“ఏమిటంటారు?” అంటూ ప్రశ్నిస్తూనే పరీక్షగా చూశారాయన. నేనే మంటున్నానో ఆయనకు మరోసారి చెప్పే పనిలేదు. అందుకు కానే కాదా ప్రశ్న, ఓ క్షణం మనం చెపుతున్న దానిని మననం చేసుకునేందుకు వారు వాడే “ఊతప్రశ్న” మాత్రమే అది. అందుకే ఓ నవ్వు మాత్రం నవ్వి వారివైపే చూస్తూ వుండిపోయా.
కాకపోయినా నేను మరేమంటాను? అప్పటికే అపరాహ్ణం తిరిగిపోయింది. అందరికీ ఆకలి టైం. అటు యిటూ చూశాను.
సోఫాల మీద కాల్షీట్ల కోసం కాచుకుని కూర్చున్నారు నిర్మాతలు - ప్రక్కగదినిండా విజిటర్సు - బయట తిరుపతి వెంకన్న దర్శనంతో తనివితీరక మద్రాస్ చేరిన తారక రామభక్తకోటి!! ఇంతమందినీ తృప్తిపరచి, వారు మళ్ళీ 2 గంటలకు స్టూడియో చేరాలి. నేనిలా వీరితో కాలక్షేపం చేస్తూ ఆ కాలం కాస్తా తినేస్తే, నన్ను తినేసేటంత కోపం రావచ్చు అక్కడున్న వారందరికీ - అప్పటికే నొసలు చిట్లించేవారు, చెమటలు తుడుచుకునేవారు హెచ్చిపోతున్నారు.
వారందరినీ మరీ రెచ్చిపోనీయకుండా తప్పుకోవడం తెలివైన పననిపించింది. వారివైపు మరోసారి పరీక్షగా చూశా.
ఆ ప్రశాంత వదáనం - ఆ ప్రసన్న హృదయం..... అవే అందరికీ అయస్కాంతమై కూర్చున్నాయి. అందుకే వారంతటి అభిమాని కాగలిగారందరికీ అనిపించింది.
“మరోసారి కలుసుకుంటాలెండి. చాలామంది మీకోసం కనిపెట్టుకుని కూర్చున్నారు” అంటూ అక్కణ్ణించి కదలబోయా.
నేనన్నమాట అర్థం చేసుకున్నారాయన. అటు యిటు అందరినీ చూశారు. నవ్వుతూ “ఓ.కే. బ్రదర” అన్నారు.
దూర దూరాల్నించి తన్ను చూడవచ్చిన తన అభిమాన ప్రేక్షకులను పిలిచారు. కుశల ప్రశ్నలు ప్రారంభించారు.
ఇల్లా, యిది ఒకసారి కాదు, ఎపుడు చూచినా ఆ యింట sTÖ సందడి తప్పదు. నియమ నిష్ఠలు పాటిస్తూ, “కాలపు విలువ గుర్తిస్తూ కేవలం, కర్మిష్ఠిగా ధర్మ నిర్వహణలో తన్ను తాను మరచిపోతున్న నటుడాయన.
ధర్మ నిర్వహణలోనే లక్ష్య సిద్ధి రాగలుగుతుందంటాడు గీతాచార్యుడు. అదే వారి విశ్వాసమై వుంటుంది.
నిజుఙవతీy duty ఱs ష్ట్రశీశ్రీy aఅd dవఙశీtఱశీఅ tశీ duty ఱs tష్ట్రవ ష్ట్రఱస్త్రష్ట్రవst fశీతీఎ శీf wశీతీsష్ట్రఱజూ శీf Gశీd”.
స్వధర్మ కార్య నిర్వహణ అతి పవిత్రమైనది. దానిపట్ల శ్రద్ధ, భక్తి కలిగి ఏకాగ్రతతో కృషి చేసేవారికి వేరే భగవంతుడు లేనేలేడు. అదే వారికి మోక్షదాయిని.....
అంతటి పరిపక్వ దశకు వచ్చిన నిష్ణాత వ్యక్తి వారు.
ఆంధ్రుల అందాల అభిమాన నటుడు, నందమÖరి తారక రామారావు.... సినీభాషలో ‘ఎన్టీఆర’
తరచి చూసినకొలదీ వారి తెర వెలుగు జీవితపు వింత వికాసం రంగు రంగుల, ఇంద్రధనస్సులా మన హృదయ సీమను నింపి పులకించుతుంది.
అదే sTÖ జీవిత కథా చిత్రణకు నన్ను పురిగొల్పింది.
తెరపై ఎన్.టి.ఆర్. ఆంధ్రులకు అత్యంతాభిమానులు కాగలిగారు. సుమారు 130 చిత్రాల్లో యింతవరకు నటించారు. ప్రస్తుతం మరో 30 చిత్రాల్లో నటిస్తున్నారు. ఈ నటుడు యింతటి ఉన్నతస్థాయి నందుకునేందుకు తన నట జీవితం ప్రారంభించిన నాటినుంచీ sTÖనాటి వరకు, ఆ పరమపద సోపానలబ్ధికి ఎన్ని నిచ్చెనలారోహించారో, ఎన్ని విషోరగాల నోటపడ్డారో ఊహకందని వింత.
నిAఅ aతీtఱst ఱs అశీt ఎadవ - దీut bశీతీఅ” అంటారు. నిజం కూడా! కళాకారుని ఎవరూ తయారు చేయలేరు. జన్మతా వచ్చేదే ఆ కళ!
నిండు మÖర్తిత్వం, దానికి తగ్గ వ్యక్తిత్వం వారి సొత్తు కాగలిగినపుడే కళాకారుని కృషి రాణించగలుగుతుంది. నలుగురి మెప్పుపొంది నాలుగు కాలాలపాటు చిరస్థాయి కాగలుగుతుంది. ‘నటన’ అనే దానిలోనే అనుకరణ ఉంది. తన్ను తానుగాగాక, మరో ప్రతిరూపాన్ని ప్రదర్శించి చూపగలిగినపుడే నటుడు నిజంగా నటించినట్లు కాగలుగుతుంది. ఏ పాత్రలోనైనా మనం చూసేది ఒకే వ్యక్తినయినా మన మనస్సులో నిలువవలసింది ఆ పాత్రేకాని ఆ వ్యక్తి కానే కాదు. అలా పాత్రలకు ప్రాణంపోసి, ప్రేక్షకుల హృదయాంతరాళాల్లో ఒక స్థిరమైన రూపాన్ని మలచి, నిలుపగలిగినవారే నిజమైన నటులు.
శ్రీరాముడై చిరకీర్తి నార్జించారు వారు. రావణుడై కలకాలం మన కళ్ళముందు నిలబడిపోయారు. పరమశివుడై మనకొక పవిత్రరూపుడై మనల్ని పరవశింపచేశారు. శ్రీకృష్ణుడై ప్రతి పూజాగృహాన్ని ఆకళించుకున్నారు. వెంకటేశ్వరుడై ఒక ప్రత్యక్ష దైవమై భాసించారు. భీష్ముడై శతవృద్ధునివలె తారాస్థాయిని చేరుకోగలిగారు.
ఈనాడు ముక్కోటి ఆంధ్రుల కారాధ్యదైవమై నిత్యనివాళి ఆందుకోగలిగిన అపరూప నáటచక్రవర్తి మన ఎన్.టి.ఆర్! ముకుళిత హస్తాలతో ముద్దులొలికే వారి రూపం మనస్సుకొక మల్లెపందిరి. వారి దరహాస చంద్రిక శరత్కాల విహారం. అతి గంభీర హృదయంలో, అత్యంత సున్నితమైన మనస్సు. అతి తీవ్ర స్వరూపంలో అనూహ్యమైన కరుణాంతరంగం. ఆయన రూపమే విచిత్రం. వారి ఓ జీవితం అంతకంటె చిత్రాతిచిత్రం.
“రవివర్మ బొమ్మకు రంగులలరించి ప్రాణమిస్త్తే రామారావయ్యాడు” ఆన్నాడొక అభిమాని. కావచ్చు, ఆ చెప్పింది ఒక ఆభిమాని కావడం వలన అది అతిశయోక్తిగానే తోస్తుంది. అయినా మనిషికి అందాన్ని యిచ్చేదీ, ఆకర్షింప చేసేదీ ఒక్క శారీరక లక్షణ సముదాయం, దాని వర్చస్సు మాత్రమే కాదుగదా! అంతర్గతమైన మానసిక సౌందర్యమే ఏ వ్యక్తికైనా శాశ్వతాకర్షణ కాగలుగుతుంది. ఆ రెండింటి మేలు కలయిక మేలిమి బంగారంలా తయారై రామారావు జీవిత సొబగుల తీర్చిదిద్దింది. ఇంతటి ప్రకాశాన్ని యిచ్చింది.
```````
నిమ్మకూరు ఒక పŸల్లెటూరు, కృష్ణాజిల్లాలో వుంది అది. నందమÖరి వారంటే ఆ ఊరి వారికంతా ఆశ్రితజనపోషకులని ఆనందమÖరేది. పెద్ద రామస్వామిగారు పెద్ద మోతుబరి రైతు మరి. 80 ఎకరాల మాగాణీ, పదిమంది పాలికాపులతో కలకలలాడే పెద్ద సంసారి ఆయన. నందమÖరి పెద్ద రామస్వామిగారి పేరు చెబితే ఊరంతా ఉత్సాహపడేది. చుట్టు ప్రక్కల గ్రామాలన్నీ వారిని చూస్తే చాలు - లేచి, నిలచి గౌరవంతో ప్రక్కకి తొలగి పోయేవారు. నిండైన భారీ విగ్రహం వారిది. “చెంపకు చేరడేసి కళ్ళు” అంటే ఏమిటో ఆయన్ని చూస్తే తెలుస్తుంది. బుగ్గమీసాలు వారి పౌరుషానికి చిహ్నం. కోరతలపాగ వారి రాజసానికి గుర్తు.. హూందా, ఠీవి, వారి నడకలో, మాటలో, ప్రతి కదలికలో తొణికిసలాడుతూండేవి. చేతికి నరం లేదు. మాటకి తిరుగులేదు-ఈనాడు పెద్దపెద్ద పేరు ప్రతిష్ఠ లార్జించిన చాలమంది, ఆ నాడు sTÖ పెద్ద రామస్వామిగారి ఔదార్యాన్ని - సహకారాన్ని - కోరి వారి పŸంచన పడిగాపులు పడివున్నవారే. వీరి భార్య పేరుకు తగ్గట్టు, నిజంగా మహాల¹క్ష్మే! సిరిసంపŸదలాయింట పొంగులు తీస్తున్నాయి. ఉదారులు ఆత్మీయతతో వున్నప్పుడు గ్రామమే సుభిక్షమై శోభిస్తూంటుంది గదా!
పండుగలొచ్చినా, పబ్బాలొచ్చినా గ్రామం అంతా ముందుగా వీరింటికి రావడం, వీరు ఆభిమానించి ఆదరించి సత్కరించి పŸంపŸడం రివాజై పోయింది. ఆ ఆచారం ఆనాటి నుంచీ ఆ యింటి సాంప్రదాయంగా సాగిపోతూనే వుంటోంది.
ఈ పెద్ద రామస్వామిగారికి నలుగురు మగసంతానం. అందులో ద్వితీయులు లక్ష£్మయ్య చౌదరిగారు.
లక్ష్మయ్యగారి దాయాది రామయ్యగారు. ఇద్దరిదీ యించుమించు ఒకటే హృదయం. రామయ్య గారు పెద్దలక్ష్మయ్యగారికి అన్ని విధాలా పెద్దలుగానే వుంటూ వచ్చారు చిన్ననాటినుంచీ.
ఈ రామయ్యగారిదో తమాషా జీవితం. వీరికి నాటకాలంటే మహ చెడ్డ సరదా. ఆ అభిరుచికి తగినట్లు, వారి వేషభాషలుగూడా వుండేవి. గునపాల జుట్టు, గిరజాలు తిరిగి ఒక విగ్గులా వెనక భుజాలను తాకుతూండేది. గులాబి మల్లు పంచె నేలపై జీరాడు తూండేది. పల్చని లాల్చిలోంచి పుష్ఠిగల వారి శరీరం చూడ ముచ్చటగా వుండేది. అత్తరు, పన్నీరులు ఆ శరీరాన్ని నిత్యం గుమాయింప చేసేవి. ఆవి చూచేనేమో వీరినంతా “షోకు రామయ్య” అని పిలుస్తూండేవారు, చివరికాపేరే స్థిరమై పోయిందికూడా ` షోకు రామయ్య గారికి పొలాలు, వ్యవసాయం విషయాలేమీ పట్టేవిగావు - వారేమో వారి షోకేమో! అంతే! తెలుగు సాహిత్యంలో
మాత్రం వారికి చాల ఆపేక్ష వుంటూవుండేది.“రామాయణ, భారత, భాగవతాలు, వాటిలో పద్యాలు వారి కాలక్షేపం ` కంఠోపాఠం.
ఈ షోకు రామయ్యగారికి కాట్రగిడ్డ సూరయ్యగారి మొదటి కుమార్తె చంద్రమ్మనిచ్చి వివాహం చేశారు ` సూరయ్యగారికి ఇద్దరు కుమార్తెలు మాత్రమే కలిగారు. మగ సంతు లేదు. అందుకే సూరయ్యగారు వారి భార్యతోపాటు, అల్లుడు రామయ్యగారి దగ్గరకే sTÖ నిమ్మకూరు వచ్చి చేరిపోయారు. వారి రెండో బిడ్డ వెంకట రామమ్మ. చిన్నపిల్ల. ఇక్కడే పెరిగి పెద్దదయింది. పెళ్ళీడుకు వచ్చిందామె. షోకు రామయ్యగారికి సంతానం లేదు. సూరయ్య గారికీ మగసంతానం లేదు. అదొక్క విచారం వినామరే లోపమÖ లేకుండా హాయిగా కాలం దొర్లిపోతోంది అందరికీ.
లక్ష్మయ్యగారి లక్ష్యం పొలాలు ` రామయ్యగారి అభిరుచులకు పూర్తి విరుద్ధం. కోడికూతతో లేచి దుక్కనో, నాటనో,
కూలీ, నాలీలతో పొలంమీదకు పోయి ప్రొద్దుపోయి యింటికి చేరే వారాయన. శ్రమజీవి, మంచి వయస్సులో వున్నాడాయన.
తమకు మగ సంతానం కలగకపోవడం, పెద్ద ఆల్లుడికైనా పిల్లలు కలగక పోవడ£ంతో కాట్రగడ్డ సూరయ్యగారి జీవితానికో లోటుగా వుండేది. తన మరదలిని సగోత్రీకులకిచ్చైనా సంతానలబ్ధి పొందáగలిగితే తనకుత్తరాధికారులు కలుగుతారనే ఆలోచన కలిగింది రామయ్యగారికి కూడా. అందుకే ఆయన తన మరదలు వెంకటరామమ్మగారిని sTÖ లక్ష్మయ్య చౌదరిగారికిచ్చి వివాహం చేయడం సర్వ విధాలా శ్రేయస్సనుకున్నారు. పెద్దలుకూడా ఆంగీకరించారు. ఒక శుభ ముహూర్తాన ఆ వివాహం జరిగిపోయింది.
లక్షø్మయ్యగారికి వెంకట రామమ్మ గారర్ధాంగి గావడం ఓ అదృష్టం. మాటలో మాటగా ఊసులాడుకుంటూ, ఆ యిద్దరూ ఒక్కటై అత్యంతన్యోన్యతతో కష్టసుఖాలు పంచుకుంటూ, పరువంగా బ్రతుకు సాగించే బంగారం వంటి సంసారమయింది వారిది. ‘ఇల్లు కట్టిన వేళ.... ఇల్లాలు వచ్చిన వేళ’ అంటారు. sTÖమె రాకతో ఆ యిల్లు మరింత శోభించింది. పాడి కడవలు నింపేది-పంట గాదెలు నింపేది. ఆది దంపతుల్లా ఆ యిద్దరూ ఆ గ్రామ శోభనే నింపేవారు. వారి మాట కెదురు లేదు. వారి ప్రేమ కవధి లేదు. వారి శ్రమకంతులేదు. కూలీ నాలీ ఆ యింటినో దేవాలయంగా భావించేవారు. ఆ యిద్దరి అభిమానాన్ని అనుభవించేవారు. ఆశ్రయించిన వారినాదుకోవడం, ఆనునయించడం ఆదినుంచీ ఆ యింటనున్న సాంప్రదాయమేగదా! వారి వంగడమే అంత.
లక్ష్మయ్యగారు వ్యవసాయంలో ఏమరి వుండేవారు కాదు. భూమాత, గోమాత మనకారాధ్య దైవాలు. మళ్ళుకట్టి, నీళ్ళుపట్టి, నాటేసి, దానికి కాపేసి, కోతకు వచ్చిందాకా కంటికి రెప్పలు సాకుతూ, పంటనూర్చి గాదెలకు చేర్చిందాకా చెమటోడ్చి శ్రమించే రైతుజన పరిశ్రమ వర్ణించలేం మనం. అదో ప్రపŸంచం. వారిలోకమే అది.
దైవభీతి, పెద్దలంటే గౌరవం, sTÖ లక్మయ్యగారికి చిన్ననాటి నుంచీ వచ్చిన అలవాట్లు, మహా సాత్వీకులు. షోకు రామయ్యగా రెంత చురుకూ, కరుకో, వీరంత నెమ్మది. పోలికే లేని sTÖ యిద్దరికీ పొత్తు మాత్రం జాస్తి! ఒకరిపై ఒకరికి ఎనలేని ప్రేమ. sTÖ ఇద్దరి అన్యోన్యత చూచిన వారెవరూ, వీరిద్దరూ ఒక్క తల్లి బిడ్డలు కాదనుకోలేరు. అంతటి అభిమానం ఆ రామయ్యగారికి. అంతటి గౌరవభావం sTÖ లక్ష్మయ్యగారికి.
పసిపిల్లలు పారాడే శోభ ఆ యింటికిsక లేదా అనుకునే రోజుల్లో వెంకటరామమ్మగారి నోములు పండి, కడుపు పండింది. ఇంటిల్లిపాదీ ఆనందించారు. దేముడు దయదలిచాడు. కళ్ళల్లో వత్తులేసుకుని వెంకటరామమ్మగారిని కనిపెట్టుకుని చూచేవారంతా. బరువు పనులు చేయనివ్వక పువ్వుల్లో పెట్టినట్లు గారాబంగా చూచేవారు.
పల్లెటూరి ఆచారాలు, వ్యవహారాలు అవన్నీ అదో తీరు. ఏ యింట శుభం వచ్చినా ఊరు ఊరంతా ఆక్కడే వుంటుంది. ఆ శుభకార్యానికి ఆందరూ పెద్దలుగానే వ్యవహరిస్తారు. ఆటువంటప్పుడు యింతటి మోతుబరి తలలో నాలుక, గ్రామానికే పెద్దలు ఆయిన sTÖ నందమÖరి వారింటి శుభవార్త గ్రామానికే ఒక మంగళప్రదమైన వార్తగా పరిణమించింది.
1923వ సంవత్సరం, మే నెల 28వ తేదీన, స్వాతీ నక్షత్రలగ్నంలో వెంకటరామమ్మ గారొక మగ శిశువును ప్రసవించింది. “నందమÖరి వంశోద్ధారకుడు” పుట్టాడని యింటి వారంతా ఆనందించారు. రామయ్యగారి కోరిక తీరినందుకు చుట్టాలు పక్కాలు ఆనందంతో చేరారు. బారసాల జరిపారు. తారక రామారావని ఆ బిడ్డకు నామకరణం చేశారు. అతనే మన కథకు కారకుడైన ఎన్.టి. రామారావ్ !
2
దేవకీదేవి తొమ్మిది నెలలు గర్భభారం వహించి కన్న బిడ్డడు శ్రీ కృష్ణుడు. కన్న తల్లే దేవకి కాగలిగింది కాని, ఆ పాపణ్ణి పెంచి పెద్ద చేసినది యశోదా దేవయింది. యశోదా నందనుడై ఆ శ్రీకృష్ణుడు భాగవతాచార్యుడు కాగలిగాడు.
అట్లానే వెంకటరామమ్మగారు కన్న sTÖ బిడ్డణ్ణి, తమ చంక దింపేవారు గాదు చంద్రమ్మగారు. ...పెద్ద రామస్వామిగారు ‘తాతనిపించుకున్నాను గదా!’ అని sTÖ మనవణ్ణి ఒక్క క్షణం విడిచిపెట్టే వారు కాదు.
బోసి నవ్వులతో, చిలిపి పనులతో యి— చిన్నారి పాపడు యింట్లో వారందరికీ ఓ కాలక్షేపం అయిపోయాడు. మునిపళ్ళు రెండు వచ్చాయో లేదో, ఆ రెండిటినీ పైకి పెట్టి పకపకా నవ్వేస్తూండేవాడు. పట్టుకోబోతే పాకుతూ, పారిపోయేవాడు. చక్కా బొట్టు కాటుక పెట్టి కూర్చోబెడితే మొహమంతా చేసుకుని మేకప్ అయిపోయేవాడు. తుడవబోతే తుర్రుమని ఎగిరి పోయేవాడు. షోకు రామయ్యగారి మల్లుపంచలు, సెంటు ఘుమఘుమలు అన్నీ sTÖ చిన్నారి ధర్మమా అని ఎందుకూ పనికి వచ్చేవిగావు. అయినా ఆయన ఒళ్లోకి తీసుకోవడం మానేవాడు గాదు - ఆ బిడ్డడు తన ధర్మాన్ని మరిచేది లేదు. చంద్రమ్మగారి కింక sTÖ పాపడే ప్రాణం. ఎవరు చూచినా చంద్రమ్మగారి బిడ్డడే అనుకునేటంతగా ఆమె గారాబం చేస్తూ పెంచుకు వస్తోంది.
ముద్ద ముద్దు మాటలతో, చిలిపి చేష్టలతో, అందరినీ మురిపిస్తూ, మైమరిపిస్తూ, ఆ బిడ్డడు అతి అపురూపంగా పెరిగి పెద్దవుతున్నాడు. కమ్మటి నెయ్యి, పాలూ, బువ్వా ఒంట బట్టాయి, కన్న తల్లి దండ్రుల ప్రేమ, పెంపుడు తల్లి దండ్రుల ఆప్యాయత, తాతగారి ఆపేక్ష£ ఆ బిడ్డడికి శ్రీరామరక్ష కాగలిగాయి.
రామారావు 5 ఏళ్ళ వాడయ్యాడు. అక్షరాభ్యాసం చేయించాలింక. ఆ ఊరి వీధి బడిపంతులుగారు వల్లూరి వెంకటసుబ్బారావుగారి చేతి చలవ మంచిదని ఒక శుభముహూర్తాన ఓనమాలు దిద్దించారు. షోకురామయ్యగారు యింటి దగ్గర కథలు, కబుర్లు చెబుతూండేవారు. బాల రామాయణం, ఆంధ్రనామ సంగ్రహం, ఏడో ఏటే రామారావుకు క్షుణ్ణంగా రాగలిగాయంటే దానికి కారకులు వారి పెత్తండ్రి ఈ రామయ్యగారే!
ఈ వీధి బడిపంతులుగారి శిష్యరికంలోనే 5 వ తరగతి పూర్తి చేశాడు రామారావు.
‘చేతికందివచ్చిన పిల్లాడు. ఇంక పొలం పుట్రా చూసుకుంటూ తండ్రికి ఆసరాగా వుంటాడులే’ అని అనుకునే వారంతా ` ఆ పదేళ్ల రామారావుని చూసి. రామయ్యగారు కస్సుమన్నారు ఆ మాటలు విని. ‘ మా యింటికి ప్రథమ సంతానం. నందమÖరి వంశానికి వన్నె తేవలసినవాడు. ఏది ఏమైనా మా బాబుని చదివించాల్సిందే ` పెద్ద ఉద్యోగం చేయించాల్సిందే’ అని పట్టు పట్టారు రామయ్యగారు. ఇంక వారి మాట కాదనే వారెవరున్నారా యింట్లో.
అందుకే 1933లో రామయ్యగారు వారి భార్య చంద్రమ్మగారితో రామారావును విజయవాడకు తీసుకుని వచ్చి కాపురం పెట్టేశారు. మున్సిపల్ హైస్కూల్‌లో 6వ తరగతిలో రామారావును చేర్పించేశారు.
నిమ్మకు నీరెక్కినట్లు నిమ్మకూరులో అందరి ఆపేక్షా ఒంటబట్టి పెరిగిన ప్రాణి రామారావు. ఇప్పుడొక్కసారిగా sTÖ పట్నం వచ్చి చేరాడు. పల్లెటూరి వ్యవహారాలు, ఆచారాలు, అలవాట్లు అన్నీ అవొక తరహా. పట్టణవాసపు జీవితం, వ్యక్తులు, వారి స్వభావాలు ఇవన్నీ రామారావుకు ఎంతో వింతగా కనిపించేవి. సెలవులు ఎప్పుడు యిస్తారా, ఎప్పుడు నిమ్మకూరు వెళ్లిపోతానా అనుకునే రోజులవి. ఇంటికి వెళితే చక్కగా ముంజెîలు తినవచ్చు, తేగలుంటాయి. సున్నుండలు, కజ్జికాయలు రకరకాలు... ఏవి కావలసినా రడీగా ఉంటాయి మరి. ఈ పట్టణవాసంలో పదిమందిలో తను ఒకడు. అక్కడ నిమ్మకూరులో పదిమందికీ తను ఒక్కడే మరి. అంత తేడా వుంది. అందుకే ఆ చూపు ఇంటి మీదే ఉండేది. కాని క్రమేణా యిక్కడి విద్యార్థులతో చనువేర్పడింది. చదువు మీద శ్రద్ధ హెచ్చింది.
పల్లెనుంచి విజయవాడ రావడం, యిక్కడ స్కూలులో యింత మంది విద్యార్థులతో కలసి మెలసి చదువు సాగించడంతో రామారావు జీవితం మొదటి మలుపు తిరిగిందనే చెప్పాలి.
కాలం సాఫీగా సాగిపోతే కావలసిందేముంటుంది?
మానవ జీవితం మరీ విచిత్రగతులు పోతూంటుంది. నిమ్మకూరులో నందమÖరి లక్ష్మయ్యచౌదరిగారింటి పరిస్థితులు వక్రించాయి. అంతక్రితం వరకు అవిభక్తంగా వుంటున్న సంసారంలో పంపకాలు వచ్చేటప్పటికి లక్ష్మయ్యగారి వాటాకు 18 ఎకరాలు వచ్చింది. సేద్యం మీదే ధ్యేయం వారికి. రైతు జనసాంప్రదాయం భూమి పుట్రాకొంటూ, వ్యవసాయం సాగిస్తూండడం కావడం, లక్ష్మయ్య గారికి sTÖ వ్యవసాయమంటే మరీ ఆపేక్ష, అభిమానం వుండటంవలన వారు మరో 7, 8 ఎకరాలు కొనడం జరిగింది. అదేమి విచిత్రమో? ఆ మరుసాలే ధరలు పడిపోయాయి. గత్యంతరం మరేదీ లేకపోవడంతో, ఋణభార నివారణకు పొలం అమ్ముకోక తప్పింది కాదు వారికి. తెచ్చిన అప్పులు సర్దుబాటు చేసుకునేటప్పటికి అసలు కరిగిపోయి ఆఖరికి ఆ 7, 8 ఎకరాలు మాత్రమే మిగిలాయి.
