
వీరి పద్ధతిలో ఆర్షత కంటె దేశీయత ఎక్కువ. వీరి మంత్రాలలో గూడ పురాణ దేవతలు స్మరింపబడరు. చతుర్వింశతి ప్రమథ గణాలు ఏకాదశ రుద్రులు మరియు అల్లమ ప్రభువు కిన్నర బ్రహ్మయ్య మొదలైన శివ శరణులు స్మరింపబడు తుంటారు. వీనికి తోడు వీరిలో ఆచార్యుని పూజకు భద్రకాళి వీరభద్రుల సేవకు ప్రాముఖ్యముంటుంది. వివాహ ముహూర్తం కంటె వీరభద్రసేవకే ఎక్కువ ప్రాముఖ్యమిస్తారు.
ఇక వైష్ణవంలో వరుసక్రమమంతా ఆర్షపద్ధతియే. కాని వారి వివాహ కార్యక్రమం పల్లాండుతో ప్రారంభమై వినాయక పూజకు బదులు విష్వక్సేనపూజ ఉంటుంది.
ఉపనయనంలో స్నాతకం పిమ్మట వేదవ్రత చతుష్టయంతో పాటు విష్ణువ్రతచతుష్టయం కూడ ఒకటి ఉంటుంది.
వరుడు కాశికి బదులు శ్రీరంగానికి వెళ్లుతాడు. వివాహంలో తలంబ్రాల వేళ మంగళాష్టకాలతో పాటు ముత్తయిదువలు గోదాదేవి యొక్క వారణమాయిరం పాడుతారు. ఇవి తప్ప తక్కిన భాగమంతా ఆర్షవిధి విధానంగానే ఉంటుంది.
హిందువులకు వివాహం ఎవరిదైనా సంస్కారాలన్నిటిలో తలమానికం కాబట్టి దీనిలో ఇంకా ఎన్నో సంప్రదాయాలు నాడు భేదాలు చోటు చేసుకున్నవి. అది నేను దీనిలో ఎరిగినంతవరకు ముఖ్యమైనవి మాత్రమే చెప్పినాను. కాని ఈనాటి వివాహాలలో ఇవి గూడ ఎన్నో లోపించి తలంబ్రాలతో తంతు ముగిసింది అనిపించుకుంటున్నారు.
ఈనాడు పెండ్లివారి పెట్టుబడి, సమయం అంతా వధూవరుల వస్త్రాలు, నగలు, బ్యాండు మేళాలు, పూదండలు, ఫోటోగ్రాఫులు, ఊరేగింపులు అనే వానికే ఖర్చయిపోతుంది. కాని వివాహ సంస్కారానికి గాదు. సంస్కారానికి సంబంధించిన ఏ కార్యమైనా తలపెట్టినపుడు దాన్ని విధ్యుక్తంగా జరిపించుకోవటం మంచిది. లేకుంటే దాన్ని సామాన్యమైన ఉత్సవంగానే జరుపుకోవటం సబబు గాని సగం అటుగా సగం యిటుగా ఉభయ భ్రష్టత్వం పట్టించగూడదు.
కుటుంబీకులకు జీవితంలో విలువైన బట్టలు కొనటానికి, నగలు చేయించుకోవటానికి, పూలదండలు వేసికోవటానికి, పుట్టిన దినాలు, పుత్రోత్సవాల వంటి వేడుకలు అవకాశాలు ఎన్నో వస్తవి. కాని వివాహంలో సంస్కారాలకు మాత్రం మళ్ళీ అవకాశం రాదు. కాబట్టి ఈనాటివారు వివాహాన్ని సంస్కారాలన్నిటితోనే జరిపించుకోవలె అనుకుంటే మొదటినాడు పందిరి మొదలుకొని కొట్నం, పుణ్యాహవాచనం అన్ని ముగించుకోవలె. ఆనాడు బంధువులను గూడ పిలుచుకోనక్కరుండదు.
మరునాడు లగ్నానికి కూర్చుని ప్రధానీVAమం వరకు ముగించుకుని మరునాడు ప్రవేశీVAమం నుండి నాకబలి పర్యంతం గల కార్యాలన్ని పూర్తి చేసుకోవచ్చు. ఇక బంధువర్గానికంతా మొదటినాడే సెలవీయవచ్చు. ఆక్షేపణ ఉండదు కాని వారికొరకని సంస్కారాలను కుదించటమో లేక విడువటమో శ్రేయస్కరం కాదనే విజ్ఞుల అభిప్రాయం.
ఇక ఈ సంస్కారాలపై నమ్మకం లేనివారు గాంధర్వ వివాహం (రిజిస్టర్ మేరేజ్)నే చేసికోవచ్చు. పద్ధతి ఏదైనా ఒక్కటే అవలంబించవలె గాని అవలంబించిన దాన్ని మాత్రం అర్ధనగ్నంగా చేయరాదనేదే దీనిలో ముఖ్య సారాంశం. ఈ విషయమై కుటుంబీకులు పునరాలోచించుకోవలసి వుంది.