దానిమీద వచ్చే ఆదాయంతో అబ్బాయి చదువు విజయవాడలో కొనసాగాలి - నిమ్మకూరులో కుటుంబపోషణ జరగాలి. రెండుచోట్ల కాలక్షేపానికి sTÖ ఆదాయం చాలదనిపించింది. రామారావు చదువు మాత్రం కుంటు పడనియ్యకూడదనే సంకల్పంతో లక్ష్మయ్యచౌదరిగారు, వారి భార్య వెంకటరామమ్మగారితోసహా విజయవాడకు వచ్చి చేరారు. రామయ్యగారు పొలాలు చూసుకునేందుకు నిమ్మకూరు వెళ్ళారు.
మనో నిబ్బరముంటేనే గాని అటువంటి విషమ సమయాల్లో ధైర్యం చిక్కబట్టుకుని నిలువగలిగే శక్తి రాదు. లక్ష్మయ్య చౌదరిగారి ‘మంచే’ వారిని కాపాడగలిగింది. శ్రమ జీవి కావడంతో ఆ ఘాతకు తట్టుకుని వారు నిలవరించుకోగలిగారు.
అంతటి దీక్షతో, శ్రద్ధగా రామారావు చదువు నిరాఘాటంగా సాగించారాయన. రామారావు కూడా అంతటి ఆసక్తితోను చదువుతూండేవాడు. 1940లో స్కూలు ఫైనలు పాసయ్యాడు. ఆ పరీక్షా ఫలితాలు తెలిసిన ఇంట్లో వారి ఆనందం అంతా యింతా కాదు.
``````
చదువులో రామారావుగారు చూపే శ్రద్ధాసక్తులు చూచే ఆ తల్లిదండ్రులు ఆయన ఎంతవరకు చదువుకోదలచినా చది వించాల్సిందేనని నిర్ణయించుకున్నారు.
ఆ ప్రోత్సాహం వల్లనే రామారావుగారు విజయవాడ ఎస్.ఆర్.ఆర్. కాలేజిలో ఇంటర్ చదువుకు చేరారు వెంటనే.
ఈ కాలేజీ చదువు రామారావుగారి జీవిత భవితవ్యానికి భవ్యపథాన్ని చూపగలిగింది. సాహితీ విజ్ఞాన సాగరులు కవిసామ్రాట్ శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు sTÖ కాలేజి తెలుగు హెడ్ ఆఫ్ ది డిపార్టుమెంటు. వారి బోధనా విధానానికి విద్యార్థిలోకం విపరీతమైన ఆసక్తిని చూపేది. నవ్విస్తూ, కవ్విస్తూ వారు బోధిస్తుంటే ఆ ఉపన్యాస ఝరి విద్యార్థులకు వసంతలహరిగా తోచేది. మృదుమధురము, అతి లలితమÖ వారి బోధనా క్రమం.....
అటువంటి సాహితీపరుని ఆదరణ, ఆ సారస్వత మÖర్తి సాహచర్యము లభించాయి రామారావుగారికి. స్వయం నిష్ఠాపరుడు, సాధ్యయనాశీలుడు రామారావు కావడంతో sTÖ కాలేజీ చదువు వారి జీవితాన్నే కొత్త పుంతలు త్రొక్కించగలిగింది. వింత చివురులు చిగురింపజేసింది.
కాలేజి వార్షికోత్సవాలలో విద్యార్థిబృందం నాటక ప్రదర్శనలు యిచ్చేవారు. ఆ సంవత్సరం విశ్వనాథవారు రచించిన ‘రాసమల్లు దౌత్యం’ అనే నాటకం ప్రదర్శించాలని నిర్ణయించుకున్నారు విద్యార్థులు. ఆ నాటక పర్యవేక్షణ, నిర్వహణాభారం, విశ్వనాథవారే స్వయంగా స్వీకరించారు. ‘రాసమల్లు దౌత్యం’ లో ప్రధానపాత్ర ‘నాయకురాలు’.....
స్త్రీ పాత్రని నిర్వహించడానికి ఏ విద్యార్థీ ముందుకు రాలేదు. నాటక ప్రదర్శనకిది పెద్ద అవరోధమై కూర్చుంది. కాలేజీలో విద్యార్థినులున్నారేగాని నాటకాలలో పాల్గొనడానికి ముందుకు రాగలవారెవరూ లేరు. అందుకే నాయకురాలు పాత్రధారణ తేలితేనేగాని నాటకమే లేదని అంతా నిరుత్సాహపడిపోయారు.
నవనవలాడుతూ, గుమ్మడిపండులా ముద్దులొలికే రామారావుగారిమీద విశ్వనాథవారి చూపులు పడ్డాయి. దగ్గరకు పిలిచారు. ‘నువ్వు sTÖ వేషం వేయాలి’ అన్నారు. అంతే!
రామారావుగారి కాలిక్రింద భూమి కాస్తా కదలి కూలిపోయినంత పనయింది. కంపరంతో మరి మాటే పెకిలి పైకి రాలేదు. ‘కాదనడానికి వీల్లేదు ` నాటకం ఆగడానికి వీల్లేదు’ అన్నారంతా.
తను ఆడవేషం వేయడమా? అసలు నాటకంలో వేషం వేయడమే తనకు తెలియదే! అలాంటిది, తొలిసారి తను ఆడవేషం వేసి నిలువగలడం ఎలా? ఆలోచించుకునే అవకాశం, వ్యవధి యిస్తారా ఆ మిత్రులు... ‘బ్రహ్మాండంగా వుంటుంది’ అంటూ హుషారిచ్చారు. అంతే! తనకా పాత్ర ధారణ మరి తప్పేలా లేదు. అందుకే యింక ఆ పాత్ర స్వభావం. పోర్షన్ మీదకు దృష్టి మరల్చారు వారు. ఎన్ని రాత్రులు ఆ పోర్షన్‌లో కుస్తీ పట్టారో మరి!
నాటక ప్రదర్శన ఆ రోజే! హాలంతా కిటకిటలాడిపోతోంది. మేకప్ గదిలో తను కూర్చున్నాడు. ఎదుట నిలువుటద్దంలో తన ప్రతిబింబాన్ని చూసుకున్నాడాయన. నూనూగు మీసాలు నున్నటి ఆ మొహం మీద కనిపించాయి.
‘మీసాలు తీసేయ’ అన్నారు ఓ రేజరు తీసుకొనివచ్చి విశ్వనాథవారు. ‘మీసాలు రోసాలకు చిహ్నం, మగవాడికందం - మెలితిప్పిన మీసమే. అది తీసేయమంటారేమిటి’ ఆని ఆలోచనలో పడ్డారాయన. ఏమైనా సరే, మీసం తీసేది లేదనుకుని, అలాగే మేకప్ అయ్యారు, విగ్గు తగిలించారు. చీర కట్టారు. జాకెట్ తొడిగారు. లాంఛనాలన్నీ అయ్యాయి, బయట ఆడియన్సు అప్పుడే గోలగోలగా వున్నారు. ప్రార్థన జరిగిపోయింది.
హార్మణీ తబలాల మోతతో ఈలలు గోలలు వినిపించకపోయినా తనలోనే వెయ్యిమంది చేరి వెర్రికేకలు, పిచ్చి అరుపులు పెడుతున్నట్లనిపించింది రామారావుగారికి. స్టేజిమీదకు వెళ్లాలింక. తనలో లోపల జరుగుతున్న sTÖ కురుక్షేత్ర సంగ్రామాన్ని అణచిపెట్టి స్టేజిమీదకు వెళ్లారు రామారావు` కాదు నాయకురాలు! అంతే! గందరగోళమై, గడబిడ చెంది, కాదామర పడిపోయిన రామారావు తెరవెనకే మిగిలిపోయారు. నాయకురాలు మాత్రమే తెరపై కనిపించింది.
ఆడిటోరియం అంతా ‘నాయకురాలు’ పాత్ర పోషణకు శెభాషన్నారు. వాళ్ళకేం తెలుసు? ఆయన ప్రాణాలు sTÖ నాటకం పూర్తయ్యేవరకు ఎంత గిజగిజలాడిపోయాయో! ఏది ఏమైతేనేం? ఆయన విజయుడయ్యాడు. ఆందరూ ఆభినందించారు, విశ్వనాధివారి ఆశీస్సులందుకోగలిగారు. పైగా ఉత£్తమ నటుని బహుమతి పొందగ£లిగారు......‘మీసాల నాగమ్మ’ అని బిరుదు విద్యార్థులు ఇచ్చేశారు.
అదే వారి తొలి ప్రదర్శన ` అనుభవమÖనూ!
సాము గరిడీలు, యోగాసన సాధనలు, బస్కీలు, కుస్తీలు యిన్నాళ్లు ఆలంబనగా వుండేవి ఆయనకు. అటువంటిది, ఒక్కసారిగా నాటకాలవైపు మళ్ళింది జాతకం. తీరిక సమయాల్లో అసలు హాబీ చిత్రలేఖనం. బొమ్మలు గీయడం, కుంచె తీసుకుని రంగులు పూయడం వారి హాబీ! అటువంటి సరదాకు పరదా పడిపోయింది, తెరచాటై పోయిందా అలవాటు. తెరపైకి వచ్చింది sTÖ కొత్త అలవాటు. ఇపుడు నాటకాలు వారిసరదా.
అలా మొదటి సంవత్సరం పూర్తయింది. రెండవ సంవత్సరం కాలేజీ యÖనియన్‌కు వీరు వైస్ ప్రెసిడింటుగా ఎన్నికయ్యారు. ఆ సంవత్సరపు వార్షికోత్సవాలలో ముద్దుకృష్ణగారు రచించిన ‘అనార్కలి’ నాటకాన్ని వీరు ప్రర్శించారు. రామారావుగారు ‘సలీం’గా నటించారు. ఆనాడు వారి సలీం నటన చూచిన వారు ఎవరైనా దానినీనాటి వరకూ మరచిపోలేరు. ఉత్తమ నటనకు ఆ సంవత్సరం కూడా ప్రథమ బహుమతి పొందారాయన.
``````
సాధనలో సతమతమయ్యేవారిని శోధించడం భగవంతునికి ప్రియం. అన్నిటా ముందుంటున్న రామారావుగారి కొక పరీక్ష పెట్టాడు ఆ చిద్విలాసమÖర్తి.
రామారావు గారింట్లోనే వారికి కావలసిన వారొకాయన కాపురం వుంటూండేవారా రోజుల్లో. వారేదో గట్టి చిక్కుల్లో పడ్డారు. ఆదుకునేందుకు, ఆసరాగా నిలచేందుకు వారికెవరూ లేకపోయారు. పరోపకారంలో ప్రసిద్ధిచెందిన వంశం sTÖ నందమÖరి వారిది. అందుకే తండ్రి లక్ష్మయ్యగారి ప్రోద్బలంతో రామారావుగారు, ఆయనతో పాటు బొంబాయి వెîళ్ళి ఆ సమస్యా పరిష్కారానికి కొంతకాలం వుండి రావలసి వచ్చింది. దానితో యిక్కడ చదువు కుంటుపడింది. 1941 డిసెంబరులో యిది జరిగింది. బోంబే నుండి తిరిగి వచ్చి పరీక్షలకు కూర్చుంటే ఫలితం ఎలా వుంటుందో మనం వేరే చెప్పనవసరం లేదు. 1, 3 పార్టుల్లో ఆయన తప్పిపోయారు.
చంద్రమ్మగారు, వెంకటరామమ్మగారు స్వయాన అక్క చెల్లెళ్లేగా ` వారి పెత్తండ్రిగారి కుమారుడు గుడివాడ కొమరవోలు గ్రామమునసబుగా వుంటున్నారు. కాట్రగడ్డ చెంచయ్యగారు వారిపేరు. వారు నిమ్మకూరు వచ్చి రామయ్యగారిని కలుసుకున్నారు. వారమ్మాయిని ` మేనరికమే కాబట్టి రామారావుగారికిచ్చి వివాహం చేయవలసిందని కోరారాయన.
అంతా రామయ్యగారి పెత్తáనమేగా! వారంగీకరిస్తే అందరూ ఆమోదించినట్టే యింక. రామయ్యగారు చెంచయ్యగారికి కూడా మాట యిచ్చేశారు. వెంటనే ముహూర్త నిర్ణయం కూడా జరిగిపోయింది.
1942 మే నెలలో చెంచయ్యగారి కుమార్తె ‘బసవరామతారకం’ గారిని రామారావు గారికిచ్చి వివాహం చేసారు. మేళతాళాలతో ఫెళ్లున పెళ్లి జరిగిపోయింది. పెద్దలు ఆశీర్వదించారు. మÖడు ముళ్లూ పడిపోతే ఎన్ని ముద్దు ముచ్చట్లుంటాయ్!నవదంపతులు వాళ్లు. తలపు వలపులు తరుణ వయస్కులకు గాక మరెవరికి వుంటాయ్? అటువంటి దంపతుల కోసమే ప్రణయం పండుతుంది. వెన్నెల విరుస్తుంది. కోకిల పాడుతుంది. గులాబి గుబాళిస్తుంది. ప్రకృతే పరవశిస్తుంది.
కాని రామారావుగారి యవ్వన విలాసం తల్లిదండ్రుల చాటుది. భయభక్తులు మెండు.
అత్తమామల సేవలోనే యిహపరాలున్నాయని విశ్వాసం ఆ నవ వధువుది!
అందుకే ఆ కొత్తకాపురం చాలా విచిత్రంగా వుండేది. ఈలోగా మిత్రులంతా రామారావును చూసి ‘వివాహాయ విద్యనాశాయ... పెళ్లయిందిగా ` సున్న చుట్టేసావన్నమాట’ అంటూ హేళన చేస్తుండేవారు. చదువు మధ్యలో ఆగిపోయినందుకు తనకు మాత్రం బాధ లేదాయేం? పైగా వీరంతా ఎత్తిపొడుస్తూ యిలా అవహేళన చేస్తుంటే మరింత పట్టుదల తలెత్తేది.
రామారావుగారి ఏకైక సోదరుడు త్రివిక్రమరావుగారు చేతికి అంది వచ్చారు. ఈ యిద్దరూ రామలక్ష్మణులని పేరు పొందారు. అంతటి అన్యోన్యత, అవ్యాజ ప్రేమాభిమానాలు; గౌరవాదరణలు ఆ యిద్దరి మధ్యా వుండేవి. ఒకరి కొకరు నీడగా వెన్నంటే వుంటారు. అందుకే రామారావుగారు విజయవాడలో చేస్తున్న వ్యాపారాన్ని తమ్ముడికి అప్పగించి తాను దీక్షగా పరీక్షకు చదవడం ప్రారంభించారు. 1944లో ఆ 1, 3 పార్ట్సు పాసయ్యారు. స్నేహితులనే సూటిపోటి మాటలకు చేతలతోనే చక్కని జవాబివ్వాలనుకున్నారు. అలాగే చేశారు..... ‘బి.ఏ. పట్టా గూడా మొదటి ఛాన్సులోనే తీసుకుంటానింక చూడండి’ అని సవాల్ చేశారు.
గుంటూరు ఏ.సి. కాలేజిలో చేరారు. బెజవాడలో మకాం, గుంటూరు కాలేజిలో చదువు. అందుకే ఉదయం 7.30 గంటలకు తెమిలి 8.20 గంటలకు బయలుదేరే రైలులో గుంటూరు చేరవలసి వచ్చేది. సాయంత్రం నాటకాల రిహార్సలో, ఆటలో, మీటింగో జరిగితే వాటిని చూసుకుని 10. 20 గంటల బండిలో తిరిగి విజయవాడకు రావలసి వచ్చేది. కాలపు విలువ, క్రమశిక్షణ నేర్పిందీ చదువు.
అప్పటికి విశ్వవిద్యాలయాచార్యులు (గుంటూరు) శ్రీ కూర్మా వేణుగోపాలస్వామి నాయుడుగారు యÖనివర్సిటీ రిజిస్ట్రారుగా వుండేవారు. సాహితీ పరులు వారు. వారి ప్రోత్సాహం విద్యార్థులకు లభించింది. వారి కళాభిజ్ఞత కళాప్రియత్వం విద్యార్థులను ప్రేరేపించింది. అందుకే ఉత్తమ నాటక ప్రదర్శనల పోటీలు ` బహుమతి ప్రదానం ప్రతిసంవత్సరం ఆంధ్ర వారోత్సవాల పేరుతో జరుగుతూండేవి.
ఏ. సి. కాలేజి రామారావుగారి ఆభిరుచికి అన్నివిధాల సరిపోయింది. ఈనాడు మహానటులైన శ్రీ కె. జగ్గయ్య, కె.వి.యస్.శర్మ ఆ కాలేజీ విద్యార్థులే, రామారావుగారికి మిత్రులయ్యారు. ‘మాయా మశ్చీంద్రఋ’ ఫేం ముక్కామల కృష్ణమÖర్తిగారు అందరికీ ఒక అట్రాక్షన్ ఆ కాలేజిలో. ఇప్పుడు వాహినీ సౌండ్ ఇంజనీరుగా వుంటున్న శ్రీవల్లభజోస్యుల శివరాం గూడ అప్పుడు అక్కడ చదువుకున్న విద్యార్థే. ఆ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్ హెచ్.హెచ్. సైఫ్స్ వారు విద్యార్థులలో అజ్ఞాతంగా వుంటున్న కళాభిజ్ఞతను ఉత్తేజపరచి హుషారు చేయాలనే సంకల్పం గలవారు కావడంతో వీరంతా చక్కటి నాటకాలను ప్రదర్శించే సావకాశం లభించింది.
విజయవాడ వ్యాపారకేంద్రంగా పేరు పొందినట్లే, కళాకేంద్రమని గుంటూరుకు పేరు వచ్చిందా రోజుల్లో.
విద్యార్థిబృందం కాలేజి అసెంబ్లీ హాలులో ‘బలిదానం’; ‘ఆలీ ద కాబ్లర’; ‘మల్లమ్మ ఉసురు’ వంటి నాటకాలు ప్రదర్శించుతూండేవారు.
బలిదానం (రవీంద్ర కవీంద్రుని ‘సాక్రిఫైస’ నాటకానువాదం) లో రామారావుగారు మహారాజుగా నటించేవారు. మతాధికారి ‘రఘుపతి’గా ముక్కామల కృష్ణమÖర్తిగారు, వారి శిష్యుడు జయసింగ్‌గా జగ్గయ్యగారు నటించేవారు. రామారావుగారి ‘రాజు’ వేషం చూచి ప్రేక్షకులు ముగ్ధులైపోయేవారు. అందాలొలికే ఆయన వర్చస్సు, అవయవతీరు, ఆహార్య లక్షణం, అందరినీ బాగా ఆకర్షించేవి.
‘అలి ద కాబ్లర’ లో అలీగా జగ్గయ్యగారు, సయ్యద్‌గా రామారావుగారు నటించేవారు. ఈ నాటక ప్రదర్శనగురించి గుర్తు వచ్చినప్పుడల్లా రామారావుగారు sTÖనాటికీ యింకా నవ్వుకుంటూ వుంటారు. అలాంటి విచిత్ర సంఘటన ఒకటి ఆ నాటకంలో జరిగింది.
అలీ భార్య గయ్యాళిగంప. ఆమెను లొంగదీసుకోగలుగుతాడు అలీ చివరికి. అన్న విజయాన్ని సాధించినందుకు తమ్ముడు సయ్యద్ మురిసిపోతాడు. ఆ సోదరుల ఆనందం అంతా యింతా గాదు. ఆ ఉద్రేకంలో వారిద్దరూ నృత్యం చేస్తారు. ఈ దృశ్యంలో రామారావు, జగ్గయ్య గార్లిద్దరూ ఆనందావేశాలతో కథకళీ నృత్యం ప్రారంభించారు స్టేజీ మీద. ఆవేశం అణచుకోలేక రామారావుగారు తన నృత్య సంబరంలో జగ్గయ్యగారి పాదాలు పచ్చడి చేసేశారు. ఇంక జగ్గయ్యగారి స్థితి ఆ జగన్నాధుని కెరుక!
ఇలా వినోదంగా ఆ వారంతా ఆ రోజులు గడుపుతుండేవారు. అభిరుచులు ఒకటై®నప్పడు ఆప్యాయతలుకూడా హెచ్చుతాయి. అనురాగం ఆత్మీయత, sTÖ నటుల మధ్య పెరిగింది. అంతా మమేకంగా వుండేవారు. పదిమందికీ చూడముచ్చట గొలిపేది sTÖ యువ బృందం......
కాలేజి పొటీల్లో sTÖ బృందం ప్రదర్శించిన నాటకానికి ప్రథమ బహుమతి రాగలిగింది. ఈ నాటక ప్రదర్శనల విజయానికి ముక్కామల కృష్ణమÖర్తిగారి దర్శకత్వం, సుబ్రహ్మణ్యంగారి స్టేజి లైటింగ్ ముఖ్య కారణాలనుకోవచ్చు. 1946లో జగ్గయ్య గారికి, రామారావుగారికి ఉత్తమనటులని ప్రథమ బహుమతులు యివ్వబడ్డాయి. విద్యాధికులు, ఉన్నత స్థాయిలో వున్న గౌరవనీయులు ఎందరో ఈ యువ కళాకారుల కృషి నభినందించేవారు. సంఘంలో సంస్కార ప్రియులందరి మన్ననలు పొందగలిగారు వీరు. అందుకే కళకానాడు అంతటి స్థానం లభించగలిగింది.
దాని పర్యవసానమే నవజ్యోతి, నాట్య సమితి ఔత్సాహిక నాటక సమాజాలు. నాట్య సమితి వారు బలిదానం, కొండవీడు, నాయకురాలు, దెయ్యాల దిబ్బ, రాణాప్రతాప్ నాటికలు, నాటకాలు ప్రదర్శించేవారు. నవజ్యోతివారు నాయకురాలు మాత్రం ప్రద ర్శించేవారు, రాణా ప్రతాప్ నాటకంలో శ్రీ ముక్కామల కృష్ణమÖర్తి గారు ప్రతాప్, వి.శివరాం శక్తిసింగ్, దేశభక్తుడుగా జగ్గయ్యగారు నటించేవారు.
‘ఛార్లెస్ బోయర్ (ప్రఖ్యాత హాలీవుడ్ నటుడు)లా నటించాలి మీరు’ అని కమాండర్ వేషాన్ని రామారావు గారికి యిచ్చారు. తనకు తగిన పెర్సనాలిటీగల మరో నలుగురు సైనికులవసరమని తలిచారు రామారావుగారు. అందుకే ఒడ్డూ, పొడుగు, ఛాతీ చూచి భారీ విగ్రహాలను నలుగురిని ఎన్నుకున్నారాయన.
శ్రీహరినారాయణబాబు అందులో ఒకరు. ఆరడుగుల నాలుగంగుళాల మనిషి. 46 అంగుళాల ఛాతీ వారిది. శ్రీ అప్పారావు, వెంకటరత్నం గార్ల వంటి మరో ముగ్గురు కూడా sTÖ సిపాయిల వేషాలకు ఎన్నుకోబడ్డారు.
నాటకం జరుగుతోంది. ముక్కామల కృష్ణమÖర్తి గారు గంభీరంగా, ఉద్రేకంతో sTÖ సైనికుల నుద్దేశించి ఉపన్యసిస్తూంటారు. వారు సమాస పద భూయిష్టమైన ఆ డైలాగులు ప్రారంభించేసరికి ప్రేక్షకుల మధ్యనుంచి ఎవరో ఏదో ఆన్నారు. శెభాషంటున్నట్లున్నారు ప్రేక్షకులని, ముక్కామల మరింత గంభీరంగా ఆ సీను నటించబోయారు. ఎవరో ఈల వేశారు. ముక్కామలకు బ్రేñక్ పడింది. కొంత తమాయించుకుని మళ్ళీ ప్రారంభించారు. మళ్ళీ గోల మామÖలయింది. ఎందుకో అర్థంగాలేదు స్టేజిమీదున్న వారందకీ.
ఆడియన్సు ‘కత్తి-కత్తి’ అంటూ అరవడం ప్రారంభించారు. స్టేజిమీదున్న నటులంతా వారి వారి చేతుల్లో వున్న కత్తుల్ని ఓ సారి చూచుకున్నారు, ఆన్నీ సవ్యంగానే వున్నాయి. ఒక్క హరినారాయణబాబుగారి కత్తిమాత్రం తిరగేసి త్రిప్పి పట్టుకున్నారు.
కాని అది తప్పని ఆయనకి తోచలేదు కాబోలు, అందరిలా, తనూ ఓసారి తన చేతిలో కత్తి చూచుకొని మళ్ళీ
అలాగే నిలబడ్డారు. అది గమనించిన ఆడియన్స్ గోల యింతా అంతా కాదు. తెర దించక తప్పలేదు. నాటకం ఆగక తప్పింది గాదు. ఆ నాటి నుంచీ తలక్రింద వ్యాపారం లాంటిది ఏది చూచినా ‘హరినారాయణబాబు కత్త్తి’ అనడం ఓ జోక్‌గా తయారై పోయింది.
నాట్యసమితివారు “నాయకురాలు” ప్రదర్శన యిస్తున్నారో రాత్రి. నలగామరాజుగా రామారావుగారు నటిస్తున్నారు. శ్రీమల్లిఖార్జునరావు (ప్రముఖ నటి శ్రీరంజని గారి కుమారుడు, యిపుడు ప్రమీలార్జునీయం దáర్శకుడు) బాలచంద్రుడు ఆ నాటకంలో. ఆయన హిందూ కాలేజి విద్యార్థి. వారి తండ్రే నాగుమణిగారు (‘మహాకవి కాళిదాసు’ చిత్ర నిర్మాత). ఈ ప్రదర్శన చూడడానికి వారుకూడా వచ్చారు. రామారావు గారి నలగామరాజు వేషం, నటన తీరు వారి నాకర్షించాయి. సినిమాకు తగ్గ పెర్సనాలిటీ ఆనుకున్నాడాయన తొలిసారిగా ఆ రాత్రి.
తెలుగు సినిమారంగానికి శ్రీ సి. పుల్లయ్య గారు పితామహులు. వారు ఆప్పట్లో శోభనాచల వారి ‘గొల్లభామ’ను ముగించి, “కీలుగుఱ్ఱం” తీయాలనే సంకల్పంతోవున్న రోజులవి. ఆ చిత్రానికి కొత్త నటీనటులు కావాలని గాలిస్తున్నారాయన. నాగుమణిగారు వెంటనే రామారావుగారిని వారికి చూపాలనుకున్నారు. కాని రామారావు గారిల్లు ఎక్కడో వారికి తెలియలేదు. మల్లిఖార్జునరావు గారికీ తెలియదు. కాని ప్రతిరోజూ ఉదయం 8-20 ని.లకు విజయవాడనుంచి గుంటూరుకు వచ్చే రైలులో రామారావుగారు వస్తారని మాత్రం తెలుసుకున్నారు. ఆ సమయానికి ఎలాగైనా ఆయన్ని పట్టుకోవాలని ఏలూరుకాలవ వంతెన మీద కాపేసి నిలబడ్డారు.
రామారావుగారు వారి మామÖలు ప్రకారం ఉదయం 7.30 గం.లకు భోజనం చేసేసి, 8.20 బండికి బయలుదేరి వస్తున్నారు. ‘మీ కోసం వెదకలేక చస్తున్నానయ్యా రెండు రోజుల నుంచి’ అంటూ వారితోబాటు ఆయన్ని పూర్ణానంద సŸత్రంకు తీసుకుని వెళ్ళారు నాగుమణి గారు.
అక్కడ శ్రీ సి.పుల్లయ్యగారు మకాంచేసి వున్నారు. నాగుమణిగారు పుల్లయ్యగారికి రామారావుగారిని చూపించి చెప్పారు. ఒక ఫోటోగ్రాఫరును పిలిపించి, రామారావుగారి ఫోటో ఒకటి తీయించి తీసుకున్నారు పుల్లయ్యగారు. మద్రాస్ వెళ్లి జాబు వ్రాస్తానన్నారు.
ఆ రోజుల్లోనే రామారావుగారికి జంధ్యాల గౌరీనాథశాస్త్రిగారితో పరిచయం ఏర్పడింది. శ్రీ శాస్త్త్రి గారికి రామారావుగారిపై విపరీతమైన వాత్సల్యం వుండేది. ప్రతి రోజూ ప్రొద్దుటే రామారావుగారిని తీసుకొని వెళ్ళి కాఫీత్రాగితేనేగాని వారికి తోచేది కాదు. ఆప్పట్లో వారు ‘మహారథి కర్ణ’ చిత్రం నిర్మించాలనే ప్రయత్నంలో వున్నారు. స్క్రిప్టు తయారయింది. అందులో రామారావుగారి చేత నటింపచేయాలనే కౌతుకంతో తమ యింటిదగ్గర ప్రతిరోజూ డైలాగ్ రిహార్సలు యిచ్చేవారు రామారావుగారికి.
సి.పుల్లయ్యగారి దగ్గరనుంచి ఏ వర్తమానమÖ రాలేదు. బి.ఏ. మొదటి సంవత్సరం ముగిసింది.
ఫైనల్ బి.ఏ. పట్టుదలతో చదవాలింక. రామారావుగారత్యంత శ్రద్ధతో చదువుతున్నారు. ఆనాడు స్నేహితులముందు చేసిన ‘సవాల’ గుర్తుంది. మొదటి ఛాన్సులోనే బి.ఏ. పాసయితీరాలని తీవ్రంగా చదువు సాగించారు.
ఇంతలో మద్రాస్ నుంచి సి.పుల్లయ్య గారు వ్రాసిన జాబు వచ్చింది.
కీలుగుఱ్ఱం తీయడం మాని, వారు ‘వింధ్యరాణి’ చిత్రం ప్రారంభించారు. అందులో డి.వి.సుబ్బారావుగారివంటి ప్రసిద్ధ స్టేజి నటులు అంతా నటిస్తున్నారు. ఆ చిత్రంలో కథానాయకుడుగా రామారావుగారిని వచ్చి నటించవలసిందని వ్రాశారాయన.
మొదటి సినామాఛాన్సు - కథా నాయకుని వేషం. అందుకని 6 నెలలు ముందుగావచ్చి తనతో ఉండమని, తర్ఫీదు పొందమని వ్రాసారు వారు.
అప్పుడు రామారావుగారి చూపు గ్రాడ్యుయేట్ ననిపించుకోవడం మీద లగ్నమై కూర్చుంది. అందుకే sTÖ జాబుకు వారు జవాబే యివ్వలేదు.
సి.ఫుల్లయ్య గారు సామాన్యులా? వారే స్వయంగా విజయవాడ వచ్చి అడిగారు. స్వగ్రామాన్ని, స్వజనాన్ని వదలడం, చదువు మధ్యలో ఆపడం తనకిష్టం లేదుమరి. అందుకే రాలేనని చెప్పేశారాయన.
పుల్లయ్యగారు లక్ష్మయ్యగారిని కలుసుకొని అడిగారు. ‘అతని కిష్టమైతే నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు’ అన్నారాయన.
ఆ మాట రామారావుగారితో చెప్పారు ఫుల్లయ్యగారు. ఒక నిర్ణయానికి రావలసినభారం తనపైనే వదిలిన తండ్రిగారి ఔదార్యాన్ని గుర్తించారాయన. తన చదువుకొరకు వారు పడిన శ్రను తలుచుకున్నారు. వారి శ్రమకు, కృషికి ఒక సత్ఫలితాన్ని చూపేవరకు ఏ వృత్తికీ తన మనస్సు ఆంగీకరించదని, చదువును మధ్యలో ఆపేసి వారితోమద్రాస్ రాలేనని పుల్లయ్యగారితో చెప్పేశారాయన. పుల్లయ్యగారు వెళ్ళిపోయారు.
గౌరీనాధశాస్త్రి గారు కర్ణ చిత్రాన్ని ఆపి ‘గీతాంజలి’ చిత్రం నిర్మించడానికి మధుర వెళ్ళిపోయారు.
పరీక్షలు దగ్గర పడుతున్నాయి. రాత్రింబవళ్ళు చదువు తప్ప మరో ధ్యాసే లేకుండా పరీక్షకు తయారయ్యారు రామారావుగారు.
1947 ఏప్రియల్ 11న పరీక్షలు ముగిశాయి. స్నేహితులందరిదగ్గర సెలవు తీసుకుని, ఏప్రియల్ 14న విజయవాడకు వచ్చారు రామారావు గారు.
సుబ్రమణ్యంగారు రామారావుగారి కోసం గాలిస్తున్నారు అప్పటికీ రెండు రోజుల్నించీ. రామారావుగారి రాక వినీవినడంతో ఆదరా బాదరా ఆయాసపడుతూ వచ్చారాయన....‘రా నాతో’ ఆంటూ వీధిలోకి లాక్కుని వెళ్ళిపోయారా రాత్రిసమయంలో, అప్పుడు రాత్రి 11 గంటలయింది.
తిన్నగా దుర్గా కళామందిరానికి చేరారు ఆ ఇద్దరూ. సుబ్రమణ్యం (మన్యం గారు) గారికి ఎల్.వి.ప్రసాద్ గారు మంచి మిత్రులు. వారు సారథివారి ‘శ్రీమతి’ అనే చిత్రానికి కొత్త నటీనటులను ఎన్నుకునేందుకు ఆంధ్ర పర్యటనకు వచ్చి విజయవాడలో వున్నారు. ఆ రాత్రి దేనికో కీ. శే. గూడవల్లి రామబ్రహ్మంగారి రైతుబిడ్డ’ చిత్రం సినిమా వేయించుకుని చూస్తున్నారు ఆయన. ఆ సమయంలో sTÖ మన్యంగారు రామారావుగారిని ప్రసాద్ గారికి పరిచయం చేశారా హాల్లో.
ప్రసాద్ గారు పరీక్షగా చూచారు రామారావుగారిని. ‘మే నెలలో సినీ టెస్టు జరుపుతున్నాం, దానికి మీరు రావాలి’ అన్నారాయన. రామారావుగారు తలూపారు. కాని తన ఖర్చులతో అంతదూరం sTÖ టెస్టుకు వెళ్ళాలనే ఉబలాటం వారికి కలగలేదు.
బి.ఏ. చదివినా తనింకా తండ్రిగారికి భారంగానే వుంటున్నారు. ఆందుకే మద్రాసు వెళ్ళడానికి ఖర్చులు తన తండ్రిగారి నడగాలనిపించలేదు. పైగా సినిమాలలో నటుడై బ్రతుకుతెరువు సంపాదించాలనే తాపత్రయం, వ్యామోహం ఏమీ కలగలేదాయనకు.
ఒక పక్షం రోజులు గడిచాయి. ఒకరోజున మద్రాస్ నుంచి జాబు వచ్చింది.
“మే 21న టెస్టు జరుగుతుంది. దారి ఖర్చులు, మద్రాస్‌లో మకాం ఖర్చులు మేమే భరిస్తాం. బయలుదేరి రావాల్సింది” అని సారథి వారినుంచి పిలుపు యిది.
రామారావుగారు మద్రాస్ వచ్చారు. మే 21 న మేకప్‌వేసింది కీ.శే. మంగయ్య గారు. టెస్టు జరిగింది శోభనాచల(వీనస్ యిప్పుడు) స్టూడియోలో “ద్రోహి” సెట్‌లో. రిజల్టు తెలియజేస్తాం - వెళ్ళమన్నారింక. ఖర్చులు భరించి రమ్మన్నారు. ఆయన వచ్చారు. ఇపుడు వెళ్ళమంటున్నారు. వెళ్ళిపోదాం అనుకున్నారు. కలకత్తా మెయిలు ఎక్కి తిరిగి యింటికి వచ్చి చేరారు.
నవజ్యోతి, నాట్యసమితి కారá్యక్రమాలు అయిపోయాయి కాలేజీ వదలి వచ్చేశాక. అందుకే నేషనల్ ఆర్ట్ థియేటర్ పేరుతో నాటకాలు ప్రదర్శించాలని మరోసంస్థ ప్రారంభించారు రామారావుగారు. అన్నగారి అభీష్టాన్ని గుర్తెరిగి వ్యవహరించే శ్రీ త్రివిక్రమ రావుగారు దీని కాధిపత్యం వహించారు. ‘చీ.A.T.’(ఎన్. ఏ. టి.) అనే వారీసంస్థను, దీని కార్యకలాపాలన్నిటి నిర్వహణా బాధ్యత యిక త్రివిక్రమరావుగారిదే.
రామారావుగారిలాగే బి.ఏ. పాసయి జగ్గయ్యగారు దుగ్గిరాల హైస్కూలులో ఉపాధ్యాయులుగా వుŸంటున్నారు. కె.వి.యస్. శర్మగారు విజయవాడలోనే వున్నారు. ఎ. సి. కాలేజీ పరిచితి పురస్కరించుకుని మళ్లీ అందరూ sTÖ ‘ఎన్. ఏ. టి.’ సంస్థ ద్వారా కలుసుకోగలిగారు. వీరంతా sTÖ సంస్థ కార్యకలాపాలలో, వారి వారి కళాభిజ్ఞత ప్రదర్శిస్తూ, ఆ సంస్థ వ్పుియానికి కారకులు కాగలిగారు. రామారావుగారి ఆత్మీయులు శ్రీ పొట్లూరి నారాయణరావుగారు, గొఱ్ఱెపాటి వెంకటేశ్వరరావుగారు మొదలైన మిత్రులంతా sTÖ సంస్థ పురోభివృద్ధికి సహకరించినవారే. త్రివిక్రమరావు ఆధ్వర్యంలో రామారావు గారు సంస్థాపించిన ప్రప్రథమ ఔత్సాహిక నాటక సంస్థ sTÖ ‘ఎన్. ఏ. టి.’. దీక్ష, ఉపాసన, దృఢవిశ్వాసం, ఆత్మస్థైర్యం ఆనాటి ‘ఎన్. ఏ. టి.’ సభ్యులందరికీ అలవడింది sTÖ సంస్థ కార్యకలాపాలవలన.
నాటకకళలో అనుభవం గడించి మంచి నటుడని పేరుపొందిన అట్లూరి పుండరీకాక్ష£య్యగారు sTÖ ‘ఎన్. ఏ. టి.’ ప్రదర్శన కార్యకలాపాలన్నీ చూసేవారు. అరుణోదయ సంగీత నాట్యమండలి కార్యదర్ళి శ్రీ సుంకర కనకారావు ఆనాడు sTÖ ‘ఎన్. ఏ. టి.’ సంస్థకు సంగీత దర్శకులు.
‘డబ్బువలన సంస్థలు నిర్వహించబడవు’ అనే సిద్ధాంతంతో sTÖ సంస్థ స్థాపించబడింది. ఇందులో నటీనటులందరూ ఎవరి ఖర్చులు వారే భరిస్తుండాలి. తమ తమ విద్యుక్తధŠర్మంగా వారికప్పగించిన పనులు చేసి తీరాలి. రిహార్సళ్లు జరిగినా, ప్రదర్శనే జరిగినా అదొక పవిత్ర కళారంగమని ఎంతో భయభక్తులతో సభ్యులంతా మెలగాలి. నిష్ఠగా నియమాలు పాటించాలి. స్వలాభాలు స్వప్రయోజనాలకాశించి sTÖ సంస్థ నాటకాలు ప్రదర్శించదు. సత్కార్యాలకు, ప్రజాభ్యుదయానికి sTÖ సంస్థ వినియోగపడాలి. వెలిదండ్ల గ్రంథాలయంలోనో, రామమోహన గ్రంథాలయంలోనో sTÖ సంస్థ నాటక ప్రదర్శనలు యిచ్చేది. ఒక్కొక్క ప్రదర్శనకు మÖడు రూపాయల ఖర్చు మాత్రం తప్పేది కాదు.
కరంట్ చార్జీలకు గాను 1`8`0(రూపాయిన్నర); కరపత్రాలకు మరో 1`8`0(రూపాయిన్నర) వీరి ఖర్చులు. అంటే మÖడు రూపాయలుంటే ఒక ప్రదర్శన యివ్వగలిగే వారన్నమాట వీరు. వీరి ఆదర్శాలను, అభిరుచిని చూచి ప్రొఫెషనల్ ఆర్టిస్ట్సు అయిన మల్లికాంబ, కమలకుమారి మొదలగువారు కూడా వారి ఖర్చులు స్వయంగా వారే భరిస్తూ అభిమానంతో, ఆసక్తితో sTÖ సమాజంలో పాల్గొంటూ ఉండేవారు. ఉద్రేకం, ఉత్సాహం హెచ్చుగా ఉండేవి sTÖ బృందానికి.
రామారావుగారి అభిలాషకు, ఆవేశానికి అనువైన నాటకాలను ఎన్నుకునేవారు. తాము దగ్గరుండి బలమైన ప్రదర్శనకనువైన పాళ్ళలో, చక్కటి రచనా శిల్పంతో నాటకం వ్రాయించుకోవడం ఉచితమని తోచింది వారికి. దాని ఫలితమే శ్రీ డి.బి.వి.కృష్ణ చౌదరి (ఎనమలకుదురు వాస్తవ్యులు) గారి ‘వేనరాజు విప్లవం’. లాల్ బుక్ డిపో వారు దీన్ని ప్రచురించారు. కృష్ణ చౌదరిగారు రామారావు గారికి అన్నవుతారు. రచయిత రచించిన ప్రతి సంభాషణ పదిసార్లు తనలో తాను మననం చేసుకుని, నిరవధికంగా, నిరాఘాటంగా, సునాయాసంగా ఆవేశపూరితంగా, భావగంభీరతతో, ఆ సంభాషణ నటుల నోట పలక గలుగుతోంది ఆనుకున్నప్పుడే దానిని నిర్ధారణ చేయడం ఆ నాటి నుంచీ వచ్చిన అలవాటే వారికి. sTÖనాడు ‘ఎన్. ఏ. టి.’ చిత్రాల కథ, ట్రీట్ మెంట్, సినేరియో ప్రతీదీ వారు స్వహస్తాలతో వ్రాసుకోవ డానికి మÖలకారణం అదే! ఆంతటి శ్రద్ధతో రూపొందిన నాటకమే ‘వేనరాజు విప్లవం’ కృష్ణ చౌదరి గారికి రామారావుగారిపై గల విశ్వాసానికి గౌరవానికి గుర్తుగా sTÖ నాటక ప్రదర్శన హక్కులన్నీ రామారావుగారికే దత్తత పరిచారు వారు.
ఈ నాటక ప్రదర్శనకు ఏర్పాట్లు జరిగాయి ఒకసారి. వేనరాజుగా రామారావుగారు నటించాలి. రాజసానికి, తగిన రాజ దుస్తులు కావాలి వేషధారణకి. ఖరీదైన సిల్కుపంచ కొనడానికి కంపెనీలో నిధి నాస్తి. ఆందుకే వారు ఆలోచించి, ఏం చేయడానికీ తోచక చివరికి వారి తల్లిగారి కొత్త ముదురు ఊదారంగు జరీ చీర చాటుగా తెచ్చేసుకున్నారు. ఘనంగా sTÖ చీరనే పంచగా విరచికట్టి క్షాత్రతేజం ఉట్టిపడేలా ఠీవిగా రంగస్థలం మీదకు వచ్చారు. తీరా ఆడియన్సు వైపు చూచేటప్పటికి ఎదురుగా వెంకటరామమ్మగారు కనిపించారు. తల్లిగారిని చూడగానే యింక దొంగ పట్టుబడినట్లయి ద·డ, వణకు ప్రారంభించాయి రామారావు గారికి. నాటకం అయిపోయినా ఆ భయం మాత్రం పోలేదు. బిక్కు బిక్కు మంటూ, నక్కి నక్కి పక్కవాటుగా యిల్లు చేరారాయన.
తల్లి వెంకటరామమ్మగారు కనిపెట్టారు. నవ్వుతూ దగ్గరగా వచ్చారు. ‘మీరింత బాగా నాటకాలాడతారనుకోలేదురా’ అన్నారు. తను ఆడిన దొంగ నాటకాన్ని గురించే ఆమె ఎత్తి పొడుస్తున్నారనుకున్నారాయన.
“ఆ చీరలో నువ్వు ఎంత బాగున్నావో తెలుసా?” అన్నారామె... కొంచెం కుదుట పడిందాయన మనస్సు.
‘ ఆ చీర ఇంక మీరే అట్టి పెట్టేసుకోండి’ అన్నారు. అంతే! ఆ చీర యింక ‘ఎన్. ఏ. టి.’ సంస్థ ప్రాపర్టీస్‌లో జమయిపోయింది శాశ్వతంగా.
అభ్యుదయవాది, సంస్కార ప్రియుడు వేనరాజు. కరడు గట్టిన పాషాణ హృదయులతో నిండిపోయివుంది ఆనాటి సంఘం. దురాచారాలు, దురాగతాలు మితిమీరి పోయాయి. కునీతిపరుల కుటిల మత సిద్ధాంతాలు వెర్రితలలు వేస్తున్నాయి. స్వార్థం తలెత్తింది. జాతి విచక్షణ జైత్రయాత్ర సాగిస్తోంది. వీటిని చూసి వేనరాజు కంపించిపోతాడు. వీటిని మట్టు పెట్టిందాకా విశ్రాంతి లేదనుకుంటాడు. ప్రజలను సుసంఘటితులుగా చేసి ముందుకు నడిపించి sTÖ పీడననుంచి విముక్తి సాధించాలని విప్లవభేరీ మ్రోగిస్తాడు.
అలా ముందుకు సాగగలిగినపుడే సంఘానికి ముక్తి, దేశానికి మేలు చేకూరగలుగుతాయి. అటువంటి ప్రధానమైన వేనరాజు నాటక ప్రదర్శన ప్రేక్షకులనెంత తన్మయులను చేయగలిగిందో తెలియచెప్పడానికి మరొక నిదర్శన. 1948 జనవరిలో బందరు మినర్వా టాకీసులో వేనరాజు ఆఖరి ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేయబడింది. శ్రీ జగ్గయ్యగారు భృగుమహర్షి, రామారావుగారు వేనరాజు, కె.వి. యస్ శర్మ దుష్టకర్మగా నటించారు.
మకుటమనిపించుకునే రసవత్తర ఘట్టం చివరి దృశ్యం. రామారావుగారు ఒక కాగడా చేతిలో పట్టుకుని ఉత్తేజంతో, ఉద్వేగంతో, ప్రజాశక్తుల మేలుకొలిపి ప్రబోధిస్తూ, విప్లవగీతం పాడుతారు. ‘అడుగు ముందు వేయరా’ అంటూ. నిజానికి రామారావుగారికి సంగీతం రాదు. పాడటం అసలే రాదు. అయినా భావావేశం, దృశ్య సందర్భం ప్రేక్షకులకొక ఉత్తేజమై కూర్చుంది.
రామారావుగారు భావావేశంతో పాడేస్తున్నారు. చేతిలో కాగడా ఎత్తి ప్రబోధిస్తున్నారు. ఆ అభినయావేశంలో కాగడా కర్రమాత్రం వారి చేతిలో మిగిలింది. జ్వాలాముఖం ఎగిరి పై కప్పును ముద్దెట్టుకుంది. గుప్పున మంటలెగిసాయి.
కానీ ప్రేక్షకులకు ఆ దృష్టే లేదు. వారంతా వేనరాజు నటనావేశంలో లీనమై ఉన్నారు. రామారావుగారి ఆవేశం ఎప్పుడెలా ఏం చేసేస్తుందోననే భయంతో sTÖ ‘ఎన్. ఏ. టి.’ బృందం 40 మంది ఎప్పుడూ తెరవెనుక సిద్ధంగా ఉంటుండడం అలవాటే. ఏ క్షణానికి ఏం ముంచుకొస్తుందోననే ఆ బృందం అతి జాగ్రత్తగా చూస్తుండేవారు. పొట్లూరి నాగేశ్వరరావుగారు గబగబా పైకెక్కి మంటలనార్పి కిందికి దిగిపోయారు. ప్రేక్షకులలో కొద్ది కలకలం బయలుదేరింది. అయినా రామారావుగారి నటనా కౌశల్యానికి ‘వన్స్‌మోర’ అంటూ అరవడం మొదలు పెట్టారు.
సిద్ధాంతరీత్యా సమాజం ‘వన్స్‌మోర’ అంటే తిరిగి ఆ సన్నివేశాన్ని వెనక్కి నడపడం అలవాటు లేదు. కాని ఆనాడు ప్రేక్షకుల ఆవేశం మిన్నుముట్టిపోయింది. తిరిగి ఆ పాట రామారావుగారు పాడక తప్పింది కాదు.
అలా ఎన్ని జరిగినా sTÖ ‘ఎన్. ఏ. టి.’ సభ్యులంతా చక్కటి క్రమశిక్షణతో మెలగడంతో ఏ ఎన్నడూ అవాంతరం ఎన్నడూ వచ్చేది గాదు. ఈ సమాజం సమతా చిహ్నం. చిన్నా పెద్దా బేధభావాల్లేవు. కలవారని లేనివారని వ్యత్యాసం లేదు. అంతా కలిసి ఒక చాప మీద కూర్చునేవారు. ఒకేవిధంగా ఏకోన్ముఖంగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించేవారు. అందరికీ సమాన గౌరవ ప్రపత్తులు కలగజేసేవారు. ఆ సాంప్రదాయం ‘ఎన్. ఏ. టి.’ చిత్రనిర్మాణ సంస్థకుకూడా వారనువర్తింపచేసిన కారణం అదే. ఆదర్శవాది, సమతా వాది రామారావుగారు.
1954 జనవరిలో ఆంధ్రనాటక కళాపరిషత్ నాటక పోటీలు జరిగాయి. దానికి ప్రసిద్ధ హిందీ చలనచిత్ర దర్శకులు వి. శాంతారాం, ఎల్.వి.ప్రసాద్ ప్రభృతులంతా వచ్చారు. ‘ఎన్. ఏ. టి.’ వారు ప్రదర్శించిన ‘చేసిన పాపం’ నాటికకు ప్రథమ బహుమతి లభించింది.
విజయులై ప్రథమ పారితోషికం పొందగలిగిన సంతోషంతో మరునాడు శ్రీ ఎల్. వి. ప్రసాద్ గారిని సాగనంపడానికి స్టేషన్‌కు వచ్చారు రామారావుగారు యితర మిత్రులతో. ఘాటైన జరదా వేయడం రామారావుకో సరదా. బెజవాడ రాములుగారి ‘జరదాకిళ్ళీ’ చలనం లేకుండా నమలాలంటే రామారావుగారు పెట్టింది పేరు. శ్రీ ప్రసాద్‌గారిని సాగనంపడానికి మామÖలు ప్రకారం జరదా బిగించి మరీ స్టేషన్‌కు వచ్చారాయన. రైలు కదలబోతూండగా ప్రసాద్‌గారు పిలిచి‘ ఏమండీ! ఇది మీ కలవాటా?’ అని అడిగారు. ‘అలవాటే ననుకోండి...అయినా...తప్పా?’ అని అమాయకంగా అడిగారు రామారావుగారు.
ప్రసాద్ నవ్వుతూ ‘ఇదేం పెద్ద తప్పుకాదుగాని సినీ నటులకు మాత్రం తాంబూలం ఒప్పదు’ అన్నారు.
రామారావుగారికింకా విషయం అర్థం కాలేదు. అది గ్రహించిన ప్రసాద్ గారు ‘పంటికి పట్టిన గారవల్ల తెరమీద ముత్యాల్లా కనబడవలసిన పలువరస మక్కిపోయినట్లు కనిపిస్తుంది..ఎలాగూ తెరజీవితం సాగించదలచుకున్నారు గనుక, sTÖ అలవాటు మానివేయగలిగితే మంచిది’ అని వివరించారు.
ఇక ఆనాటినుంచీ ఆ అలవాటే మరచిపోయారు రామారావుగారు. ఏనాడైనా ఎవరైనా బెజవాడనుంచి వస్తూంటే ఆ రాములుగారు మరచిపోక, ఆప్యాయతతో ఆ జరదా పంపినప్పుడు తప్ప అసలు కిళ్లీ నమలడమే మానేశారు వారు. రామారావుగారికి అలవాటన్నది ఏదీ అసలు లేనే లేదు. రోజుకు నాలుగుసార్లు భోజనం చేయనూ గలరు. అనుకుంటే నాలుగు రోజులు భోజనం లేకుండా ఉండనూ గలరు. మనో నిబ్బరం జాస్తి. ‘మన మనస్సును మనం అదుపులో పెట్టుకోవాలి. ప్రతి ఆకర్షణకు లొంగిపోతే జీవితమే పతనమై పోతుంది’ అనే దృఢవిశ్వాసం మాటమాటకు వారు వ్యక్తం చేస్తూనే వుంటారందుకే.
ఇలా sTÖ నాటక ప్రదర్శనలు జరుగుతున్నా బి.ఏ. పాసై ఇంట్లో ఏ పనీ పాట లేకుండా కూర్చోవడం ఇష్టం లేక స్వధర్మ నిర్వహణకు, స్వతంత్ర జీవనానికి చిన్న చిన్న తాత్కాలిక ఉద్యోగాలు చేస్తుండేవారు రామారావుగారు. సబ్‌కోర్టులో కొన్నాళ్లు పనిచేశారక్కడ.
`````
బి. ఏ. చదువుతూనే కాలాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోవాలన్న సంకల్పంతో ఐ.ఏ.టి.సి. కాడెట్‌లో చేరారు. వైమానిక శాఖలో ప్రాథమిక శిక్షణ పొందారు. గన్నవరం విమానాశ్రయంలో ఫ్లైయింగ్ ప్రాక్టికల్స్ కూడా జరిగాయి. కింగ్స్ కమిషన్ రాం్యక్‌కు రెగ్యులర్ ఎయిర్ ఆఫీసర్‌గా ఆంధ్రనుంచి రికమెండ్ చేయబడిన వారిద్దరు మాత్రమే.
అందులో రామారావుగారొక్కరు. డెహరాడూన్‌లో ఇంటర్వ్యూ అని అక్కడికి రమ్మన్నారు. మిగిలిన ట్రైనింగ్ అయిపోతే యింక విమాన చోదకుడిగా నియమించబడతారు. రామారావుగారు హుషారుగా బయలుదేరబోయారు. వెనుకంజ అనేదే వారెరుగరు.
కాని వారప్పటికే వివాహితులు. ఆ వివాహంతో ఉన్న కాస్త స్వాతంత్య్రం కోల్పోయారాయన. అందుకే యింటిగోడు చూచి, వచ్చిన ఆ అవకాశాన్ని తిరస్కరించవలసి వచ్చింది.
మద్రాస్ సర్వీస్ కమీషన్ రిజర్వుడ్ సబ్ రిజిస్ట్రార్ సెలక్షన్స్‌కు ప్రకటించారు. రామారావుగారు అప్లై చేసారు.
25 సంవత్సరాల వయసు వచ్చేసింది. ప్రభుత్వోద్యోగాలు sTÖ సంవత్సరం దాటితే రావనే భయంతో అప్లికేషన్ పంపారు. ఆనాడు మరి వేరే అండదండలు, అభిమానాలు లేనివారు గనుక, sTÖ ఉద్యోగం వస్తుందా రాదా అనుకుంటూ అనుమానించారు. అధైర్యమనేది ఆయనకి తెలియని మాట. దీక్ష, పట్టుదల ఆదినుంచీ అధికం. తన అర్హతలన్నీ ఉదహరిస్తూ sTÖ సెలక్షన్‌కు హాజరయ్యారు. సుమారు 937 అప్లికంట్స్ వస్తే 7 మంది సెలక్టయ్యారు. అందులో రామారావుగారొకరు.
ప్రొబేషన్ రిజిస్ట్రార్‌గా గుంటూరులో ఉద్యోగం వచ్చింది. అది ప్రభుత్వోద్యోగం. కడుపులో చల్ల కదలకుండా యింక హాయిగా కాలక్షేపం చేయవచ్చు. బెజవాడలో కాపురం, గుంటూరులో ఉద్యోగం...చదువులాగే యిదీ సాగిపోతుందనుకున్నారు.
మొదటి రోజు ఆఫీసులో ఆడుగుపెట్టారు. ఆక్కడున్న ఆచారం ప్రకారం ‘సీనియర్ ఫ్యూన’ వెంటనే కాఫీ తెచ్చి అందించాడు. పరాయిచేతి కాఫీ, టీలు తనకలవాటులేదని, బెజవాడనుంచి ఫ్లాస్కులో తెచ్చుకున్న టీని చూపారు ఆయన.
మధ్యాహ్నం విరామసమయంలో ఆ తెల్ల మొద్దు మీసాల సీనియర్ అటెండర్ నవ్వుతూ మళ్ళీ వచ్చాడు ‘లెండి సార్! టిఫిన్ రడీగా వుంది” ఆన్నాడు వస్తూనే.....ఆలాంటి అలవాట్ల సంగతి అర్థంగాని రామారావుగారు ఆ అటెండర్‌ను ఎగాదిగా చూసారు.
‘నా కెందుకు టిఫిన’ ఆన్నారు.
‘బలే వారే సార్! ఇది మీకు స్పెషలేమీ కాదు లెండి, మామÖలే అందరికీ! మన ఆఫీసు ఆచారం లెండి.’ ఆన్నాడా బొద్దు మీసాల భాయి ..
రామారావుగారు విషయం గ్రహించారు. ‘ఇది నాకనారోగ్యం. అలవాటు అసలు లేదు. నా దారి తప్పను. మీ దారికి రాను ` ’ అనేశారు నిష్కర్షగా. తోటి యువ అధికార బృందం శెభాషనుకున్నారు. పురాతనులైన ఆ సనాతన బృందáం గుర గుర లాడుతూ చుర చుర చూచారాయాన్ని.
అలా తొలిరోజు గడిచింది. ఎవరి జాతకాన్ని ఎవరు చెరపగలుతారు? వద్దనుకున్నా కాలగతి చాలా తీవ్రంగా ఉంటుంది.
రామారావు మరచిపోయిన మద్రాసు తన్ను తాను మరోసారి గుర్తుచేసుకుంది. ఆయన వదలాలనుకున్నా ఆయన్ని వదలలేదు మద్రాస్. శ్రీ ఎల్.వి.ప్రసాద్ గారు ఓ జాబు వ్రాసారు. సారధివారు ‘శ్రీమతి’ చిత్రనిర్మాణం జరపడం లేదని, వారు శ్రీమతి కృష్ణవేణి గారి ఎం. ఆర్. ఎ. పిక్చర్సు బానర్ మీద ‘మన దేశం’ చిత్రాన్ని తయారు చేస్తున్నారని ఆ జాబులో వ్రాసారు. ‘మనదేశం’లో హీరోకాకపోయినా ఒక మంచి పాత్ర రామారావుగారిని నిర్వహించమని వ్రాసారు.
రామారావుగారు మరో ఆలోచన లేకుండా దాన్ని మర్చిపోవాలనుకున్నారు. ఇష్టం లేకపోయింది. అందుకే జవాబైనా రాయలేదు. అనిర్ణీతంగా వుంటున్న ఆ రోజుల్లోనే మరో జాబు వచ్చింది. ఈ మారు ఒక్క కవరులో రెండు ఉత్తరాలు వచ్చిపడ్డాయి. ఒకటి శ్రీ ఎల్. వి. ప్రసాద్‌గారు, మరొకటి శ్రీ బి. ఏ. సుబ్బారావు గారు వ్రాసారు వాటిని. బి. ఏ. యస్ వారు ‘పల్లెటూరి పిల్ల’ అనే చిత్రం తీయదáలిచారు. ఆందులో ‘జయంత’ అనే ముఖ్యపాత్రకు రామారావుగారిని రమ్మని వ్రాసారు బి.ఏ.సుబ్బారావుగారు.
ప్రసాద్ గారు చేసిన సినీ టెస్టు బి.ఏ.సుబ్బారావు గారికి నచ్చినమీదట sTÖ ఆఫర్ యిచ్చారు. సుబ్బారావుగారి లేఖను సమర్ధిస్తూ ప్రసాద్ గారు ఆందులోనే మరో ఉత్తరం జోడించారు.
‘చక్కని అవకాశం వచ్చింది. కొత్తవారికి యింతకంటె మంచి అవకాశం మరేదీ దొరకదు. శ్రేయోభిలాషిని గనక
యిది వ్రాస్తున్నా. ఆంగీకారమైతే వెంటనే ఆమోదించవల్సింది’ అంటూ వ్రాసారాయన.
ఈ జాబులు రెండూ పెద్ద తుఫాను చెలరేగదీసాయి మిత్రబృందంలో. ఆఫీసులో కూడా sTÖ విషయంలో తర్కవితర్కాలు పెరిగిపోయాయి. తప్పక సినిమాల్లో చేరిపోవాలని ఒకటే గొడవ ప్రారంభించారు మిత్రులు.
కాని రామారావుగారికిది యిష్టంలేకపోయింది. ప్రభుత్వోద్యోగాన్ని వదలి sTÖ పరుగుతీస్తే ఫలితమెలా ఉంటుందోనన్న సందేహం పీడించసాగింది. దానికి తోడు రిజిస్ట్రార్ ఆఫీసులో రెండు గ్రూపులున్నాయి.
వయస్సు ముదిరిన ఆఫీÓసర్లు కొందరు. వయస్సులో వున్న యువకులు కొందరు. ఈ యువకులంతా రామారావుగారి నటనాకౌశలం తెలిసినవారే. అందుకే వారెంతసేపూ ఆయన్ని ‘సినిమాజీవిగా పోయి పేరు ప్రతిష్ఠలార్జించుకో..సరదాగా నువ్వైనా జీవితం కొనసాగించు’ అంటూ ప్రోత్సహించేవారు.
పెద్దలు మాత్రం నిరుత్సాహపరిచేవారు. వయస్సు మీరితే గవర్నమెంట్ జాబ్ మరి దొరకదని బెదిరించారు.
జాయింట్ రిజిస్ట్రార్ చలపతిరావుగారు మాత్రం రామారావుగారి భవిష్యత్తు మీద బ్రహ్మాండమైన నమ్మకం కలిగి వుండేవారు. ఈ జాబు వచ్చిన సంగతి తెలిసి ఆయన ఎంతో సంతోషించారు. కాని రామారావుగారి మౌనం చూసి, కొంపదీసి తన కిష్టంలేదని వ్రాసిపారేస్తాడో యేమో sTÖయననుకొని కలవరపడిపోయారు.
‘రా బ్రదర్......కొండవీడు ఎక్స్కర్షన్‌కు వెళ్ళి వద్దాం’ ఆంటూ విహారం పేరుతో రామారావుగారిని కొండవీడుకు తీసుకొని వెళ్ళా రాయన మరికొందరు యువకులతో సహా.
కొండవీడు ఖిల్లాలు చూడాలని కొండంత సంబరంతో వచ్చిన రామారావుగారికి ఆసలు విషయాన్ని బయటపెట్టారక్కడ చలపతిగావుగారు. ‘ఇక్కడకు వచ్చింది, నిన్ను తెచ్చింది, sTÖ ఖిల్లాలు చూపడానికి కాదు..... మద్రాసుకు మారుమాట చెప్పకుండా దారితీయమనడానికి...తెలిసిందా’ అన్నారు.
చలపతిరావుగారు చాలా దూరదృష్టి గలవారు. మంచీ చెడ్డా బాగా తెలిసినవారు. ఆయనపై రామారావుకు మంచి గౌరవభావం ఉంది...విశ్వాసముంది. అందుకే ఆ చనువు తీసుకున్నారు చలపతిరావుగారు.
‘చూడు బ్రదర్! ఈ ఉద్యోగాలు ఎన్నాళ్లు చేసినా ఒకటే... గొఱ్ఱె తోక ఆ బెత్తెడేగాని పెరుగుతుందా యేం?... మన బ్రతుకులు కూడా అంతే!... అవకాశం కలసి వచ్చినపుడు, అదృష్టం కూడా వరించకపోదు. నీకు భగవంతుడు చక్కని రూపం ఇచ్చాడు. చదువు, సంస్కారం అలవర్చాడు. నటించగల ‘కళ’ ని ప్రసాదించాడు. మద్రాస్‌వారి మనస్సుకు నచ్చిన వాడివి కాగలిగావు. వద్దనక, వెంటనే వెళ్లు. అదృష్ట దేవత ఆశీర్వదించకపోదు’ అంటూ ఎన్ని గంటలు నూరిపోశారో లెక్కలేదాయనకు.
‘కంటెంట్‌మెంట్ ఇజ్ ది క్రౌన్ ఆఫ్ లైఫ’ నా జీవితానికీ జాబ్ చాలు. ఇపుడు మేము హాయిగా బ్రతుకుతున్నాం. మళ్లీ ఉద్యోగం కాస్తా పోతే, వయస్సు దాటిపోతుంది. మరో గవర్నమెంట్ జాబ్ ఏదీ దొరకదు. మనకెందుకులెండి sTÖ సినిమాల రభస’ అంటూ ప్రతివాదం ప్రారంభించారు రామారావుగారు.
చలపతిరావుగారు వదల్లేదు. ధైర్యం లేని పిరికివాడిలా మాట్లాడితే ఎలా? తనపై తనకు విశ్వాసం లేకపోతే యిలాంటివి ఎవరెంతగా చెప్పినా ప్రయోజనం నాస్తి. ‘ఎ బర్డ్ ఇన్ హాండ్ ఇస్ బెటర్ దాన్ టూ ఇన్ ద బుష’ పొదలో పిట్టలున్నాయని చేతిలోని పిట్టను చేజార్చుకోవడం తెలివైన పని కాదంటారు రామారావుగారు.
సాహసంతో ముందంజవేస్తేనే విజయలక్ష్మి వరిస్తుందంటారు చలపతిరావుగారు.
ఒకరిది ఆదర్శవాదం. మరొకరిది భౌతికవాదం. రెండింటికీ పొంతన కుదర్చడం సాధ్యం కాని పని.
వాద ప్రతివాదాలు చాల సేపు జరిగాయి. మంచి చెడ్డలు తర్కించుకున్నారు. చివరికి చలపతిరావు గారికే విజయం లభించింది.
రామారావుగారు ఏమీ చెప్పలేదు. ‘మీరు యింతగా చెబుతున్నారు కాబట్టి మద్రాస్‌వెళ్లి వస్తా’ నన్నారు ఆయన.
‘వెళ్లు మరి రాకు’ అంటూ యువబృందáమంతా ఉత్సాహంతో కేరింతలాడారు.
చలపతిరావుగారు నిండుమనస్సుతో ‘శుభం-బయలుదేరు యింక’ అన్నారు.
రామారావుగారి తమ్ముడు త్రివిక్రమరావుగారు పేరుకు తగ్గ సాహసవంతుడు. అందుకే ’ఆలోచన దేనికి అన్నయ్యా.. మీ యిష్టం వచ్చినట్లుగా చేసేయండి” అంటూ హుషారిచ్చారు.
మంచిరోజు చూసి మద్రాస్‌కు ప్రయాణమయ్యారు రామారావుగారు.
మిత్రబృందం, తోటి నటీనటులు ఈ వార్త విని మురిసిపోయారు. కలిసి ఫోటోలు తీసుకున్నారు. పూలదండలు వేసి కలకత్తా మెయిల్ ఎక్కించారు.
3
రంగస్థల నటుడై రాణించిన రామారావు వెండితెర నటుడై యిక వినుతికెక్కాలి... కలకత్తా మెయిల్ ముందుకు దూసుకుని ఉరుకుతోంది...మనిషి ముందుకు సాగుతున్నా, మనస్సు గతానికి లాగుతోంది. ‘నటన’ అనే దానికొక నిర్దుష్ట రూప నిర్ణయాన్ని చేసుకోవలసిన అవసరంగాని అవకాశంగాని యింతవరకు వారికి రాలేదు. ఆవేశంతో నాటకరంగం మీద నటించేవారు. అభిజ్ఞుల ఆభినందన ప్రశంసలు పొందేవారు.
అందుకే ఆ ఆవేశమే నట స్థాయికి ముఖ్యమని వారి విశ్వాసం ఆదినుంచీ.
ఒకనాటి సంగతి గుర్తుకు వచ్చింది వారికా రైలు ప్రయాణంలో. ఆమంచర్లవారి ‘మల్లమ్మ ఉసురు’ ప్రదర్శిస్తున్నారు వీరంతా. రామారావుగారు పాపారాయుడు, కె.వి.యస్. శర్మ విజయరామరాజుగా మంచి భావావేశంతో నటించుతున్నారీ నాటకంలో.
మల్లమ్మ మరణవార్త విని మండిపడిపోతాడు పాపారాయుడు. వీరావేశంతో విజయరామరాజును చీల్చిచెండాడాలని సింహపు గొదమలా గర్జిస్తూ ఆ డేరాలోకి దూకుతాడు. నిజభుజ ప్రాభవాన్నంతా చూపుతూ విజయరామరాజుపై తలపడతాడు. విశృంఖలమై పొంగే ఆ వీరుడి చేజిక్కిన విజయరామరాజు విలవిల తŠన్నుకుంటాడు. ఈ యిద్దరి సహజనటనావిశిష్ఠత చూచి ప్రేక్షకులంతా కరతాళ ధ్వనులు చేస్తున్నారు. కాని రామారావుగారి ఆవేశం చల్లారలేదు. నాటకరంగమనే దృష్టి గుర్తులో లేదు. తత్ఫలితంగా విజయరామరాజు ‘విగ్గుకాస్తా’ చేతిలోకి ఊడి చక్కా వచ్చిందీ ఆర్భాటంలో.
ఇంగ్లీషు లెక్చరర్ శ్రీ జి.కె.విలియమ్స్ తెరలోనుండి యిదంతా గమనిస్తూనే ఉన్నారు. విగ్గుకూడా ఊడదీసేటప్పటకి యింక నిగ్రహించుకోలేక మరి గత్యంతరం లేక ‘లైట్స్ ఆఫ’ అంటూ అరిచారు. తెర దింపేశారు...
అది గుర్తుకు వచ్చింది రామారావుగారికి. తలచుకున్నప్పుడల్లా నవ్వు వస్తూనే వుంటుంది.
ప్రేక్షకుల హర్షామోదాలు పొందిన అటువంటి ఆవేశం నటనకు ముఖ్యం అనుకున్నారాయన. సినిమాల్లో నటించడానికి తనకు తెలిసిన ‘నట లక్షణం’ యిదే ననుకుని మననం చేసుకుంటూ మద్రాస్ సెంట్రల్‌స్టేషన్‌లో దిగారాయన.
శ్రీ ఎల్.వి.ప్రసాద్‌గారిని కలుసుకున్నారు. ‘టెస్ట’ జరిగిన తర్వాత యిదే మళ్లీ మొదటిసారి కలుసుకోవడం. వచ్చీరాగానే వారిని యిన్నాళ్లుగా ఆరాటపరుస్తున్న ప్రశ్నను ఠపీమని అడిగేశారు.
‘నా డిఫెక్ట్స్ ఏమైనా వుంటే చెప్పండి’ అని.
‘ఎందుకు?’ అన్నారు ప్రసాద్‌గారు.
’నా కిపుడు 25 ఏళ్లు. ఇపుడున్న sTÖ గవర్నమెంట్ జాబ్ కాస్తా పోతే మళ్లీ రాదు. నాలో లోపాలుంటే యిక్కడ ఉండను. సినిమా నటుడ్ని కావాలని ప్రాకులాడను. నా జాబ్ నాకుంటుంది. అందుకే మిమ్మల్ని నా డిఫెక్ట్స్ చెప్పమన్నాను’ అని లోపలున్న సందేహాన్ని స్పష్టం చేస్తూ అడిగారు.
‘నీ పెర్సనాలిటీలో ఏ డిఫెక్టూ లేదు. మరి నీ అదృష్టంలో కూడా ఏ డిఫెక్టూ ఉండకూడదుగా! అది నాకు నమ్మకముందిలే..’ అన్నారాయన.
ఊగులాడే హృదయాన్ని, పెనుగులాడే మనస్సును కుదుటపరచుకొని స్థిరసంకల్పులయ్యారాయన.
తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమలోకి నవయువబృందం ఉత్సాహంతో ఉప్పెనలా వచ్చిపడుతున్న రోజులవి. పాత నీటికి పుంతదారులున్నా, కొత్త నీటకి వత్తాసు, వనరులు పెరుగుతున్న రోజులవి. ఆ కాలంలో వచ్చిన యువకులే sTÖనాటి అగ్రశ్రేణి సాంకేతిక నిపుణులు శ్రీ తాతినేని ప్రకాశరావు, యోగానంద్, టి.వి.రాజు, రజనీకాంత్ ప్రభృతులు. వారితో స్నేహం కుదిరింది రామారావుగారికి. వీరంతా సన్నిహితులుగా ఒక్కచోటకి చేరుకోగలిగారు. ఒక్క గదిలో మకాం పెట్టారు. అందరూ ఏ పనివచ్చినా కలసి కట్టుగా, ఏకోన్ముఖంగా నడుం బిగించి కష్టించేవారు.
వీరు మకాం పెట్టిన ఆ లాడ్జిని ‘పూర్ణమ్స్ లక్కీ లాడ్జి’ అని ముద్దుగా పిలుచుకునేవారు. వీరికి వండిపెట్టేటందుకు ‘జగదీశ’ అనే మÖడున్నరఅడుగుల పొట్టి కుర్రాడు దొరికాడు. ఆ లాడ్జిలో నిత్యభోక్తలు...శ్రీ యర్రా అప్పారావు, టి. వి. రాజు, తాతినేని ప్రకాశరావు, ఎన్. టి. రామారావు. అడపాదడపా ఆకలి బాధకాగలేక మాడ్చే ఎండకింత నీడ దొరక్క వచ్చే అతిథులధికంగా ఉండేవారు.
లాడ్జి నిర్వహణలో ఆ యజమానులకంటే జగదీశ్ (వంట కుర్రవాడు)కే ఎక్కువ పరపతి వుండేది. సకాలంలో సమిధలు సానుకూల పడకుంటే, ఏదోవిధంగా తన పరపతితో తిప్పలుపడి, వంటమాత్రం తప్పకుండా వండేస్తుండేవాడు. నెలకొకరు sTÖ లాడ్జీకి అజమాయిషీ చేసేవారు. వారి వారి అభిరుచుల్ని బట్టి, దృష్టిని బట్టి నెలసరి ఖర్చు పెరగడమో, తరగడమో జరిగేది. రామారావుగారి ఆధ్వర్యంలో నెలకు, తలకు 30, 35 రూపాయల మధ్య ఖర్చుపడేది. తాతినేని వారంతగా లెఖ్ఖ పట్టించుకునేవారు కాదు. ఎర్రా అప్పారావుగారికి ముక్కలుగూడా లెక్కే! ఇంక టి.వి.రాజు గారికైతే సంతర్పణలా సాగిపోయేది.... నెలాఖరున లెక్కలు చూసుకుంటే 30, 35 మధ్య కావలసిన ఖర్చు 50, 55 వరకూ దేకేది... సభ్యులంతా సమావేశమై చర్చించుకున్నారు.
మహరాజ భోజనం మరి వద్దనుకున్నారు. యావజ్జీవకాలం రాజుగారిని యాజమాన్యంనుంచి తొలగించడానికి ఏకగ్రీవంగా తీర్మానించారు. ఆంతేగాక, రాజుగారినిలా వదిలేస్తే చెడిపోతారని భయం, బాధ వెల్లడించారు సభికులు. ప్రతి ఫలంగా, రాజుగారికి వచ్చే నెలసరి జీతం రామారావుగారే పుచ్చుకుని, ఆయనకయ్యే కనీసపు ఖర్చుల బడ్జెట్ తయారుచేసి, అంతమాత్రమే శాంక్షన్ చేస్తూ, మిగిలినది కూడబెట్టి వుంచడం అత్యవసరమని నిశ్చయించారు. ఆనాటినుండీ అది ఆచారంగా నడిచింది. రామారావుగారికిది పనిగాని మరో అదనపు పనిగా తలపైకెక్కి కూర్చుంది.
`````
‘మనదేశం’ చిత్రంలో రామారావుగారు నటించిందొక చిన్నపాత్ర. పోలీస్ ఆఫీసర్ వేషం. అయినా ఆభిమానులు sTÖనాటికీ ఆ చిత్రాన్ని మరచిపోలేదు. వారు రాసే ప్రతి జాబులోనూ, ఆ చిత్రంలో రామారావుగారన్న డైలాగు నుదహరిస్తూనే వుంటారు. “ఇంత వాణ్ని యింత వాణ్ణయ్యాను” అనేది ఓ పరిపాటి సంభాషణగా పరిణమించింది. రామారావుగారి నటనావేశం ఉద్రేకం చవిచూపేందుకు sTÖ చిత్రం ఒక నిదర్శనం.
స్వతంత్ర యోధులుగా బలైపోయిన జాతి వీరుల త్యాగం ప్రజలని చైతన్యవంతుల్ని చేస్తుంది. ఉద్రేకులైపోతారు వారంతా. ప్రభుత్వం పరాయిది. ఉద్యోగం బానిసను చేసిన పోలీసు అధికారిగా రామారావు నటిస్తున్నారు. చైతన్యపూరితులైన ప్రజా నాయకులుగా, సహజమైన ఆ దృశ్యం కనిపించాలని శ్రీ తాతినేని ప్రకాశరావు, సి. హెచ్. నారాయణరావు, నాగయ్య ప్రభృతులంతా వేషాలు వేశారు. అతిసహజంగా ఆ దృశ్యం ఉత్తేజకరంగా రావాలని దర్శకులు శ్రీ ఎల్. వి. ప్రసాద్ గారు హెచ్చరించారు.
చేతిలో లాఠీతో చెలరేగి నటించారు రామారావుగారు. ప్రసాద్ గారు ‘శెభాష్! షాట్ ఓ.కే.’ ఆన్నారు. ‘ఎమోషన్ సత్ఫలితాన్ని యిచ్చినందుకు ఆనందించారు రామారావుగారు. ఆ సంతోషంలో మరో ప్రక్కకి తిరిగి చూస్తే తాటలేచిపోయి, రక్తం చిమ్ముతున్న వీపులు కనిపించాయి. ఇది రామారావుగారు చూచి బాధపడ్డారు. షాట్ బాగుందని మెచ్చుకుంటున్నందుకు వచ్చిన సంతోషం కన్నా, రక్తం చిమ్ముతున్న వీపులతో బాధపడుతున్న మనుష్యుల్ని చూస్తూ, ఇదంతా తన వీరావేశపు ఫలితమే కదాననే బాధకూడా కలిగింది. అయినా ఏం చేయగలరాయన? ఆ దృశ్యం మరి అల్లాంటిది అయింది.
```
బి.ఏ.యస్. వారి ‘పల్లెటూరిపిల్ల’లో బుల్ ఫైటొకటి ఉంది. ‘ఆస్ట్రేలియా బుల’ (ఎద్దు) తెప్పించబడింది. దర్శకులు బి.ఏ. సుబ్బారావుగారు ఆలోచించి రామారావుగారికొక డూప్‌ను పెట్టి ఆ ఫైట్ తీసేయాలనుకున్నారు. కాని తనుండగా తనకొక డూప్‌ను పెట్టి ప్రేక్షకులను మోసగించడం తనకే తలవంపని భావించారు రామారావుగారు. ఎవరు వారించినా వినక ఆ ఎద్దుతో ఫైట్‌కు వారే రెడీ అయ్యారు. ‘టెక్నికల్ ఎఫెక్టు’ గురించి ఏమీ తెలియని రోజులవి వారికి. నిజమైన పోట్ల ఎద్దు అది. బాగా బలిసివుంది. తనకు ప్రాణాపాయమైనా ఆలోచించక బరిలోకి దిగి ఆ ఎద్దును కవ్వించి కవ్వించి, దాని కొమ్ములు రెండూ గట్టిగా పట్టుకొని పోటాపోటీగా ీVAరాీVAరి పోట్లాట సాగిస్తున్నారు.
కదం తొక్కేస్తున్నారదంతా. ప్రాణాలు బిగబట్టుకొని కెమేరామెన్ కోట్నీస్ తన కెమేరా కాస్తా వదిలేసి స్వప్రాణ సంరక్షణకోసం ప్రక్కనున్న చెట్టుపై కెక్కేశారు. బి. ఏ సుబ్బారావుగారు, వారి బృందం కనుచూపు మేరలో కనిపించకుండా పారిపోయారు. ఆ ఎదు,్ద రామారావుగారు ఎవరికి వారు తప్పించుకోవాలనే ప్రయత్నంలో పడ్డారు. అలసి ఓ కొమ్ము వదిలారు sTÖలోగా రామారావుగారు. అదను చూచుకున్న ఆ ఎద్దు, అదే సమయమనుకొని రామారావు గారిని వాటంగా పైకెత్తి పారేసింది. ప్రమాదం తప్పించుకోవాలని ఆయన కుడిచేతిమీద ఆనుకొని నేల కరిచేశారు. ఆ ఎద్దు తోక పైకెత్తుకుని లగెత్తేసింది. అంతాచేరి చూచేసరికి నేలమీద పడివున్నారు రామారావుగారు. వెంటనే హాస్పిటలుకు తీసుకొని పోయారు. ఎక్సరేలు తీయించారు, ఫ్రాక్చరయిందన్నారు. సినిమా సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అర్థంకాని రామారావుగారి ఆవేశానికిది మరో నిదర్శన. పుత్తూరువారి వైద్యం అని ఒకాయన కట్టుకట్టారు. కాని అసలు పుత్తూరు వైద్యులు శ్రీ రాజుగారు సెంట్రల్ లాడ్డిలో బసచేసి ఉన్నారు. ‘మా పేరు ఉపయోగించుకొని యిలాగే చాలామంది చేస్తున్నారు-కర్మ’ అనుకుని వారు బాధపడి, ఆ కట్లు ఊడదీశారు. పైన ఒక రాయి. క్రింద ఒక రాయి పెట్టి మళ్ళీ ఆనరాలు విరగ్గొట్టి, ఆపైన మళ్ళీ స్వయంగా కట్టుకట్టారు.
ఈ విషయం రామారావు గారింటికి తెలియచేస్తానన్నారు బి.ఏ.సుబ్బారాపుగారు. వారు వద్దన్నారు. ఆ రోజుల్లో నాటకరంగ మన్నా, సినిమారంగమన్నా ప్రజల్లో చాల చిన్నచూపుండేది. నటులంటే సర్వవిధాలా భ్రష్ఠులైపోయిన వాళ్ళని సనాతనులు చాలమంది దురభిప్రాయంతో వుండేవారు. ఆ అభ్యంతరాల అడ్డులన్నిటినీ లెక్కచేయక, అదృష్టవశాత్తు వచ్చిన ప్రభుత్వోద్యోగానికి స్వస్తిపలికి, చలనచిత్ర పరిశ్రమకు రామారావుగారు రావడమే ఓ సాహసం. దానివలన వచ్చిన ఈ అవాంతరాలన్నీ బంధువర్గంలో నలుగురికీ తెలిస్తే ఎవరేమనుకుంటారోననే భావంతో, యింట్లో వారేందిగులు పడతారో అనే భయంతో ఈ ప్రమాదాన్ని రామారావుగారు రహస్యంగానే ఉంచదలిచారు.
ఆత్మలొకటై ఎప్పుడూ ఒకరినొకరు విడిచి వుండలేని అపరూప సోదరులు రామారావుగారు, వారి తమ్ముడు త్రివిక్రమరావు గారూ! ఎందుకో ఆన్నగారిని చూడాలనుకుని అదే సమయానికి మద్రాస్ చేరారాయన. అన్నగారు షూటింగ్ లో వున్నారని తెలుసుకుని ఆయన లాడ్జిలోనే ఆయనకోసం కనిపెట్టుకొని ఉన్నారు. ఇంతలో చేతికింత పెద్ద బాండేజీతో రామారావుగారు గదికి చేరుకున్నారు. ఏ పరిస్థితుల్లోనూ, మనోధైౖర్యం, గుండెనిబ్బరం సడలేవ్యక్తులుగాదాసోదరులిద్దరూ. అందుకే త్రివిక్రమరావుగారు సంబాళించుకుని, అన్నగారి సేవచేశారు. వారిద్దరికీ సంబంధించినంత వరకు, తారక రామారావుగారిది నిర్ణయమైతే - ఆచరణ త్రివిక్రమ రావుగారిది. ఆలోచన అన్నగారిదైౖతే, అమలు జరిపేది తమ్ముడుగారు.....అంతటి అన్యోన్యత ఆ యిద్దరి మధ్య పెనవేసుకుని ఉంది. ఆ రోజున మద్రాసులో అడుగు పెట్టిన త్రివిక్రమరావుగారు అప్పటి నుంచీ అన్నగారితో మద్రాస్‌లోనే మకాం పెట్టేసుకున్నారు.
```
1948లో కీ.శే.వీరేశలింగం పంతులుగారి వర్థంతి ఉత్సవాలు జరిగాయి ఇవి మద్రాసులో. వీటికి ఎల్.వి.ప్రసాద్‌గారు అధ్వర్యం వహించారు. ఎన్నో నాటకాలు ప్రదర్శించారు. రామారావుగారు తమ బృందంతో వీరేశలింగంగారు వ్రాసిన ‘బలాత్కార గానవినోదిని’ ప్రహసనం ప్రదర్శించారు. కొత్తగా వచ్చిన నటుడు కాబట్టి పరిశ్రమలోని పెద్దలంతా వచ్చిచూశారు. మిత్రులు ‘హే... మా రామారావు’ అని జబ్బలు చరిచారు. ‘ఫరవాలేదు... నటుడే!’ అన్నారు పెద్దలు. ఆ విధమైన ప్రోత్సాహం లభించడం రామారావుగారికి మరింత బలం వచ్చినట్లయింది.
పట్టుదల, ఆత్మాభిమానం విషయానికివస్తే ` మరో విచిత్ర సంఘటన గుర్తుకువస్తుంది.
కాలానికెదురీది అందరినీ కాదని ఫిలిం ప్రపంచంలోకి వచ్చి పడ్డారు రామారావుగారు. ఏది ఏమైనా, యిక్కడ సంపాదించి గడుపుకోవాలేగాని, యింటి దగ్గరనుంచి డబ్బు తెప్పించుకుని మనోవృత్తి మనుగడ సాగించడం వారికిష్టంలేదు.
ఆనాటికి వారు నటిస్తున్న చిత్రాలు నాలుగు. మనదేశం, పల్లెటూరి పిల్ల, సంసారం, మాయారంభ... నాలుగు చిత్రాల్లో నటిస్తున్నా రామారావుగారి చేతిలోనాలుగణాల చిల్లర లేక నాలుగు పూటలు భోజనం మాని కూర్చోగలిగారంటే ఆయనలో ఎంతటి దీక్ష, పట్టుదల ఉన్నాయో అర్థమవుతుంది.
ఆ సంగతి తెలుసుకున్న మిత్రులు శ్రీ యోగానంద్ తల్లడిల్లిపోయారు. ‘మేమింతమంది ఉండగా యిలా ఎందుకు జరగాలి?’ అంటూ ఆయన ఎంతో బాధపడిపోయారు.
‘ఔను..నాకు మీరందరూ ఉన్నారు. మీ అందరి అండదండలు నాకున్నాయి గాని sTÖ అనుభవం అన్నివిధాలా నాకు మంచిదే ననిపించింది’ అంటూ గంభీరంగా ఆయన జవాబిచ్చారు.
జీవితమంత సుఖమైతే ఎంతగా అపేక్షిస్తామో, దానికై ఎంతగా ప్రాకులాడతామో, సాధనలో, ఆ గమనంలో ఎదురయ్యే విపరీతాలు, వచ్చే కష్టాలు, బాధలు కూడా భరించడం స్వానుభవంగా, సరసభావంతో వాటిని స్వీకరించడం కూడా వ్యక్తిశక్తికి, ఆత్మస్థైర్యానికి ఒక పరీక్షగా వుంటుంది. ఆ అనుభవం జీర్ణమైతే మనల్ని అది ఎప్పుడూ సత్పథంలోనే నడుపుతుంది. అదే విశ్వాసం రామారావుగారిది.
‘పూర్ణమ్స్ లక్కీ లాడ్జి’ యజమానులెంతగా జాగ్రత్తపడుతూ, ఉన్నదానిలోనే సరిపెట్టుకుంటూ వస్తున్నా ఆ లాడ్జికి మాత్రం బ్రహ్మాండమైన పేరు వచ్చేసింది.
నృత్య దర్శకుడు శ్రీ పసుమర్తి కృష్ణమÖర్తిగారు అప్పుడే సేలంనుంచి మద్రాసుకు వచ్చారు. ఆదాయం లేదు. ఆశ్రయం లేదు. ఉద్యోగం లేదు. అనాధ శరణాలయం, ఆశ్రిత జనకల్పవృక్షం లక్కీ లాడ్జికి చేరిపోయాడాయన. ఆ సమయంలోనే శ్రీ కె.వి.రెడ్డిగారు ‘గుణసుందరికథ’ నిర్మించబోతున్నారు. వారిని కలుసుకునేందుకు sTÖ బృందమంతా వెళ్లింది. పసుమర్తి కృష్ణమÖర్తి గారికి నృత్యదర్శకులుగా ఛాన్సు తగిలింది ఆ చిత్రంలో. ఇదంతా లక్కీలాడ్జి చలవేనని కృష్ణమÖర్తిగది చేరి ‘జిందాబాద్ లక్కీ లాడ్జి’ అంటూ నినాదాలు చేసారు.
అట్లా గడిచిందానాటి కాలం. పరిశ్రమలో చెప్పుకోదగ్గ మార్పులేదు. మాటల్లో విపరీతమైన ప్రోత్సాహం లభించేదేగాని, క్రియకు తగినంతగా ఫలితం లభించేûది కాదు.
రామారావుగారిని ఎందరో దర్శకులు చూస్తూనే ఉండేవారు. అవకాశం యిస్తామంటూ చెప్పేవారు. కాని ఎందువల్లనో ఆ సమయం వచ్చేసరికి, మరోవిధంగా నిర్ణయాలు మారిపోతుండేవి. కారణం తెలియవచ్చేది కాదు. దీనివలన మరింత మనోనిబ్బరం, పట్టుదల పెరిగాయి రామారావుగారికి.
‘పరిశ్రమ అంతు తేల్చాలి. తిరగి మనం ఊరు చేరుకోవాలి. అంతే’ అని తీర్మానించుకున్నారు రామారావుగారు.
ఆ సమయంలోనే శ్రీ హెచ్.ఎం.రెడ్డి గారు ‘సత్యమే జయం’ తర్వాత చాలాకాలానికి తిరిగి చిత్రనిర్మాణానికి ఏర్పాట్లు ప్రారంభించారు. రామారావుగారికి కబురు పంపారు. పిలుపు చేరడం ఆలస్యం, వెంటనే రమ్మన్న స్థలానికి అనుకున్న సమయానికి క్రమశిక్షణ పాటిస్తూ, కాలినడకన ఆయా చోట్లకి చేరిపోతూండేవారాయన. అదే వారి లక్ష్యం. బస్సు ఛార్జీలయినా కలసి వస్తాయనుకుని, కాలినడకనే శరణ్యం చేసుకున్నారు వారు!
ఈనాడు వారెక్కడికి వెళ్లాలన్నా కాడిలాక్, చవర్లెట్ కారులు బారులుతీర్చి నిలుస్తాయి. ఎప్పటికైనా మనిషికి శాశ్వతం కావు ఇవి. ఆనాటి కాలినడకే నికరమైనది ` నిశ్చయమైనది అనే అనుభవపాఠం జీవిత సత్యాన్ని చెప్పింది వారికి. దాన్ని పలవరించుతూ, తలచుకుంటూ మనస్సును హెచ్చరించుకుంటూ వుంటారాయన.
రామారావుగారి క్రమశిక్షణమీద హెచ్.ఎం.రెడ్డిగారి పరీక్ష ప్రారంభమయిందింక.
‘రేపు ఉదయం (11-30 కి) పదకొండున్నరకి రా’ అన్నారు. మరునాడు పదకొండున్నర......చేతి గడియారం చూసుకున్నారు రెడ్డిగారు, ఎదురుగా రామారావుగారు ! మళ్లీ ‘ఎళ్లుండి సాయంత్రం 3.30 కి. రా...’
ఎందుకో? ఏమో! ఆ ఎల్లుండి సాయంత్రం 3`30కి గడియారం చూసుకుంటున్న హెచ్. ఎం. రెడ్డి గారు, ఎదురుగా ఎన్. టి. రామారావు!
‘వచ్చే శనివారం ఉదయం 8 గంటలకు రా..’ ఏం చెప్మా ఏమో! ఎన్ని సార్లు వెడితేనేం? రెడ్డిగారి చిత్రంలో ఛాన్సు దొరకడమే విశేషం. జీవితానికబ్బే అదృష్టం....అనుకున్నారు రామారావుగారు.
శనివారం ఉదయం 8 గంటలకు ఎదురుగా వున్న రామారావుగారిని చూస్తూ ‘శెభాష’ అన్నారు రెడ్డిగారు మీసాలు దువ్వుతూ.
‘సరే వచ్చే మంగళవారం మధ్యాహ్నం 12 గంటలకు’ అన్నారు మళ్లీ.
ఈ సారి ఏదో తేలుతుందిలే అనుకున్నారు ఈ వర్థిష్ణు నటుడు. మంగళవారం, శుక్రవారం, శనివారం యిలా ఎన్నో కాలెండర్‌లో తిరిగిపోయాయి. ఏనాటి కానాటికే అనుకున్నా టైÉంకు వచ్చాడా లేదా అనే పరీక్ష......ఆ తర్వాత ‘నిర్దోషి’ చిత్రం తాలూకు స్క్రిప్టు చదివించడం, రామారావుగారిని మెచ్చుకోవడం, కొన్నాళ్లపాటు ఆ కార్యక్రమం సాగింది.
‘వేషం అచ్చంగా నాలాగే వుండాలి, బొచ్చు టోపీ పెట్టాలి. ప్రక్కన పెద్ద ఆల్సేషన్ కుక్కనిలవాలి. మంచి హూందాగా ఠీవిగా, దర్పంతో కనిపించాలి. నలుగురూ శెభాష్ బేటా అనేయాలి నా కథానాయకుణ్ణి చూసి..... అంటే నిన్ను చూచి - మంచి వేషం-హుం.....జాగ్రత్తగా చేయాలి......పైకివస్తావ్ ’ అంటూ మాటి మాటికీ ఓ చిన్న లెక్చర్ తియ్యగా దంచేసేవారు. ఆంతేకాని, ‘ఇదిగో నిర్ధా రణ పత్రం-మద్రాసులో నిలదొక్కుకునేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నావ్ గదా` ఈ ఎడ్వాన్సు తీసుకో ` నలుగురిలో సగర్వంగా చెప్పుకోవడానికి యిదిగో నీకు కాంట్రాక్ట్....అని మాత్రం ఆ రెడ్డిగారెన్నడూ పొరబాటునైనా కమిట్ కాలేదు.
1950 వచ్చింది. అంత నిరుత్సాహంగా గాకున్నా చెప్పుకునేటంతటి ప్రోత్సాహం మాత్రం ఏమీ పెద్దగా లేకుండానే రోజులు దొర్లిపోతున్నాయి. ఇంక sTÖ చలనచిత్ర పరిశ్రమను నమ్ముకొని నిలబడడమా? నమ్మక నీళ్లు వదలడమా? అనేదొక గడ్డు సమస్యగా తయారయింది.
4
అపురూపమైన ఆదర్శ మిత్రులు శ్రీ నాగిరెడ్డిగారు - చక్రపాణిగారూను ...ఒకరిపై ఒకరికి గల ప్రగాఢ విశ్వాసం యింతా అంతా గాదు. ఆ యిద్దరు వాహినీ స్టూడియోను లీజ్ కు తీసుకుని ఆధ్వర్యం వహించి, నిర్వహణాభారం స్వీకరించారు. చిత్రనిర్మాణ రంగంలో కాలుపెట్టారు. తొలిచిత్రం ‘షావుకారు”. దానికి శ్రీ ఎల్. వి. ప్రసాద్ గారిని దర్శకులుగా నిర్ణయించారు. ఆశా నిరాశల మధ్య, ‘అడకత్తెరలో పోక’ లా నలిగిపోతున్న రామారావుగారికి sTÖ చిత్రంలో కథానాయకుని పాత్ర లభించింది. ఆ చిత్రం షూటింగ్ జరుగుతున్న రోజుల్లోనే విజయా ప్రొడక్షన్స్ శ్రీ బి.నాగిరెడ్డిగారు చిత్రనిర్మాణ పధకాన్ని ఒకదానిని రూపొందించారు. నలుగురు ప్రముఖ దర్శకులు నాలుగు చిత్రాలు తయారుచేయాలని నిర్ధారణ చేయబడింది. శ్రీ కె.వి. రెడ్డిగారు ‘పాతాళభైరవి’, బి. ఎన్. రెడ్డిగారు ‘మళ్లీశ్వరి’, శ్రీ ఎల్.వి.ప్రసాద్‌గారు ‘పెళ్ళిచేసి చూడు’, శ్రీ కమలాకర కామేశ్వరరావుగారు ‘చంద్రహారం’ చిత్రాలు డైరెక్టు చేయాలి. వరసగా ఆ చిత్రాలు విడుదల కావాలి అని వారు తీర్మానించుకుని కార్యక్రమం తయారుచేసుకున్నారు.
రామారావుగారిని పిలిచారు. ఈ ఉద్యమాన్ని వివరించారు. తమ నాలుగు చిత్రాలలోనూ హీరోగా నటించడానికి రెండు సంవత్సరాల కాలవ్యవధిలో రామారావుగారు మరెవ్వరి చిత్రంలోనూ నటించరాదు. ఎక్స్‌క్లూజివ్ ఆర్టిస్ట్ విజయావారికి.
రామారావుగారు, వారి తమ్ముడు త్రివిక్రమరావుగారు బాగా ఆలోచించుకున్నారు. విజయావారు తమ 4 చిత్రాలకు కాకలు దీరిన దర్శకులు నలుగురినీ ఎన్నుకున్నారు. ఈ నలుగురి చేతుల్లో, sTÖ నాలుగు చిత్రాల్లో నటించి తను ‘స్టార’ కాలేకపోతే యింక తనకి అదృష్టమే లేదనుకోవచ్చు. ఆదృష్టమనేదే వుంటే, sTÖ చలన చిత్రరంగంలో పేరు గడించే యోగ్యతే ఉంటే యిదొక మహదవకాశం.
పైగా, sTÖనాడు ఎవరైతే మన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ కింతటి పేరు ప్రఖ్యాతు లార్జించిపెట్టారో ` తెలుగు చిత్రాల కొక స్థాయిని చేకూర్చి గౌరవాన్ని ఇనుమడింపజేసారో ` ఎవరి చిత్రాల్లో నటించడానికి మహామహులైన నటీనటులంతా అహర్నిశలు, అనుక్షణం ఉవ్విళ్ళూరుతూ ఉంటారో, అటువంటి శ్రీ బి.ఎన్.రెడ్డిగారు, శ్రీ కె.వి.రెడ్డి గారు, శ్రీ ఎల్, వి, ప్రసాద్ గార్ల చిత్రాలలో నటించడం వలన తన భవిష్యత్తు తప్పక తేలిపోతుంది. జీవితంలో తన్ను తాను పరీక్షించుకోవడానికి యింతకంటె వేరే అవకాశమేదీ మరి లభించదు... అక్కర్లేదు కూడా...అదే ఆ సోదరులు నిర్ణయించుకుని ఒక నిర్ధారణకు వచ్చారు. శ్రీ నాగిరెడ్డిగారికి రామారావుగారు మాట యిచ్చారు. 1950`52 సంవత్సరాల మధ్య (రెండేళ్లపాటు) విజయావారి చిత్రాలలోనే నటించడానికి ఏర్పాటయిందింక.
విజయావారి సహచరత్వం, సాంగత్యం, కళాభిజ్ఞత, కృషి, యివన్నీ రామారావుగారిలో అదృశ్యమై అణగివున్న కళా పిపాసను వెలికి తెచ్చి, వెలుగు చూపి, మెరుగులు దిద్దాయి.
దాని పర·్యవసానమే - ఘనమైన ఆర్థిక£ విజయాన్ని పొంది ఆసేతు హిమాచల పర్యంతం అందరి హర్షామోదాలతో జైజై నినాదా లందుకోగలిగిన ‘పాతాళ భైౖరవి’ మన భారతఖండంలోనే గాక ఖండ ఖండాంతరాల్లో ఖ్యాతి గడించిన మహత్తర కళాఖండం ‘మళ్లీశ్వరి’ అత్యద్భుత శృంగార వినోద రసాత్మకమైన ‘పెళ్ళిచేసి చూడు’ చిత్రాలు విజయపతాక చ్ఛాయల్లో నిర్మింపబడ్డాయి. ఆ రెండు సంవత్సరాల పరిధి దాటేటప్పటికి రామారావుగారనుకున్న తలపులు, కన్న కలలు అన్నీ ఫలించాయి. భగవంతుడాయనను మనసారా ఆశీర్వదించాడు.
ఏ రిజిస్ట్రార్‌గానో, ఏ ప్రభుత్వ కార్యాలయంలోనో, పని చేయవలసిన వ్యక్తి , sTÖ చిత్రాల విడుదలతో, మన తెలుగు చలన చిత్రసీమలో ఒక మహత్తర నటుడుగా, కళా తపస్విగా, తెలుగువారికి, తెలుగునాటకి ఒక గర్వకారణంగా ప్రసాదించబడ్డ వరప్రసాదుడైనాడు. ఘనత వచ్చిన తర్వాత, అదృష్టదేవత అనుగ్రహించిన తర్వాత, సిరి పెరిగిన తర్వాత వ్యక్తి స్థానం విచిత్రంగా మారుతూంటుంది. అటువంటి వారిపై పరిశ్రమ దృష్టి, సమాజపు చూపూ గూడా మారుతుంటాయి.
‘విజయా’వారి చిత్రాల విజయంతో రామారావుగారు పరిశ్రమలో ఒక సుస్థిర స్థానాన్ని సంపాదించుకో గలిగారు. అగ్రశ్రేణి నటుడు కాగలిగారు. ఎవరూ ఊహించలేని, ఎవరికీ సాధ్యంగాని మీVAన్నత శృంగాగ్రాన్ని అధిష్టించ గలిగారు.
ఈనాడు వారిని ప్రశ్నించినా, ఏనాడు ప్రశ్నించినా వారి జవాబు మాత్రం ఎప్పటికీ మారదు.
‘నా జీవితాన్ని రూపొందించుకున్నదీ, చిత్రనిర్మాణంలోని సాంకేతిక విలువలు, వాటి స్థాయిలు తెలుసుకోగలిగినదీ విజయా నీడలో వున్న ఆ రెండు సంవత్సరాల వ్యవధిలోనే, శ్రీ బి. ఎన్. రెడ్డిగారు, శ్రీ కె. వి. రెడ్డిగార్ల సాహచర్యం లోనే’ అంటూంటారాయన గత స్మృతుల కలవరిస్తూ...
‘ఇన్ని సంవత్సరాలు, యిలా పెద్ద పెద్ద మార్పులతో మారి దొర్లిపోతున్నా, sTÖ నాటికీ అంతటి ఉన్నతోన్నతమైన శిఖరాగ్రాన్నే శాశ్వత పీఠులై ఆసీనులు కాగలిగిన శ్రీ బి.ఎన్. రెడ్డి, శ్రీ కె.వి.రెడ్డిగార్ల జీవిత రహస్యం ఒక్కటే. దైవం ప్రసాదించిన కళాభిజ్ఞతతోబాటు సత్సాంప్రదాయానుసారంగా, సదాలోచనతో, జాతీయ దృక్పథంతో, నిరాడంబరులై, నిండుహృదయంతో వారు చేసే నిత్య కృషే వారి విజయానికి ముఖ్యకారణాలు’ అంటారు శ్రీ రామారావుగారు. ఆ యిద్దరి చిత్రనిర్మాణ పద్ధతి, క్రమశిక్ష£ణా విధానం ఆందరికీ ఆదర్శమైన ఒక అధ్యయనశాలని రామారావుగారి విశ్వాసం. ఆ ఆదర్శ గురుకులావాసంలో రామారావుగారు నేర్చిన పాఠాలు కోకొల్లలు.
ప్రతి అడుగు ముడిఫిలిం మార్కెట్లో కొని, చిత్రాలు నిర్మించుతున్నప్పుడు చిత్రనిర్మాణంలో ప్రతి నిమిషానికి (కాల్షీట్ సమయంలో) స్టూడియోకి అద్దె చెల్లిస్తూన్నప్పడు చిత్రనిర్మాణంలో కాలానికున్న విలువ వేరే వివరించనక్కర్లేదు. అటువంటి కాల్షీట్ సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుని, తగినంత ఎక్కువగా పని తెముల్చుకుంటూ వస్తేనేగాని నిర్మాతలకు సత్ఫలితాలు చేకూరడం కష్టం. అందుకే కధా వస్తువుమీద ఆలోచనలు కాని, స్క్రిఫ్ట్ వగైరా వ్యవహారాలు కాని, అన్నిటినీ క్షుణ్ణంగా సిద్ధం చేసుకునే సెట్ ్స మీదకు వెళ్లాలి. చిత్రనిర్మాణం ప్రారంభించాలి” అంటారు రామారావుగారు. ఈ అనుభవమంతా రామారావుగారికి పై యిద్దరి సహచరత్వంలో కలిగిన విశిష్ఠ విశేషమే. అందుకే ‘ఆ యిద్దరి వ్యక్తుల శక్తులు అతీతమైనవి, ఆందరికీ ఆదర్శ ప్రాయమైనవి’ అంటారాయన.
```
ఈనాడు రామారావుగారొక మేటి నటులు. సాటిలేని వారు. ఇంతటి ఘనతకు, ఉన్నతికి, వారి ఆభిమానులు, కళాపోషకులూ అయిన ఆంధ్ర ప్రజానీకం చూపే ఆదరణే కారణమంటారు ఆయన.
ఏ సందర్భం వచ్చినా, ఎప్పుడు sTÖ ప్రస్తావన వచ్చినా ‘నా కృషిని హర్షించి, నన్ననుక్ష£ణం ప్రోత్సహించి, సంఘంలో నటునిగా నా కెనలేని గౌరవమిచ్చి, మీVAన్నత స్థానం కల్పించినవారు నా అభిమానులు. వారికి నేనెంతో ఋణపడివున్నాను” అని తలచుకుంటూ తన ఆభిమానుల పట్ల వారికిగల భక్తి శ్రద్ధలు, కృతజ్ఞత వెల్లడిచేస్తూంటారు.
ఏ సంఘమైతే తన్ను గుర్తించి, తనకొక ఆమÖల్య స్థానాన్ని కల్పించి, ఆదరించి గౌరవించిందో, అటువంటి సంఘానికి, సమాజానికి, ఏదైనా ఆపదవచ్చినపుడు, అవాంతరం కలిగినపుడూ, తనలో గుర్తించబడ్డ తన శక్తిసామర్థ్యాలను, ఆ సంఘ శ్రేయస్సుకు పూర్తిగా వినియోగించాలని రామారావుగారి ఆపేక్ష. అదే వారి జీవితాశయం.
‘ఫలితం ఏమైనా ఫరవాలేదు. ఆశించవలసిన అవసరమÖలేదు. దాని పరమార్ధమే మనకెప్పుడూ ఆదర్శంగానూ, ఆత్మ సంతృప్తిగానూ వుండడం ప్రధానమం’టారు రామారావుగారు.
ఈ దృష్టితోనే, ఈ ఆవేశంతోనే, ఏ ప్రజలవలన తానొక నటుడయ్యాడో, ఆ నటుడిగానే ఆనాడు రాయలసీమ క్షామ నివారణ నిధి సేకరణకు నడుం బిగించారాయన.
రాయలసీమలో ప్రజలు అన్నార్తులై హాహాకారాలు చేస్తున్నారు. ఆశ్రయంకోసం కుటుంబాలు స్వస్థలాలు వదలి తలదాచుకునేందుకు పరుగులు తీయవలసిన దుస్థితి సంక్రమించింది. ఎక్కడచూచినా sTÖ కరువు రక్కసి కదం తొక్కుతూ నిండు జీవాలను నిలువునా బలిగొంటోంది. తిండిలేదు, నీరు లేదు, నిలువ నీడలేదు. ఇంత ఘోరమైన కరువు చరిత్రలో sTÖ మధ్య ఎప్పుడూ ఎరగం’ అంటూ పత్రికలు విరాళాలకోసం వినతులు ప్రకటిస్తున్నాయి. ‘ఆకలి’ మనిషిలో మానవత్వాన్ని చంపేస్తుంది. ఏ పత్రికలో చూచినా sTÖ రాయలసీమ కరువును గురించే వార్తలు, బొమ్మలు ప్రకటించబడుతున్నాయి.
‘ఆకలి’ బాధ ఎటువంటిదో రామారావుగారు చవిచూచే వున్నారు. ఆయన గ్రాడ్యుయేట్. చదువు, సంస్కారమున్న రైతుబిడ్డ. కష్టాల్లో కూలీనాలీపడే దుస్థితి నూహించుకోగల విజ్ఞుడాయన. పత్రికలు చదువుతూ నిలువునా వణకిపోయారు. కళ్ళల్లో నీరు నిలచింది. అసలే అతి సున్నితమైన ఆయన హృదయం చలించిపోయింది. సాటి సోదరులు ఆకలితో అలమటించిపోతున్నారనే వార్త విన్నతర్వాత ఆయనకు విశ్రాంతి ఎక్కడుంటుంది?
కాని కాలం దాపురించి, దేశమే దుర్భర క్షామానికి గురై తోటి సోదరప్రజలంతా అల్లల్లాడిపోయివుడు, ప్రాణార్తితో పసిపాపలు గిలగిల్లాడినపుడు, కరుణార్ద్రమైన మాతృహృదయం, sTÖ దారుణాన్ని చూడలేక, చూచి నిలువరించుకోలేక కార్చిన కన్నీటి ధారలు ఆ యెండు గడ్డిమీద ఇంకి పోయినప్పుడు ఒక్కవ్యక్తి యింతటి దుర్భిక్షాన్నుంచి దేశాన్ని కాపాడలేకపోవచ్చు. కానీ, పదిమంది కలిసినప్పుడే సంఘం అవుతుంది. సంఘమే దేశము. దేశాలు కలిస్తేనే ప్రపంచమౌతుంది. గనుక మనం చేయలేమే అనే నిరాశకంటే తను చెయ్యగల్గినదేదో ఉడుతా భక్తిని చేయడమే ఋణం తీర్చుకోవడం కాగలదని రామారావుగారు గాఢంగా విశ్వసించారు.
విజయవాడలో ఆనాటి ‘ఎన్. ఏ. టి.’ సంస్థ మద్రాసులో వెలసింది. పూర్వంలాగే, శ్రీ త్రివిక్రమరావుగారు యాజమాన్యాన్ని స్వీకరించారు. శ్రీ పుండరీ కాక్షáయ్య ప్రదర్శన కార్యక్రమాలు చూచారు. ‘ఎన్. ఏ. టి.’ పతాక చూడగానే రామారావుగారి పిలుపుచేరగానే, అభిమానంతో అండగా వచ్చి నిలబడ్డారు శ్రీ పొట్లూరి నారాయణరావుగారు. ‘నా క్రమశిక్షణేû sTÖ బృహత్కార్యక్రమానికి శ్రీరామరక్ష కావాలి?’ అనే అపేక్ష£తో తన శిష్యబృందాన్ని బ²లభటదళంగా కూర్చుకొని బయలుదేరి వచ్చారు చిన్ననాటి మిత్రులు శ్రీ వి. భీమారావుగారు. ఉప్పెనలా ఉరుకుతున్న రామారావుగారి ఆవేశాన్ని హర్షించి, ఆవేదనను అర్థం చేసుకొని సమధికోత్సాహంతో సాగివచ్చారు సాటి నటీనటులు. ప్రజాసేవ పేరు జెబితే రామారావుగారి వంటి ఆవేశమే శ్రీమతి జి.వరలక్ష్మిగారిదీనూ. ఆమె, దర్శకులు శ్రీ మధుసూదనరావుగారి భార్య సరోజినీదేవి, కమలకుమారి, శ్రీయుతులు గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు, పేకేటి శివరాం, బాలకృష్ణ మొదలయినవారు ఈ బృందంలో సభ్యులు.
ఆనాటి దుర్భర పరిస్థితులను సానుభూతితో అవగాహన చేసుకొని ఆవేశంతో గుండెలవిసేలా ఆక్రందించింది శ్రీ ఎం.ఎస్.రామారావుగారి కంఠస్వరం. ఆంధ్రప్రభ సంపాదకులు అప్పుడు శ్రీ నార్ల వెంకటేశ్వరరావుగారు. నార్ల వారు ప్రజల మనస్తత్త్వాల నెరిగిన ప్రథమశ్రేణి జర్నలిస్టు, దేశాభిమాని. వారిపై ఆంధ్రదేశంలో విపరీతమైన గౌరవ భావముంది. రామారావుగారి వుద్యమాన్ని చూచి ఆర్ద్రహృదయంతో ఆశీర్వదించారాయన. వారి కృషినభినందించారు. ఎంతగానో ప్రోత్సహించారు. ఆంధ్ర నలుమÖలల నుంచి sTÖ కరువు నివారణ కార్యక్రమానికి రకరకాలుగా ప్రోత్సాహమొచ్చింది. కార్యక్రమం రూపొందించబడింది. బయలుదేరేందుకు శుభముహూర్తం నిర్ణయించుకున్నారు. వెళ్ళేది ప్రజలవద్దకు.... యాచించేది దేశంకోసం` చేసేది భిక్షాటన! అందుకే విలాసమార్గమైన రైలు ప్రయాణాన్ని నిషేదించుకున్నారు. ‘ప్రజలమధ్యనే మన రథాలు కదలాలి. ప్రజలందరూ మన కృషిని ఆశీర్వదించాలి. సాటి సోదరులు సానుభూతి చూపాలి. మనం నలుగురిలోనూ కలిసి, మెలసి తిరగాలి’ అని రామారావుగారు నిర్ణయించుకున్నారు. దానితో మÖడు వ్యాన్లు ఒక కారు సిద్ధమయ్యాయ్.
అంజలి పిక్చర్స్, రాజ్యం పిక్చర్స్‌వారి వ్యాన్లు యిచ్చారు. దోనేపూడి కృష్ణమÖర్తిగారి వ్యానొకటి తోడైంది. జి.వరలక్ష్మిగారు తమ కారు బయలుదేరదీశారు. క్రమశిక్షణ విషయంలో మహా పట్టింపు రామారావుగారికి. ఏ కారులో, యే సీటులో కూర్చున్నవారు తిరిగివచ్చేవరకు అదే కారులో అదే సీటులో కూర్చునుండాలి. ఎవరి సామాన్లు వారే మోసుకుని తెచ్చుకోవాలి. ఎవరిఖర్చులు వారే భరించుకోవాలి. ఏ పరిస్థితులలోనూ అనుమతి లేనిదే ఏ ఒక్కరూ బృందాన్ని వదలి ఎటూ వెళ్ళరాదు. ఏ ప్రత్యేకమైన కార్యక్రమంలోను, విడివిడిగా ఏ ఒక్కరు పాల్గొనకూడదు. ఏ విధమైన అలంకారాలు యెవ్వరు ధరించకూడదు. ఒకేమాట ` ఒకే దృష్టి - ఒకే యాజమాన్యం ` అంతే! యివి రామారావు గారు తనబృందంలో వారందరికి హెచ్చరించి చెప్పిన మాటలు.
ఆ శుభముహూర్తం వచ్చింది. ‘కదలండి’ అన్నారు రామారావుగారు. రథాలు ముందుకు కదిలాయి. . .
రెండు నాటకాలు ప్రదర్శించాలని sTÖ బృందం శ్రీ గోకుల్‌చంద్ గారు రచించిన ‘కరువు రోజులు’; శ్రీ బుచ్చిబాబుగారి ‘దారినపోయే దానయ్య’ను ఎన్నుకున్నారు. ఈ రెండు ప్రదర్శనలకు మధ్య విరామకాలంలో శ్రీ రామారావు గారు, శ్రీమతి జి. వరలక్ష్మి ప్రతి థియేటర్‌లోనూ ‘జోలి’ పట్టేవారు. ఆ సన్నివేశానికి, సందర్భానికి అనువుగా శ్రీ ఎం. ఎస్. రామారావుగారి ఆవేశం, ఆవేదనాపూరితమైన సంగీతం శ్రోతల్ని ఉత్తేజపరుస్తూండేది. ‘ఆ రోజులు, ఆ సంఘటనలు sTÖనాడు తలచుకుంటూవుంటే ఆనందభాష్పాలు కళ్లలో కదలాడుతాయి...ఒడలు జలదరిస్తూంటుంది? అనంటారు రామారావుగారు. జోలిపట్టిన sTÖ నటిని, నటుని చూచి-వారి నిస్వార్థ సేవా నిరతిగ్రహించి, ఒంటిపై నున్న చొక్కా, పైనున్న పంచె, జేబులోవున్న రొక్కం, చేతికున్న ఉంగరాలు, తమవద్ద ఏదుంటే అది మరో ఆలోచనే లేకుండా, తీసి సమర్పించేసేవారు ఆభిమానులైన ఆ ప్రజలంతా. ఆ మహదానుభవమిచ్చిన మధురానుభూతిని శ్రీ రామారావు ఎన్నటికీ మరవలేమంటూంటారు.
ఈ విధంగా ప్రదర్శన రూపేణాగాకుండా, వెళ్లిన పట్టణాలలో ప్రముఖులందర్నీ కలుసుకుంటూ వారినుంచి విరాళాలు అందుకుంటూ వీధులవెంట భిక్షాటన ప్రారంభించడం వారి కార్యక్రమం.
ఈనాడు ఏదైనా ఒక చిత్రం శతదినోత్సవం చేసుకుంటే, ఆ ఉత్సవ సమయంలో ఎంత కంగారు, కాళ్లు విరగ్గొట్టుకోవడం జరుగుతూంటుందో మనకు తెలిసిందే! జనం విరగబడతారు. ఎన్నో ప్రమాదాలు, లాఠీ చార్జీలు తప్పవు. కానీ, ఆనాడు ఆయా పట్టణాలలో ముఖ్యమైన ఆ రాజవీధుల్లో శ్రీమతి జి.వరలక్ష్మి, ఆనాటికే ఒక స్థాయినందుకున్న శ్రీ రామారావుగారు ఇంతటి జనసమ్మర్థంలోకి వెళుతూంటే ఎవరికివారు నయాపైసా మొదలు బంగారు కాసులువరకు ఆప్యాయతతో, ఆనందంతో వారుపట్టిన ఆ జోలికి సమర్పించి తమకొక తోబుట్టువుగా ఆమెను, ఒక సోదరునిగా రామారావుగారిని అభిమానించి, గౌరవించి, వారు తలపెట్టి సాగిస్తున్న sTÖ కార్యక్రమాన్ని జయప్రదం చేశారేగాని ఏ అలజడీలేదు.. ఏ పోలీసు బలగం సహాయపడనవసరమÖ లేకపోయింది. ఆనాటి ఆ రాయలసీమ క్షామనివారణనిధి సేకరణోద్యమాన్ని జయప్రదంచేసి, తన్ను ధన్యున్ని చేసింది ఆంధ్రప్రజానీకమేనని, తనకు లభించిన ఆ విజయం, తన అభిమానుల యొక్క ఆఖండ విజయమేనని రామారావుగారు భావిస్తుంటారు. విలువకట్టలేని ప్రజాభిమానం పొందగలిగితే, యింతకు మించిన బృహత్కార్యాలను నిర్వహించగలమని రామారావుగారి ప్రగాఢ విశ్వాసం.
ఈ విధంగా ఒకటి తర్వాత ఒకటిగా వివిధ కేంద్రాలలో ప్రదర్శనలిస్తూ, ఉడతాభక్తిని సేవచేయగలుగుతున్నామనే సంతృప్తితో, ఏలూరులోశ్రీ కొమ్మరాజు సూర్యనారాయణ గారు; గుడివాడలో శ్రీ కాజా వెంకట్రామయ్యగారు వంటి పూజ్యుల అభిమానం, ఆప్యాయత, ఆశీస్సులందుకుంటూ ఈ ‘ఎన్. ఏ. టి.’ బృందం భీమవరం చేరుకుంది. అక్కడ శ్రీ సుబ్బతాతరాజుగారి ఆతిథ్యం sTÖ బృందానికి ఎంతో ఘనంగా లభించింది. మామÖలుగా ప్రదర్శన సమధికోత్సాహంతో సంతృప్తిగా ముగిసింది. పెద్దలవద్ద సెలవు తీసుకుని sTÖ బృందం ఆదే రాత్రి 10 గంటల సమయంలో తణుకు చేరడానికి బయలుదేరింది.
ప్రయాణానికి ముందు బానెట్ల మీద వెలిగించిన కర్పూరం చల్లని పిల్లగాలుల అలలకు రెపరెపలాడుతూంటే, దేవతలు మెచ్చియిచ్చిన దివ్యనివాళిలా ఆ జ్యోతులుత్సాహ పరుస్తుంటే sTÖ కారులన్నీ ఒక దాని వెనక మరొకటి, నిర్ణీతమైన వరుసక్రమంలో రివ్వున దూసుకునిపోతున్నాయి. ‘ఆ దృశ్యం sTÖనాటికీ నా కళ్ళల్లో మెదులుతూంటుంది’ అంటారు రామారావుగారది తలచుకుంటూ... కార్లు బయలుదేరేముందు, మన సాంప్రదాయం ప్రకారం నటీమణులు sTÖ కార్లకు దిగదుడిచికొట్టిన కొబ్బరికాయల సవ్వడి యింకా వారి చెవుల్లో ప్రతిధ్వనిస్తూనే వుంటుందంటారాయన. అందుకే అదొక అపూర్వ మధురానుభూతి! దీక్షాబద్ధమై ఆత్మతృప్తిని కలిగించిన ఒక జీవిత సంఘటనగా రామారావుగారు ఆకళించుకుంటూ వుంటారు.
తణుకు చేరేందుకు ఈ దళంతో రథాలు ముందుకు సాగి వెళ్తున్నాయి. ఏలూరునుంచి కీ. శే. దావులూరి ప్రసాదరావుగారు వీరికి తోడుగా మార్గదర్శిగా వుంటుందని మరోవ్యాన్ పంపించారు. అది నాలుగు కార్లకు ముందు నిలిచి ప్రయాణిస్తోంది. దాన్ననుసరించి మిగిలినవి సాగుతున్నాయి. ఆ నిశ్శబ్దనిశీధిని చీల్చుకుంటూ sTÖ కార్లు ముందుకు దూసుకుని పోతున్నాయి.
హఠాత్తుగా ఓ పెద్ద కేక-‘ఖయ’మని పడిన బ్రేకుల ధ్వని-‘అమ్మోయ్ - కారు... కాలు...?’ అనే ఆర్తనాదం! ఒక్కసారిగా దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా వినిపించాయి. ఎక్కడి కారులు అక్కడే ఆపేశారంతా. తీరా ముందుకువచ్చి చూస్తే దారిచూపడానికి వచ్చిన వాన్ అమాంతంగా రోడ్డుకు 20 అడుగుల దిగువన ప్రవహిస్తున్న కాలవలోకి పడిపోయింది. అవసరాలకు ఆదుకోవడం, ఆదినుంచీ అలవాటైన కరుణార్ద్ర హృదయి శ్రీమతి వరలక్ష్మిగారు ఆ దృశ్యాన్ని చూచి గడగడ వణకిపోయారు. ఆమెకాషాక్‌తో మతిభ్రమణ కలిగిందా అని ఆందరికీ అనిపించింది. ప్రక్కనే వున్న పూరిపాకల్లోంచి, sTÖ ఆక్రందన విని, గుంపులు గుంపులుగా జనం వచ్చి గుమిగూడిపోయారు. పడినకారును, అపాయంలో చిక్కుకున్న ప్రయాణీకులను గమనించకుండానే, వారంతా ఆవేశంతో అటు యిటు పరమాయింపులు చేస్తూ, పడిన వారిని పైకి తీస్తున్న రామారావుగారి దగ్గరకు వచ్చి, లాంతరెత్తి వారి మొహం దగ్గర బెట్టి ‘అడుగో రామారావ్!’ అని, పిచ్చిదానిలా వున్న వరలక్ష్మీగారి దగ్గరకు వచ్చి “ఇదిగో వరలక్ష్మీ’ అని, సమయాసమయ విచక్షణలేకుండా, అంతటి అపాయస్థితిలోనూ, అభిమానులు ఆనందంతో హెచ్చరికలు చేసుకోవడం, రామారావుగారీ నాటికీ మరచిపోలేదు. ఆ వింత సంఘటన తరచు స్నేహితులకు చెబుతూంటారాయన. ఎలాగైతేనేం? నెమ్మదిగా ఒకరినొకరిని కారునుంచి పైకిలాగారు. హార్మనిస్టు రామారావు (దాసరి కోటిరత్నంగారి సోదరుడు ` బక్క వస్తాదు) గారికి ఆఖరికి చేయÖతయిచ్చి పైకి లేవదీశారు.
ఆయన మొహంమీద తడితడిగా చిక్కటి నల్లటి పాచెస్ చూచి ‘ఏమిటా మొహంమీద?’ అన్నారు రామారావుగారు. అప్పటివరకు ఏదోవిధంగా పైకి లేవడానికి, రావడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఆ వ్యక్తి రామారావుగారి మాట వినగానే, మొహం తడిమి చూచుకుంటూ, ‘అంబాబోయ్` బ్లడ్-రక్తం!’ అంటూ ఒక పిచ్చి కేకపెట్టి స్పృహతప్పి పడిపోయాడు. మిత్రుడు పేకేటి గబగబ ప్రక్కనున్న వారి చేతిలో లాంతరు బలవంతంగా లాక్కుని వచ్చి పరీక్షగా పరిశీలించాడు ఆయన మొహాన్ని. తలక్రిందుగా బోల్తా కొట్టింది కారు. దాని ఇంజనులోంచి ‘ఆయిల’ చుక్కలు చుక్కలుగా పడిపోతున్నాయి. “బ్లడ్డూ కాదు, నీ బొందా కాదు... ఇంజన్ ఆయిల’ అంటూ గట్టిగా అరిచాడు శివరాం. ‘ఆయిలా?’ అంటూ బిగిసిపోయిన హార్మనిస్టు రామారావు తెప్పరిల్లుకున్నారు. ధైౖర్యంగా బయటకు వచ్చారు. ఇంతమందీ ఇలా గందరగోళమైపోతూ ఒక ప్రక్కన హడావుడి పడుతూంటే, వరలక్ష్మిగారితో వచ్చిన “అవ్వ” తన వెత్తలపాక్ పెట్టి (తాంబూలపుపెట్టి) ఏమైపోయిందోనంటూ వెదకడం ప్రారంభించింది. తలచుకున్నప్పుడల్లా sTÖ సంఘటన బలే నవ్వుగా వుంటుందంటారాయన. ‘ఆ చిరానుభవం విస్మరించలేను” అంటారు రామారావుగారు.
వింత వింత అనుభవాలతో, చిత్ర విచిత్రానుభూతులతో ఈ జైత్రయాత్ర ముగిసింది. అనుకున్నదానికంటె అధిóకంగా తమ అభిమాన ప్రజాకోటి ఔదార్యం లభించింది. కనకవర్షం కురిసింది. విజయోత్సాహంతో ‘ఎన్. ఏ. టి.’ బృందం పరవశించి పోయింది. ఒకరోజు ఏదైనా ఒక కాల్షీట్లో ఆవేశ పూరితమైన సంభాషణ చెప్పవలసివస్తే పూడిపోయే గొంతులు ఆ 22 రోజులు నడివేసవిలో, మండుటెండలో కార్లమీద ప్రయాణాలు సాగించినా, వారు యిచ్చిన 24 ప్రదర్శనల్లోనూ ఏ ఒకరిగొంతు ఎప్పుడూ అపశ్రుతి పలకలేదంటే అతిశయోక్తి గాదు. ‘తిన్నచోట తినకుండా ` త్రాగిన నీరు త్రాగకుండా, వేళాపాళలకు నిద్రాహారాలు లేకుండా, ఏకాగ్రదీక్షతో శ్రమించిన ఆ బృందంలో ఏ ఒక్కరూ తుమ్మకుండా, దగ్గకుండా మద్రాస్ చేరారంటే అది దైవకృప - ఆ పరమేశ్వరుని ఆశీర్వాద బలమే’ నని రామారావుగారి నమ్మకం.
ఎవరికీ అనారోగ్యం కలగలేదు సరిగదా, మాలో ప్రతి ఒక్కరం అయిదో, పదో పౌన్లు ఉడతాభక్తిని ఊరి, పెరిగాము’ అని రామారావుగారు సంతృప్తిగా నవ్వుతూ sTÖ రాయలసీమ యాత్రను గురించిన ప్రసక్తి వచ్చినప్పుడల్లా అంటూంటారు.
మొత్తం వసూలయింది ఒక లక్షా పదివేల చిల్లర రొక్కం... జమకట్టింది ఈ ఉద్యమాన్ని మరువలేనంతగా ప్రోత్సహించి ఇంతటి విజయవంతంగా సాగగలిగేందుకు దోహదమిచ్చిన శ్రీ నార్ల వెంకటేశ్వరరావుగారి సంపాదకత్వాన ఆనాడు నడుపబడుతున్న ’ఆంధ్రప్రభ రాయలసీల క్షామ నివారణ నిధికి. ‘అది ప్రజాహిత కార్యక్రమంలో వినియోగించబడింది ‘మానవసేవే పరమావధిగా’ నిరవధిక కృషి సాగించే శ్రీరామకృష్ణమిషన్ వారి ద్వారా! చరితార్థుడా నటుడని నిండు హృదయంతో ఆశీర్వదించారు అశేష ప్రజానీకం! పతితపావనుడైన ప్రత్యక్షదైవమై భాసించారు వారు ఆ అభిమానుల హృదయాంతరాళాల్లో! రాయలసీమకొక రక్షకుడైనట్లు ఆర్తి జనం పొందిన ఆనందం యింతా అంతా కాదు. ధన్యులయ్యారు రామారావుగారు. వారితోబాటు ఆ ‘ఎన్. ఏ. టి.’ బృందం! తమ కృషి సత్ఫలితమిచ్చి పదిమందికుపకరించి, అందరి మన్ననలు పొందగలిగితే యింకేమి కావాలి ఎవరికైనా? జీవితంలో అంతకంటె ఆశించేందుకు ఏముంటుంది?
అమరానుభూతిని కలిగించిన ఆ రాయలసీమ యాత్ర ఆ విధంగా ముగిసింది. హాయిగా, తృప్తిగా sTÖ బృందం మద్రాస్ చేరుకుంది తిరిగి...
ఆ నాయకుడు sTÖ ప్రతిభ తనదిగా చెప్పలేదు. ‘కృషి నాది... ఆయినా దానికా పరమార్థాన్ని కలగచేసింది ప్రజలు’ ఆంటూ తన అభిమానులపట్ల తనకున్న కృతజ్ఞతాభావాన్ని వెల్లడించేవారు.
5
మద్రాస్ చేరితే మళ్ళీ యిక్కడి కార్యక్రమం మామÖలే! చిత్రాలు... నటన....... షూటింగ్స్..... అన్నీ మామÖలుగా సాగిపోతున్నాయి. ఆ 22 రోజులు స్థానికంగా లేనందువలన యిక్కడ యిబ్బంది పడిన నిర్మాతలకు వరుసగా ఒక నెల రోజులు పగలూ, రాత్రీ గూడా విశ్రాంతి లేకుండా పనిచేసి, నిర్మాతలకు వారిచిత్రనిర్మాణాలలో ఏ యిబ్బందులూ రాకుండా సాయపడవలసి వచ్చింది.
‘ఎన్. ఏ. టి.’ నాటక సంస్థ రామారావుగారి ఆధ్వర్యాన ఆదర్శవంతంగా, ప్రజాహిత కార్యాలకే దాని కృషి నంకితమొనర్చి సాగింది ఆనాటి వరకూ.
అది యిప్పడు చలనచిత్ర నిర్మాణ సంస్థగా రూపొందించబడింది. ఆనాడు ఆ నాటక సంస్థకు యాజమాన్యం వహించి, తన పర్యవేక్షణలో జయప్రదంగా నిర్వహిస్తున్న శ్రీ రామారావుగారి సోదరులు శ్రీ త్రివిక్రమరావుగారే sTÖ చలనచిత్ర నిర్మాణ సంస్థకు నిర్మాత అయ్యారు.
శ్రీ త్రివిక్రమరావుగారు సంగీత ప్రియుడు. స్నేహపాత్రుడు. కార్యవాది. ఆడితప్పే మనుష్యులన్నా, మోసగించి బ్రతుకదలిచే వ్యక్తులన్నా, గౌరవమిచ్చి పుచ్చుకోవడం తెలియనివారన్నా వారు సహించలేరు. స్నేహానికి, ‘మంచికి’ ప్రాణమైనా యిచ్చే విచిత్రవ్యక్తి. ఒక మాట అంటే దాన్ని నిలబెట్టుకోవాలనే తాపత్రయం ఆదినుంచీ వారి కలవాటు. అన్నగారిపై అవ్యాజమైన భక్తి విశ్వాసాలు.....అందుకే sTÖ ‘ఎన్. ఏ. టి.’ చలనచిత్ర నిర్మాణసంస్థకూడా... ఆనాడు నాటక సంస్థగా వున్ననాటి ఆశయాలే పాటించి, ఆ ఆదర్శాలతోనే, ఆ అభిరుచులతోనే, చిత్రాలు నిర్మించదలచింది. ఆ సత్సంకల్ప ఫలితమే మొదటి రెండు చిత్రాలూ! 1953 లో ‘పిచ్చి పుల్లయ్య’; 1954 లో ‘తోడు దొంగలు’.....
ఈ రెండు చిత్రాల అనుభవంతో రామారావుగారి కళాదృష్టిలో ఒక వింత మార్పు కలగడం జరిగింది. ఆదర్శాలన్నీ వ్యాపారదృష్టి లేనంతవరకేగాని, వ్యాపారానికి, ఆదర్శానికి ముడిపెడితే సాంతం సున్నా అయి తీరుతుందని sTÖ రెండు చిత్రాలు పొందిన విజయం వలన వారికి తెలిసింది.
ప్రభుత్వ పారితోషికాలు ప్రకటించిన 1954 తొలి ఏడాదిలోనే ‘తోడు దొంగలు’ చిత్రం జాతీయస్థాయిలో రాష్ట్ర బహుమతి పొందగలిగిందేకాని వచ్చిన ఆ రెండు లక్షల రూపాయల అసలులో నష్టం, దానికి వడ్డీ, sTÖనాటివరకూ నిర్మాతకు చేరలేదు.
ఎన్నో ఆదర్శాల కారాటపడి, ప్రజల నుత్తేజపరిచే సాంఘిక చిత్రాలు మాత్రమే నిర్మించాలనే దీక్షతో ప్రారంభించారీ సంస్థను. కాని ప్రప్రథమంలోనే sTÖ చిత్రాల విజయం యిలా తయారయింది. ప్రజాభిరుచిననుసరించి, ప్రజలు కోరేదాన్నే యిస్తూ వారి నానందపరచి, వారు తృప్తిగా యిచ్చే ప్రతిఫలంతో ప్రయోజనాన్ని పొందుతూ పరిశ్రమ పురోభివృద్ధికి దోహదపడడంలో పుణ్యమÖ, పురుషార్థమÖ రెండూ వున్నాయనిపించింది వారికి.
నిYశీu ష్ట్రaఙవ tశీ స్త్రఱఙవ tష్ట్రవ జూubశ్రీఱc wష్ట్రat ఱt waఅts” అనుకుని కృషి చేస్తే, అది సర్వ శ్రేయస్కరం కాగలుగుతుంది.
నిI aఎ ఱఅstతీuctఱఅస్త్ర tష్ట్రవ జూubశ్రీఱc wష్ట్రat ఱt శీuస్త్రష్ట్రt tశీ waఅt” అనుకుని సాగితే మాత్రం ఆ పబ్లిక్ మనకే తిరిగి పాఠం చెప్పేస్తుంది.
ఆత్మ విమర్శన, స్వయం శోధన జరిపి ఒక నిర్ణయానికి వచ్చారు రామారావుగారు. ప్రజావాంఛకే ప్రథమ స్థానమిచ్చారు. ప్రజల నానంద·పరచి, డబ్బు చేసుకుంటూ పరిశ్రమాభివృద్ధికి దోహదపడడంలోనే ఎక్కువ న్యాయం వారికి కనిపించింది. 50 లక్షల మంది ప్రేక్షకుల నానందపరచి తృప్తిపరచి, వారు సంతోషంతో మన కష్టానికి తగిన ఫలితాన్ని యిస్తూంటే కాదనుకుని ఒక లక్ష మందిని మాత్రం సంతోషపరిచే భేషైన చిత్రం నిర్మించారనిపించుకుని నష్టపడడంలో విజ్ఞత ఏముంటుంది?
దాని పర్యవసానమే 1955 లో ‘జయసింహ’ చిత్రనిర్మాణం. ‘ప్రజలందరూ ఏకగ్రీవంగా చూచి, హర్షించి, ఆమోదించి చిత్ర విజయానికి కారణభూతులు అవుతున్నప్పుడు మన ఆదర్శాలను వారి నెత్తిన రుద్ది, వారికి ఆమోదయోగ్యం కాని చిత్రాలను నిర్మించి ఆర్థికంగా దెబ్బతినేకంటే, వారు సంతోషంగా ఒకసారికి మరో నాలుగుసార్లు ఉల్లాసంగా చూచి, వినోదించి, మనకు పూర్తిగా సంచుల్ని నింపే చిత్రం నిర్మించడం, నిర్మాతను అంటిపెట్టుకొనివున్న పదిమంది పారిశ్రామికులకు సాంకేతిక నిపుణులకు, నటీనటులకు లోటు రాని భుక్తి కలిగించడమే వ్యాపార దక్షత తెలిసిన నిర్మాత దృష్టి’ అని చిత్రనిర్మాణంలోనున్న సత్యాన్ని వారు తెలుసుకోగలిగారు.
“కాని sTÖ చిత్ర నిర్మాణమంటే పూర్తిగా వ్యాపారమే కాలేదు. వ్యాపారాత్మకమైన కళ చిత్రనిర్మాణమని రామారావుగారి ఆభిప్రాయం. స్టూడియోకు, నటీనటులకు, సాంకేతిక నిపుణులకు, కార్యాలయ సిబ్బందికి - అందరికీ జీతాలు, డబ్బు యిచ్చి కాఫీలకు, పెట్రోలుకు ముడుపులు చెల్లించి, వడ్డీలు, సడ్డీలు, కమీషన్లు అన్నీ ముట్టచెప్పి ప్రజలవద్ద టిక్కట్టు రూపేణా ప్రతిఫలంగా డబ్బు పుచ్చుకుని చిత్రం ప్రదర్శించబడుతున్నప్పుడు యిది వ్యాపారంతో కూడుకున్న పరిశ్రమేనని రామారావుగారి పూర్తి నమ్మకం.
కాని ఏ కోణం నుంచి చూసినా చిత్రనిర్మాణం ‘కళ’ కాదని అనలేం. పసందైన కథను ఎన్నుకుని, నాజూకుగా మెరుగులు దిద్ది
ఏరి కోరిన నటీనటుల నెన్నుకొని, వెలుగునీడల చిత్రీకరణలో, భావ విశదీకరణలో వీనులకు విందైన సంగీతపు కూర్పులో ఒక్క వీశమైనా అటు యిటు కాకుండా చక్కగా కత్తిరించి అతికించగల నేర్పరితనంతో స్థితప్రజ్ఞులైన సాంకేతిక నిపుణులందర్నీ ఎన్నుకొని, ఎంత పరిపూర్ణంగా, ఎంత సునిశితంగా, ఎంత సుందరంగా రూపొందించడానికి అవకాశముందో, అంత అందంగానూ రచయిత కలం నుంచి వెలువడ్డ ప్రతి అక్షరానికి, ప్రతి భావానికి ప్రాణం పోసి రూపమివ్వడం ఒక్క కళే గాదు ` కళలన్నిటినీ కలిపి కూర్చిన సుందర స్వరూపం...మనోహర కుసుమాల మాల...ఈ విధంగా చూస్తే చిత్రనిర్మాణం ఒక కళే! ఈ రీత్యా నిర్మాణ దృష్టి, నిర్మాణం పూర్తిగా వ్యాపారాత్మకమైన కళ అని రామారావుగారి అభిప్రాయం.
గడించిన యింత ఆనుభవంతో, వారు చెప్పేది యిదే. ‘ఇందులో ఏది కొరవడినా, కుంటువడినా, ఆ చిత్రం పూర్తి విజయాన్ని సాధించకపోవచ్చు......తన ప్రయోజనాన్ని సిద్ధింపచేసుకోక పోవచ్చు’ నంటారాయన.
చిత్ర నిర్మాణమే ఒక సమిష్టి వ్యవహారం’ అన్నా అనక పోయినా, వారి వారి ఆభిప్రాయాలు వారు తెలుసుకున్నా, తెలుసుకోకపోయినా, యిది కాదని మనం ఎవరం అనలేము. లైట్‌బాయ్ నుంచి దర్శకుని వరకు ‘చిత్తం, చిత్తం’ అనే భృత్యుని వేషం వేసే జూనియర్ ఆర్టిస్టు నుంచి మహరాజు వేషంవేసే కథానాయకుని వరకు ఆందరి సమిష్ఠి కృషి ఫలితమే ` రూపొందిన చలనచిత్రం. ఎవరు ఏమాత్రం సమర్థతలోగాని, కృషిలోగాని లోపం చూపించినా ఆ చిత్రానికి అది తీరని లోటై కూర్చుంటుంది.
ఇంక వ్యాపార విషయంలో, ఎవరిని ఉద్ధరించడానికీ ఎవరూ యిక్కడికి రాలేదు. ఎవరి బ్రతుకుతెరువుకు వారు వచ్చారు. అందువలన అవకాశం వచ్చింది గదా అని పొదుగు కోసి, పాలు త్రాగనక్కర్లేదు. పరమార్థదృష్టితో, జీవనభృతికోసం ఏ పరిశ్రమనైతే ఆశ్రయించామో, ఆ పరిశ్రమ పది కాలాలపాటు చల్లగా వర్థిల్లాలని, తనలాంటి వ్యాపార దృష్టితోనే బ్రతుకుతెరువుకోసమే ఆ నిర్మాతగూడా ఆ చిత్రాన్ని తీసేడని, డిస్ట్రిబ్యూటర్లు, ఎగ్జిబిటర్లు సువిశాల దృక్పధంలో సత్యాన్ని గ్రహిస్తే పరిశ్రమ యింతకంటె బాగా కలకల్లాడుతూండ గలగడం అతిశయోక్తి గాదని రామారావుగారంటారు.
కళను, వ్యాపారాన్ని సమపాళంలో సమ్మిళితం చేసి సాగించే చిత్రానికెప్పుడూ విజయం తధ్యం అనేది ‘జయసింహ’ తో ఋజువయింది. పొంతన, సామ్యం లేని ఈ రెండింటినీ సమస్వయపరచి సాధించగలిగిన నిర్మాత నిలవగలుగుతాడు. వరుసగా చిత్రాలు రూపొందించగలుగుతాడు. తద్వారా ఎన్నో కుటుంబాలకు ఆధారం కాగలుగుతాడు. ఒక్క చిత్రం అపజయం పొందిందంటే ఆ నిర్మాతతోబాటు యిన్ని కుటుంబాల జీవనభృతి దెబ్బతిన్నట్లే అవుతుంది. అందుకే మొదటి రెండు సాంఘిక చిత్రాలు, ఆ తర్వాత ‘జయసింహ’ జానపద చిత్రం నిర్మించిన sTÖ సోదరులకు కలిగిన అనుభవపాఠం ఇది. అదే వారి చిత్రనిర్మాణ పథకాలకింక గీటురాయిగా మారింది.
పాండురంగ మహాత్మ్యం, సీతారామ కళ్యాణం, గులేబకావళికథ చిత్రాలను ‘ఎన్. ఏ. టి.’ ఆ తర్వాత నిర్మించింది. విజయభేరి మ్రోగింది.
ఇక రామారావుగారు నటునిగానే గాక, దర్శకునిగా రావడం ఒక విచిత్ర మధురానుభూతి.
‘జయసింహ’ తర్వాత ‘ఎన్. ఏ. టి.’ పతాక క్రింద ‘పాండురంగ మహత్మ్యం’ చిత్రం నిర్మించబడింది. దాని తర్వాత ‘సీతారామ కళ్యాణం’ నిర్మించ సంకల్పించారు. ఇంతమంచి గాథను, పŸవిత్ర శ్రీరామచంద్రమÖర్తి అవతార కథను నిర్మించే అవకాశం కలిగింది గనక , అంత పవిత్రతతోనూ ఆ సోదరులకు ఆ చిత్రాన్ని తమ మాతా పితల కంకితం చేయాలన్న సంకల్పం గలిగింది. ‘అంత వాణ్ణించి యింత వాణ్ణి గావడానికి మÖలం ననుగన్న తలిదండ్రుల చలవే! వారి ఋణం ధన ధాన్యాదులతో, మణి మాణిక్యాలతో, ఎన్ని జన్మలకూ తీర్చుకోలేము. వారి కడుపు చలువ వలన, sTÖనాడు ఏ రంగంలో నైతే యింతటి కీర్తి ప్రతిష్ఠలార్జించ గలిగానో, విశిష్ఠమైన స్థానాన్ని సంపాదించగలిగానో, ఆ చలన చిత్రరంగంలో, నా కళాభిజ్ఞతను, సమర్థతను వారి పాదపద్మాలకు భక్తితో సమర్పించడమే - ప్రతిఫల మెన్నడూ ఆపేక్షించని ఆ ఇలవేలుపుల ఋణం తీర్చుకోవడం కాగలదు’ అన్న పవిత్రాశ్రయంతో ఆ నిర్ణయానికి వచ్చారు వారు.
కాని మరో సందేహం కలిగింది వారికి. ఇతరుల కృషితో దర్శక ప్రతిభతో నిర్మించిన చిత్రాన్ని తాను, తన తల్లిదండ్రుల కంకితమివ్వడ మేమిటనిపించింది. కనుక దానికి సుతరామÖ అంగీకరించనివారి స్వాభిమానమే వారిని ‘సీతారామకళ్యాణం’ చిత్ర దర్శకునిగా చేసింది.
నటునిగా పరిగణింపబడి, నటుడుగానే వున్నారు గనుక నటునిగానే అభిమానుల ఆదరణ పొందగలిగారు గనుక, మరోరూపంతో వారు దర్శకునిగా తన అభిమానులకు యింకో సమస్య కల్పించడానికి యిష్టపడలేదు. రామారావుగారు మంచి నటుడా? మంచి దర్శకుడా? అనే ప్రశ్న తన అభిమానులకు కలుగవచ్చు. అది ఆంత ఆరోగ్యం కాదని వారనుకున్నారు గనకే ఆ చిత్రానికి దర్శకునిగా పేరు ప్రకటించుకోలేదు.
అయితే మాత్రం ఏం? అభిమానులూరుకుంటారా? 1961 ఫిలిం ఫాన్స్ అవార్డ్సులో సీతారామకళ్యాణం ఉత్తమ నటుడుగాగాక, ఉత్తమ దర్శకునిగా బహుమతి గ్రహించవలసి వచ్చింది.
‘సీతారామకళ్యాణం’ చరిత్రనే సృష్టించగలిగింది. మÖలమÖలలనుంచి వేలకొలది ప్రశంసలు వర్షించిన విచిత్ర చిత్రమయింది యిది. అందులో రామారావుగారి రావణ పాత్రను చూచి ఆబాలగోపాలం ఆనందించి, వారి సంతోషాతిశయంతో ఆ నటుని అభినందిస్తూ, పద్యాలు వ్రాసి, ప్రత్యేక వ్యాసాలు వ్రాసి, లేఖలు గుప్పించి, నిండు హృదయంతో వారి కళాజీవితానికి కర్పూర నివాళి అందించారు. పండితుల ప్రశంసలందుకోగలిగింది వారి రావణపాత్రధారణ, పోషణ! ప్రేక్షకజన ప్రేమాభిమానాలు, ఆ చిత్రానికి వచ్చిన ప్రశంసలు, ఆ చిత్రం తెచ్చిన కీర్తి ప్రతిష్ఠలు లెక్కకు మించినవి.
ఈ సందర్భంలోనే ‘గౌతమి’ పత్రిక ‘సీతారామకళ్యాణ చిత్రసమీక్ష పోటీ’ నిర్వహించింది. ఎన్ని వేలమంది sTÖ పోటీలో పాల్గొని వారి ఉత్సాహాన్ని వెల్లడించారో! ఐదుగురు ప్రముఖులు సభ్యులుగా నియమించబడిన కమిటీ sTÖ పోటీకి వచ్చిన సమీక్షలను పరిశీలించారు. అందులో ఉత్తáమమైన వాటిని, వరుసగా ప్రథమ, ద్వితీయ, తృతీయ బహుమతుల కర్హమైనవాటిని ఎంచి ‘ఎన్. ఏ. టి.’ సంస్థ రామాయణగ్రంథాల సెట్స్‌ను బహూకరించింది గౌతమి సంపాదకులద్వారా. శృంగేరి పీఠాధిపతులు శ్రీశ్రీ జగద్గురు శంకరస్వాములవంటి మహనీయుల ప్రశంసలనందుకోగలిగింది sTÖ సంస్థ. ఎన్.టి. ఆర్. కు ప్రశంసలంటూ వచ్చిన ఆశీర్వచనపరంపరలకు లెక్కలేదు... మచ్చుకు కొన్ని.....
మ. ఘనభక్త్యర్థ విచిత్రచిత్రమున నిర్ఘాంత భ్రమద్భీతిజే
సిన మీ నాట్యకళాప్రపూర్ణ పటిమన్ జెల్వొంది, నల్దిక్కులన్
దనివోవన్నొనరింపజేసెనని ‘సీతారామకళ్యాణమౌ’
సినిమా చిత్రము సాక్ష్యమిచ్చు వినుమా! శ్రీ యన్.టి. రామాహ్వయా!
ఉ. అందురుగాక కొందఱు జడాంధులు నా దశకంధరుండు దు
ర్మందతమోగుణాత్ముడయి మాధవువైరిగ నెంచు నిందలన్
బొందుగ బాపినట్లుగ, నపూర్వరహస్యము సర్వమానవా
మందిరమందు నందుకొనుమాడ్కి నటించితివయ్య రామయా!
ఉ. పాయనిశంభుభక్త్యమృతప్రాయుని, ధీరవచప్రమేయ మా
మ్నాయ విధేయుని ప్రతిభ న్యాయమయ ప్రతిమాన ధేయమా
ప్యాయకళాచమత్కృతి బ్రపంచము మెచ్చిన రీతి జూపితే!
నీ యభిమానపాత్ర గణనీయము పండిత గేయ రామయా!
ఉ. ఒక్కొక్క దృశ్యమున్ గనిన నూహలు నూగుచు నిండిపోవు, నిం
కక్కట భాష్పపూరములు గండ్లకు గమ్ముచు మానవాళికిన్
నిక్కముగా దశాననుడు నిల్చి నటించెనొ! యంచు దిగ్భ్రమన్
జక్కని భావదృశ్యమయి చక్కెరపానరసంబునయ్యెడిన్.
`భాగవతుల సుబ్బరాయకవి.
ప్రతిరోజూ వచ్చే వేలాది జాబులతోపాటు ప్రతినిత్యమÖ ఆ నటుని కళ్లారా చూచి తరించాలని మద్రాస్‌కు వచ్చే ప్రేక్షకాభిమానులు హెచ్చిపోయారు. వారు నటించిన ఒక్కొక్క చిత్రం ఒక్కొక్క మెట్టు పైకెక్కిస్తూంటే sTÖ ‘సీతారామ కళ్యాణం’ ఒకేసారి ఉన్నతోన్నత పథానికి చేర్చి కీర్తిచంద్రికలతో పునీతునిచేసిందా మహానటుణ్ణి.
ప్రభుత్వ ఆస్థాన పండితులు శ్రీ శ్రీపాద కృష్ణమÖర్తిశాస్త్రిగారాశీర్వదించి, సభ్యసదస్యుల సమక్షాన, మహాజన సభాంతరాన్న, మంగళతూర్యారవాలమధ్య, ఆ మహానటునికి ‘నటచక్రవర్తి’ బిరుదు ప్రదానం చేశారు.
1949 నుండి 1961 సంవత్సరంనాటికి 75 చిత్రాలలో నటించిన ఘనత వీరికి మాత్రమే దక్కింది.
ఆ తదుపరి నిర్మించిన చిత్రం ‘గుళేబకావళి కథ’. దానికి కూడా వారే దర్శకత్వం వహించారు. అలవాటైన ఆచారం ప్రకారం ఆ చిత్రానికి కూడా దర్శకులుగా వారి పేరు ప్రకటించుకోలేదు.
‘ఎన్. ఏ. టి.’ చిత్రాలన్నిటిలోనూ ఒక ఆచారం మాత్రం ఆదినుంచీ వస్తోంది. వారు నిర్మించే ప్రతి చిత్రంలోనూ ఒక కొత్త నటినిగాని, సాంకేతిక విజ్ఞునిగానీ పరిచయం చేయటం పరిపాటి. ‘తోడుదొంగలు’ చిత్రానికి జూనియర్ సముద్రాలను రచయితగా తొలిసారిగా పరిచయం చేసారు. శ్రీ టి. వి. రాజును సంగీతదర్శకుణ్ణి చేసారు. ఈనాడు ఉత్తరహిందూస్థానంలో మేటినటిగా పేరెన్నికగన్న వహీదారహమాన్‌ను వీరే తెరకు తొలిసారి నాయికగా పరిచయం చేసారు. శ్రీ సి.నారాయణరెడ్డి గారిచే సినిమా పాటలు ఓం ప్రథమంగా వ్రాయించినవారుగూడా వీరే. స్వర్ణ, మణి, నాగరత్నం వంటి తారలను తయారుచేసింది sTÖ సంస్థే. బి. సరోజాదేవిని తెలుగు తెరకు పరిచయం చేసినవారు sTÖ ‘ఎన్. ఏ. టి.’ వారే! రవికాంత్‌నగాయిచ్‌ను, కెమెరామెన్‌గా, నరసింహరావును కళాదర్శకునిగా మనకు చూపినది sTÖ సంస్థే. శ్రీ యోగానంద్ దర్శకునిగా పేరు తెచ్చుకున్నది sTÖ సంస్థ చిత్రంతోనే. అది వారి సాంప్రదాయం.
6
ఎంత మంచి కారైనా ఒడిదుడుకుల రోడ్లమీద పోవాల్సి వస్తుంది. కుదుపులు భరించాల్సివస్తుంది. ఇంత విజయ పరంపరల మధ్య స్వయంకృషితో తనకు తానుగా శ్రమించి యింతటి ఔన్నత్యానికి చేరగలిగినా విధివ్రాత మార్చేందుకు రామారావుగారికి సాధ్య పడలేదు. అదొక దుస్సంఘటన.
నిఖీatవ శ్రీఱఅks tష్ట్రవ uఅశ్రీఱఅkవd, uఅశ్రీఱఅks శ్రీఱఅksబీ It శ్రీఱఅks tష్ట్రవ tష్ట్రఱఅస్త్రs అశీ ఎaఅ tష్ట్రఱఅks.”
పంచతంత్ర సూత్రమిది. పరిపూర్ణ సత్యమనిపిస్తుంది. అది కాకుంటే రామారావుగారి జీవితానికీ ఘాత తగిలివుండేదేగాదేమో!
1962 మే 27న వారి జ్యేష్ఠ పుత్రుడు రామకృష్ణ అకాల మరణం పొందాడు. ఎన్నో వివిధ రకాల పాత్రలు నటించి వాటి వలన లభించిన వేదాంతం, విజ్ఞానం, ఆత్మ పరిపక్వత, సత్య పరిశీలన రామారావుగారిలో జీర్ణమై వుంది గనక వారా దుస్సంఘటన వలన కృంగిపోలేదు. కాని వారి తలిదండ్రులకదొక శాశ్వతమైన బాధగా గుండెల్లో మిగిలిపోయింది.
అందుకే ఇపుడు నిర్మించబోతున్న ‘శ్రీకృష్ణపాండవీయం’ మొదలు ‘ఎన్. ఏ. టి.’ సంస్థ పేరుకు ముందు, ఆ కుమారుని రామకృష్ణ జ్ఞాపక చిహ్నంగా ‘రామకృష్ణ, ఎన్.ఏ.టి. కంబైన’ అని ఆ సంస్థపేరును మార్పుచేసారు. రామారావుగారు నిర్మించదలచిన థియేటర్లన్నీ అతని పేరిటే నెలకొల్పబడ్డాయి. రామకృష్ణ వయస్సుకు చిన్నవాడైనా పెద్ద బుద్ధిగల పవిత్రుడు గనక, తనకు ఏ నమ్మకాలు, ఏ భక్తి విశ్వాసాలున్నవో, వాటి నన్నిటిని ఆ చిన్న వయస్సులోనే అతడు పాటించాడు గనక అతని పేరు తన కుటుంబంలో చిరస్మరణీయంగా వుండాలని రామారావుగారి వాంఛ!
అనుభవం పండి, అంతస్థు పెరిగి అందరాని తారాస్థాయికి స్వయంకృషితో చేరగలిగిన sTÖ నటచక్రవర్తి విజయ జిగీషకు మÖలం వారికై వారు నియమించుకున్న కఠినతర నియమాలే! సుశిక్షితమైన వారి మనస్సు వారి మాటను జవదాటదు. క్రమబద్ధమైన వారి దైనందిన కార్యక్రమ నిర్వహణ ఒక్కనాడైనా పొరపాటునైనా గాడి తప్పదు. అవసరానికైనా ఆయన ఆడి తప్పి ఎరగడు. కాల్షీట్ కాలానికి ఎవరున్నా, లేకున్నా వేళదాటి sTÖ నటుడు వెళ్లే ఆచారం లేదు. అంతటి నిష్ఠా గరిష్ఠుడాయన.
వారి దినచర్య తెల్లవారుజాము 3.30 గంటలకి ప్రారంభించబడుతుంది. వ్యాయామం ప్రప్రథమ కార్యక్రమం. దండీలు, బస్కీలు, యోగాసనాలు ప్రతిరోజూ ఒక గంటసేపు జరగాల్సిందే. 5.30 గంటలకు స్నానాదికాలు పూర్తి అవుతాయి. ఒక కప్పు టీ మాత్రం త్రాగుతారప్పుడు. ఇంటి వ్యవహారాలు, ఆనాటి షూటింగ్ ప్రోగ్రాముల గురించి ఆలోచనలు, అత్యవసరమైన విషయాలపై నిర్ణయాలు జరిపే సమయమిది.
తర్వాత మేకప్ చేయడానికి ఏ పీతాంబరంగారో వచ్చి వుంటారప్పటికే ` మేకప్ జరుగుతుంటే ఇంక దేనిపైనా ధ్యాస వుండదు. ఏకాగ్రతతో వుండే అమÖల్య సమయమది. 7-30 కు భోజనమై పోతుంది, ఆ పైన సరిగ్గా 8 గంటలకు సెట్‌మీదకు వెళతారు.
మధ్యాహ్నం ఒంటిగంటవరకు సెట్ మీద తను రామారావనేది మరచి ఆ పాత్రలో జీవించి యింటికి వస్తారు. ఒక గ్లాసుతో పండ్లరసం రెడీగా ఉంటుంది. ఇంటిదగ్గర ఆ రసం తీసుకుంటారు. 2 గంటలకు తిరిగి సెట్ మీదకు రెడీ! రాత్రి 9 గంటల వరకు మరో పాత్రలో జీవించి 9.30కు యింటికి చేరుకుంటారు. 10 గంటలకు రెండు చపాతీలు ఒక కప్పు టీ మాత్రం తీసుకుని పూర్తిగా విశ్రాంతి తీసుకుంటారు. ఆ సమయంలో యింక ఎటువంటి ఇంటర్వ్యూలు, ఎంగేజ్‌మెంట్స్, చర్చలు ఎవరితోను వుండవు. తిరిగి ఉదయం 3.30 గంటలకు లేవవలసిందే. మళ్లీ sTÖ కార్యక్రమం యధాతథáంగా జరగాల్సిందే.
సెట్ మీద కాఫీ, టీలు వంటివి తీసుకోరు. చిరుతిళ్లు తినరు. సిగరెట్ కాల్చరు. మరే వ్యాపకం పెట్టుకోరు. షాట్ షాట్ మధ్య వచ్చే వ్యవధిలో ‘హస్కు’ యిష్టముండదు. పొల్లు మాటలతో కాలక్షేపం అసలు గిట్టదు. తన జీవితాన్ని యింత కట్టడిలో బంధించి వేసుకున్నారు.
నటుని జీవితం గులాబి పాన్పుగా భావించేవారిని చూస్తే వారు నవ్వేసుకుంటారు. నటుని జీవితం అతి పవిత్రమైనది. తన కృషి నభినందించి ఆనందించే వేలాది ప్రేక్షకుల సౌహార్ద్రతకు సంతోషపడి మనస్సు నూరట పరచుకోవడమే గాని sTÖ నట జీవితంలో మరింకేం ఉండదు.
నిండు నూరేళ్ళ జీవితంలో సహజంగా ఏ ఒక్కసారో కలిగే ఆనందం, విషాదం వంటి ఉద్రేకాలను అనుదినం, అనుక్షణం నటుడు చూపవలసి వస్తూ వుంటుంది, అది నటనే అయినా, మనస్సుపై అలసట వలన కలిగే పరిణామం యింతా అంతా గాదు. ఆ వ్యధ, ఆ ఆవేశం, ఆ రసపోషణ, ఒక్కొక్కసారి యింటికి వచ్చిన తర్వాతగూడా అలాగే నిలబడి పుండడం కద్దు. అటువంటి మానసిక వ్యధ వర్ణనాతీతం.
జీవిత సుఖాలే ఎరగని వింత జీవితమై పోతుందీ కళాకారుల బ్రతుకు. ఆహార విహారాలలో స్వేచ్ఛ ఉండదు. ఆవేశాలను అభినయించడంలో నరాలకు బలహీనత వచ్చేస్తుంది. డబ్బుమాత్రం గడించగలరు. కాని ఎంత డబ్బున్నా దొరకని మధురానుభూతులు sTÖ బ్రతుకులకే కరువైపోతాయి! అదే కళాజీవుల త్యాగం.
కళాకారులు, నటనారంగంలో ప్రేక్షకుల వినోదానికి, ఆనందానికి, తమ వినోదం, ఆనందం త్యాగం చేస్తున్నారు.
మానసికానందానుభూతితో తృప్తి చెందుతున్నారు. నిజమైనకళాకారులకు అంతకుమించి ఆనందం లేదు.
ఆదిలో గ్లామర్ వేషాలు వేసిన రామారావుగారి తెర జీవితంలో పెద్ద మార్పులు తేగలిగింది sTÖ రావణపాత్ర. భీష్మ వంటి క్యారెక్టర్ ఆక్టింగ్‌తో ఏ పాత్రైనా సజీవం చేసి నటించగల సమర్థుడనిపించుకోగలిగారు. ప్రేక్షకులు గ్లామరు వేషాలను మాత్రమే కోరుతారేమో వీటిని హర్షించలేరేమోననే భయం మొదట కలిగినా ఆ చిత్రాలు విడుదలై విపరీతమైన విజయాన్ని సాధించి వేలాది ప్రేక్షకాభిమానుల కావించగలిగాయి. అందుకే ధైర్యం కలిగింది వారికి. ప్రతి పాత్ర రామారావు ప్రాణ ప్రతిష్ఠచేసి పటిష్ఠ నట విశిష్ఠతతో విజయుడు కాగలడనే విశ్వాసం అటు ప్రజలకూ యిటు నిర్మాతకూ గూడా స్థిరమవగలిగింది.
నటుడు నటించడంతోనే పరిపూర్ణుడు కాగలుగుతాడు. వ్యాయామం చేస్తే శరీరానికి పుష్ఠి కలుగుతుంది. బలం వస్తుంది.
అట్లాగే కళారంగంలో నటననే sTÖ వ్యాయామం చేస్తుంటే నట సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. రాణిస్తుంది. నాణ్యత వస్తుంది. అందుకే ‘ఆక్టింగ్ ఇస్ మై రిలాక్సేషన’ అంటారాయన. మేకప్‌లేని రోజంటూ యింతవరకు వారికి లేదు. అందుకే ‘ఏ నటుడూ నేనిన్ని చిత్రాలకు మించి అంగీకరించి నటించను’ అనడంలో అర్థం లేదంటారు. ఎన్ని విభిన్న తత్త్వాల పాత్రలను నటించితే అంతగానూ ఆ నటుడి నట స్థాయి పెంపొంద గలుగుతుంది. అదీ వారి విశ్వాసం. నాలుగైదు చిత్రాలలోనో నటిస్తాననుకుని తీరికగా ఆ చిత్రాలలో మాత్రమే నటిస్తే ఆ నాలుగూ విజయవంతమవగలవని ఎవరూ చెప్పలేరు. రకరకాల పాత్రలు విభిన్న స్వభావాల కథలు ఎంత ఎక్కువగా వుంటే అంతగానూ నటుడి సామర్థ్యానికి నాణ్యత చేకూరుతుంది. నటించవలసిన సినిమాలు ఎప్పుడూ ఎక్కువగా వుండాల్సిందే ` ప్రతి చిత్రంలో పాత్ర ఒక విచిత్ర స్వభావం కలది కావాల్సిందే. అపుడే నటుడికి ‘ఒక మÖసలో, ఒకే ఒరవడిలో, ఒకేరకమైన నటన’ కనబరిచే ప్రమాదం తప్పుతుంది. వెరైటీ రాగలుగుతుంది. అప్పుడే వ్యక్తి నటనాశక్తికొక ప్రమాణం, చెరగని ముద్ర పడిపోదు. కాకుంటే సన్నివేశం, సందర్భాన్ని బట్టి నటుడు ఏం చేయబోయేదీ ప్రేక్షకులు (ఎపుడూ ఒకేలా చూడడంతో) ముందుగానే ఊహించుకుంటారు. మార్పు కనిపించదు.
సుమారు 80 సినిమాలు పూర్తిచేసేవరకు రామారావుగారి తెరజీవితం ఒక పద్ధతిలో మాత్రమే నడిచింది. పాత్ర స్వభావాన్ని తను అనుకరించాలనే సిద్ధాంతంతో నటించేవారాయన. అందుకే ముందుగానే కథ నాకళింపు చేసుకుని, పాత్రస్వరూప స్వభావాలకొక నిర్దిష్టరూపు రేఖలు మానసికంగా చిత్రించుకుని, సెట్‌పైకి వెళ్లి, కెమెరా ముందు నిలచి, తానూహించుకున్న మేరకు నటించి రావడమే వారు చేస్తున్న పని. పాత్ర నిర్వహణకొక రేఖాపటం ముందుగానే నిర్ణయించుకునేవారు. హద్దులు ఏర్పాటైపోయేవి. అందుకే లిమిటేషన్ తప్పేది కాదు.
ఆ విధంగా ఆ చిత్రాలు తెచ్చిన విజయం చూచి తన ఊహ నిజమని ఆ విధానాన్ని వదిలేవారు కాదాయన. కాని క్రమేణా తన పద్ధతి సరైనది కాదని sTÖ 80 చిత్రాల తర్వాత గుర్తించáగలిగారు. ముందుగా మనస్సును కల్పనతో కట్టడి చేయక స్వేచ్ఛగా నటించడం ప్రారంభించారు. అప్పటికి ఆ క్షణంలో కలిగే ఉద్రేకాన్ని యథాతధంగా నటించడం, ప్రక్క నటీనటుల రియాక్షన్ కనుబంధించి తన నటన జోడించడంతో ఎప్పుడూ తానూహించని ఫలితాలను పొందగలిగారు.
ఇంతకుముందు చిత్రాలలో ‘రామారావు నటించాడు’ గాని ఇప్పుడు ‘రామారావు ఆపాత్రల్లో జీవించాడు’ అన్నారు ప్రజలంతా. ‘రామారావు’ను విభిన్న స్వరూపాల్లో వివిధ చిత్రాల్లో చూడగలిగారు ఇప్పటివరకు. కాని ఇప్పుడు ప్రతి పాత్రలోనూ ఆ పాత్ర స్వరూపమే కనిపించేలా రామారావుగారంతర్లీనమైపోతున్నారు. అంతటి మార్పు రాగలిగింది sTÖ చిత్రాల తరువాత.
నటుడు పాత్రతో తాదాత్మ్యం పొందాలి. పాత్రలో లీనమైపోయిననాడు ప్రేక్షకులకు కనిపించేది నటిస్తున్న ఆ పాత్రేగాని, ఆ పాత్ర నిర్వహిస్తున్న నటుడుగాదు. అదే తెర జీవితానికి ముఖ్యంగా కావలసింది. దాన్ని సాధించగలిగారు రామారావుగారు. అందుకే మరెవరివలన కాని ఉన్నతోన్నత స్థానానికి చేరిన అపురూప నటుడై ప్రకాశించగలుగుతున్నారు.
రావణుడుగా జీవించారు తెరపై. రాముడై అలరించారు ప్రజాహృదిపై. కైలాసగిరి నెత్తిన దశకంఠుడై కనిపించిన సన్నివేశంలో సెట్‌పై పనిచేసే ప్రతి సాంకేతిక నిపుణుడూ ప్రకంపించి పోయేటట్లు వారి ఛాతీ, మెడ విపరీతంగా పొంగిపోయేవి. కావాలని పెంచితే వచ్చే మార్పు కాదది. దైవిక శక్తీ, నటనావేశం, పాత్రనైజం అటువంటివి కావడంతో వారికి తెలియకుండా ఛాతి రెండు రెట్లైపోయేది. మెడ 19 1/2 అంగులాలైౖ పోయేది. ఛాతి 43 అడుగులయ్యేది. అంతగా ఆ పాత్రలో లీనమైపోయేవారాయన. ఆ విచిత్ర రసతన్మయత్వానికి సాటి నటీనటులు, సెట్‌పై పనిచేసే ప్రతివారూ పరవశించిపోయేవారు. శ్రీ రామారావు విద్యాధికుడు, గ్రాడ్యుయేట్ నటుడు చదువుకోవాలనే నిబంధన లేదు. కాని చదువుకున్న నటుడు నటించే విధానంలో నాణ్యత ఉండి తీరుతుంది. రామారావుగారి అభిమాన పాఠ్యగ్రంథాలు షేక్స్‌పియర్, కాళిదాసు రచించిన నాటకాలు. షేక్స్‌పియర్ నాటకాలు, వాటికితరులు వ్రాసిన భాష్యాలు అన్నీ జీర్ణంచేసుకున్న ఆ విద్యాధికుడు ఏ పాత్రనైనా సులువుగా ఒక శిల్పంలా మలచుకోగలుగుతాడు. పునాదిగా sTÖ మహాకవుల నాటకాలు వాటిలోని పాత్రలూ వున్నప్పుడు తాను నటించ దలచిన పాత్రకొక ప్రత్యేక స్వరూపాన్ని అనుసంధించడం, ఆ మేరకు నటించడం, ప్రత్యేక ప్రాశస్త్యంతో విజయుడు కావడం సామాన్యంగా జరుగుతూంటుంది. సాటి నటీనటులనో, సమకాలీనులనో అనుకరించవలసిన స్థితిరాదు. అందుకే రామారావు నటించే పాత్రలకు ఎన్‌టిఆర్ అప్రోచ్ అనిపించేటంత ప్రత్యేకత రాగలుగుతోంది. విద్యవలన పాత్రకుగల ప్రాధాన్యత, బరువు యిట్టే ఊహించుకుని డ్రమటిక్ అనాలసిస్ చేసుకోగలుగుతారు. పాత్ర ప్రాధాన్యత ఎంతటిదో మనస్సులో హత్తుకొని పోతుంది. అలాగే నిలువగలుగుతుంది. ఎంత సంక్లిష్ట సన్నివేశమైనా, స్వచ్ఛంగా అతి నిర్మలంగా మనోఫలకాన్ని పలకగలుగుతుంది. హావ, భావ, వాచ్య విశేషాలతో ఆ సన్నివేశం అతి సహజమై కనిపించగలుగుతుంది. సినిమా నాటకం వంటిది కాదు. ఒక చిత్రం నిర్మించáడానికి ఆరునెలల వ్యవధి కావచ్చు.. ఆరు సంవత్సరాల వ్యవధి కావలసి రావచ్చు. ‘గుండమ్మ కథ’లో ఒక సెట్‌వేసి ‘కోలు కోలోయన్న కోలో నా సామి’ అన పాట చిత్రీకరించారు. ఆ వెంటనే ‘తమ్ముడొచ్చాడు కాఫీ తే బుల్లెమ్మా’ అనే డైలాగ్ రామారావుగారనాలి. కాని ఆ సెట్ ఆ పాట కాగానే తీసివేయవలసిరావడం, మరో 6 నెలల తర్వాత సెట్ వేసి sTÖ డైలాగు చిత్రించడం జరిగేది. అంటే నాడు ఆ పాటలో కనిపించిన ఉద్వేగాన్ని, నటస్థాయిని తిరిగి sTÖనాడీ డైలాగ్ చెప్పేటపుడు అదే ‘పాళం’ లో వుండేలా చూసుకోవలసిన బాధ్యత sTÖ నటుడిపైనే ఉంటుంది. ఆ పాత్ర స్వభావమే నరాలను పట్టేసి వుంచేటప్పుడు ఆ భావోద్వేగం శ్రమనిపించదు ` దానికి తాను నేర్చిన చదువు చాలా ఉపకరిస్తుంది. కాకుంటే ఆ అంతరం కొట్టొచ్చినట్టు తెరపై కనిపించకమానదు. ‘బభ్రువాహన’ వంటి చిత్రం ఆరు సంవత్సరాలు సాగింది. లవకుశ నిర్మాణానికి ఆరు సంవత్సరాల వ్యవధి అవసరమయింది. అయినా ఆ నటుల నటనలో మార్పులు రారాదు...రాలేదు.
ఇంతటి శ్రద్ధాభక్తులతో, ఏకాగ్రతతో నటించడం వల్లనే sTÖనాడు రామారావుగారు చలనచిత్ర పరిశ్రమకే ప్రధానమÖర్తిగా ప్రత్యేకతను పొందగలిగారు. దైవస్వరూపానికి ప్రతిరూపమై ప్రజ్వరిల్లగలిగారు. శ్రీరాముడు, శ్రీకృష్ణుడు, శ్రీనివాసుడు, శ్రీ సత్యనారాయణస్వామి, శ్రీమన్నారాయణుడు, నీలకంఠుడు వంటి దైవస్వరూపాలకు ప్రతిరూపుడై కనిపించినపుడు ప్రజలు చేతులెత్తి, హారతులెత్తి, ‘దీనజనబంధో’ అంటూ నమస్కరించి తరించినంతగా సంతృప్తహృదయులై పోతున్నారు. ధన్యుడు రామారావు. దైవత్వమే వారిలో సిద్ధించగలిగింది.
మానవాతీతుడై, మహామహిమాన్వితుడై, మీVAజ్వలుడై వెలుగొందే ఆ మÖర్తికి నమస్కరించాలని ఆరాటపడే వేలాది ప్రేక్షకులు అనుదినం వారింటిముందు నిలచి దర్శనానికి వేచివుంటారు. అందుకే... అంతటి సౌజన్యంతోను ఆ ఉదార సౌశీలుడు వారి నాదరించి, ‘మీ అభిమానమే నాకు శ్రీరామరక్ష’ అంటున్నట్లు చూడవచ్చిన ప్రేక్షకులకు నిండు హృదయంతో నమస్కరిస్తారు.
పరమాత్మకు ప్రతిరూపం కావడంలో రామారావుగారత్యంత శ్రద్ధాభక్తులు కనబరుస్తారు. తన మనస్సునే పవిత్ర దేవాలయంగా చేసుకొని, తను నటించబోయే ఆ పరమాత్మ స్వరూపాన్ని ఆ హృద్సీమలో అధిష్ఠింపజేసుకుని, నియమ నిష్ఠలను మరింత కఠినతర మొనర్చుకొని ఎవరితోను మాట్లాడక, ఎటూ కన్నెత్తి చూడక ఆ దేవదేవుని ధ్యానిస్తూ తపోనిష్ఠలో మునిగి ఉంటారు. చూపులో, నడకలో, మాటలో ఆ గంభీరత, నిండుతనం తెచ్చుకొని, సర్వవిదుడైన సర్వేశ్వరుణ్ణి అభినయించడంలో వేరే నటనకు ప్రాధాన్యత యివ్వక, ఆ పరిపూర్ణ విజ్ఞతా స్వరూపమే తానై భాసించుతూ వుంటారు.
సామ్యం వేరేలేని సాటిలేని మేటి నటుడనిపించుకున్న రామారావుగారి sTÖ 15 ఏళ్ల తెర జీవిత చరిత్ర తరచి చూస్తే sTÖ వ్యక్తి అపూర్వ సాధకుడనిపించుకుంటుంది. తన సర్వస్వాన్ని సర్వేశ్వరునికర్పించి, సర్వుల శ్రేయస్సు నాకాంక్షించే కర్మయోగానుష్ఠానపరుడేమో ననిపించుతుంది. నివృత్తి ప్రవృత్తుల నంతర్భుక్తం చేసుకోగలిగిన సాధర్మ్య సాధకుడు రామారావుగారు. ఆయన ఆత్మస్థుడైన అద్భుత కళాజీవి.
వేదాలు ‘అపౌరుషేయం’ అంటాయి. బైబిల్ ‘డివైన్ రెవలేషన’ అంటుంది. వాటి నిజరూపాలు నీలమణిలా sTÖ నటునిలో అంతర్లీనం కాలేదుగదా అనిపిస్తుంది చూస్తుంటే.
వారి జీవిత విధులలో దైవసంకల్పం దోబూచులాడుతోంది. వారి కళామయ బ్రతుకే ప్రకృతి కుపకరణమైపోయింది. ఆత్మోపలబ్ధితో ఆ నటచక్రవర్తి లోకాభ్యుదయమే తన జీవిత ధ్యేయమని స్థిరీకరించుకుని పరిపూర్ణుడై పోయారు.
కళోపాసకుడు జ్ఞానయోగి కాక తప్పదంటారు విజ్ఞులు. జ్ఞానాంజన శలాకంతో ఉన్మీలమైపోయిన వారి నేత్రాలకు యింక పరంజ్యోతి స్వరూపమైన అలౌకికమÖర్తి సాక్షాత్కారం జరిగి ఆ విజ్ఞానలహరిలో విక్రీడించగలుగుతారు.
జ్ఞాన, భక్తి, కర్మల సమ్మేళనమే కళోపాసకునికి రససిద్ధి చేకూర్చుతాయి. పరిపూర్ణత్వాన్ని సిద్ధింపజేస్తాయి. ఆత్మశోభ అనుభూతమైనకొద్దీ రసాస్వాదనాశక్తి పెరుగుతూంటుంది. విరుపు, విశ్రాంతి లేని కళాజీవనమే కమ్మని భావాత్మకగీతమై, కమనీయమై, రసోజ్వలమై ప్రకాశించగలుగుతుంది.
జితేంద్రియుడైన కళాతపస్వి గురించి ఏమని చెప్పగలం? ఎంతని చెప్పగలం? సూర్యుని చూపడానికి దివిటీ పడితే ఎలా?....
7
రాయలసీమ కరువు నివారణ నిధి సేకరణోద్యమం తర్వాత దేశం కోసం పాటుపడిన రెండవ కార్యక్రమం జాతీయ రక్షణ నిధి సేకరణోద్యమం.
ఆనాడు ఆంధ్రరాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా వున్న గౌ. శ్రీ నీలం సంజీవరెడ్డిగారి మనోభీష్ఠాన్ని గుర్తించి చలనచిత్ర పరిశ్రమ ప్రదర్శన లివ్వడానికి వారు కూడా ఒక పునాదిరాయిగా నిలబడి, బెజవాడ, హైదరాబాద్, కర్నూలు నగరాలలో మÖడు ప్రదర్శనలిచ్చి పదిలక్ష£ల పైచిలుకు sTÖ జాతీయరక్షణ నిధికి గాను సేకరించి సమర్పించడంలో రామారావుగారు చేసిన కృషి అమÖల్యమైనది.
తనకుటుంబమంతా రామకృష్ణుని అకాల మరణానికి దురపిల్లుతూంటే, తనకు వాటిల్లిన పుత్రశోకాన్ని గూడా దిగమ్రింగుకుని, దేశసేవే ప్రధానమని, అది అన్నిటికంటె అతీతమైనదనే ఆత్మవిశ్వాసంతో వారీ కార్యక్రమంలో పాల్గొనడం సంభవించింది.
త్యాగనిరతి, సేవాభిరుచితో పరిపూర్ణుడైన రామారావు గారికి, వెల్లువై ఉప్పొంగే వారి దేశాభిమాన ప్రదర్శనకు మరొక ఆవకాశం వచ్చింది. విజయవాడలో ప్రారంభమై కృష్ణలంకనంతా చుట్టుముట్టి వాడ వాడకు ఎగబ్రాకి, భయంకర కీలకల్లో ఆంధ్రదేశాన్ని దగ్ధపటలం గావించిన ఘోరాగ్ని ప్రమాదంలో చిక్కుకున్న బాధితుల సహాయానికిగాను, వారు వారి స్వహస్తాలతో చెక్‌మీద ఒకే ఒక అంకెవేసి ఏకమొత్తంగా ఒక లక్షరూపాయలు 27 జూన్ 1964 తేదీన ఆంధ్ర ముఖ్యమంత్రి గౌ. శ్రీ కాసు బ్రహ్మానందరెడ్డిగారి పేరిట ముఖ్యమంత్రి సహాయనిధికి గాను ప్రజాహితకార్యాలకు వినియోగించుటకు సమర్పించారు. మరువలేని దేశాభిమానం చూపారు. అకుంఠిత దేశభక్తులనిపించుకున్నారు. అసమాన త్యాగశీలురనిపించుకున్నారు.
ఆనాడు (రాయలసీమ కరువులో) చేత లేదు గనక చెయ్యి జూచి యిచ్చాం..... ఈనాడు (ముఖ్యమంత్రి నిధి) చేతనుండి కనక స్వయంగా నా చేతితోనే యిస్తున్నా...’ అంటూంటారు వారు చిరునవ్వులొలికిస్తూ.
సంఘం మీద బ్రతుకుతూ, ప్రజాభిమానంతో నటునిగా పరిగణించబడినవారు గనక, ప్రజావసరాలు ఎపుడు వచ్చినా, ఎలా కలిగినా వాటన్నిటికి ముందు నిలబడి ఆదుకోవడం తన బాధ్యతంటూ వుంటారాయన.
ఆదర్శాలతో, ఆశయాలతో స్థితప్రజ్ఞులు కాగలిగారువారు. మానవమాత్రుల కసాధ్యమైనంతవరకు ఎక్కువగా శ్రమిస్తుంటారు. ప్రతిరోజూ పనిచేసే కాలం 20, 21 గంటలుంటుంది. విశ్రాంతి ఏ మÖడునాలుగు గంటలో ఉంటుంది. ఇంటిభారం వహించేది తమ్ముడు శ్రీ త్రివిక్రమరావుగారే! ‘నటుడిగా తెరమీద జీవితం వేరు. వ్యక్తిగా యింటివద్ద జీవితం వేరు. తెరమీద జిగేల్ మనేటట్లు రసవత్తర మైన సన్నివేశాలలో మధురంగా, సుందరంగా, ఆనందంగా ఆహ్లాదంగా మేము కనిపించవచ్చు. మేము చాల ధనం గడిస్తున్నామని అనుకోవచ్చు. కాని వీటన్నిటికంటె ముఖ్య మైనది, అతీతమైనది, ఎన్ని కోట్లు వెచ్చించినా, ఎన్నిజన్మలెత్తినా sTÖ జన్మకు కళకోసం sTÖ పరిశ్రమకోసం త్యాగం చేస్తున్న మా ‘జీవిత సుఖాలు మళ్ళీ మాకు రావు గదా!” అంటూంటారు వారు. స్టూడియోకి వెళ్ళేటప్పడు పిల్లలంతా పడక మంచాల మీదే వుంటారు. రాత్రి స్టూడియో నుంచి యింటికి వచ్చేవేళకు ఆ పిల్లలంతా మళ్ళీ పడకమంచాల మీదే వుంటారు. ఒక్క పొట్ట కూటికోసమే అయితే ఎవరూ యింతగా కష్టపడ నక్కర్లేదు. అంతకంటె మించిన పరమార్థం, ఉపాసనాదృష్టి కళాతృష్ణ, మాలో వుంది గనకే, తెలిసి గూడా యింతటి త్యాగానికి సిద్ధమౌతున్నాం” అంటారాయన.
‘జీవితంలో ఏ ఒక్కరూ ఏ ఒకటీ రెండు సార్లకంటె ఎక్కువగా పొందలేని క్లిష్టభావాలన్నీ ప్రతిదినమÖ ఎన్నోసార్లు అనుభవించి, ప్రేక్షకులు తదనుభూతిని పొందగలిగేలా రసస్రష్ఠలమై నటిస్తున్నామంటే, యిది మాలో అంతర్గతమైన ఆసక్తి, ఆపేక్ష, సాధనవలనే గాని ఒక్క రూపాయిల మోతలకు కానే కాదు. దానిపై ఆశతో అసలే గాదు అంటారు వారు. ఇంతటి అంతస్తుకు చేరినతర్వాత ధనం మీద ఆశ పోతుంది. చేరుకోగలిగిన స్థాయినుంచి మరింత ఉన్నత స్థితికెలా వెళ్ళగలమా అనే మీమాంస, దానికై నిరవధిక కృషి తప్ప యితర వ్యావృత్తులు, వ్యామోహాలు దరికి రావు యింతటి నిష్ణాత వ్యక్తులకు.
ఈ ఆగస్టు 28 మరువలేని మరో శుభతరుణం. నిస్వార్థ జీవి రామారావు-ప్రజా సేవలో పరమార్థాన్ని గ్రహించిన ప్రజాహితైౖషుడు రామారావు అనుకుంటున్న దానికి మరో తార్కాణం sTÖ తేదీన జరిగింది. చరిత్ర సృష్టించుతున్న చరితార్థజీవి రామారావు... ఈ 28.8.64వ తేదీన ‘ఎన్.టి.రామారావు ట్రస్ట్ట” ఆనే పేరుతో ఒక ట్రస్ట్ నేర్పాటు చేశారు వారు. ప్రతిసంవత్సరం వారు గడించే మొత్తంలో నూటికి పది (10%) వంతులు ఆ ట్రస్ట్ నిధికి చేర్చబోతున్నారు. ఆ నిధి కుల, మత, వర్ణ విభేదాలు పాటించకుండా ప్రజాహితానికి, సంఘ శ్రేయస్సుకు, మానవాభ్యుదయానికి తరతరాలుగా వినియోగించబడాలని వారి ఆశయం! చాలాకాలం నుంచి అనుకుంటున్నది sTÖనాటికి ఈ విధంగా రూపొందించబడింది. అందరి ఆశీప్రభావం వలన యింక sTÖ ట్రస్టు ఎన్నో సత్కార్యాలు చేయగలగాలని వారి సత్సంకల్పం. సర్వేశ్వరుడు ఆ సదాచారుని సంకల్పం సఫలమొనర్చుగాక!
9
మృణ్మయపాత్రవంటి సుందరభాండం sTÖ సినీరంగం. దాని ప్రక్క నొక చిన్న శకలంగా చేరారు రామారావుగారు. ఆదిలో ఆ భాండాన్ని ఆ స్వరూపాన్ని చూసి భయపడి ఈ రంగంలో నేను రాణించగలనా అనుకుంటూ, యింటికి దారితీయాలేమోనని సందేహించారు. దైవప్రేరణవారి కెనలేని ధైర్యాన్నిచ్చింది. ధీమాగా తలెత్తి sTÖ రంగాన్ని చూచారు. ఎప్పటికైనా ఆ బృహద్స్వరూపమే తన్ను చూచి భయపడాలేగాని, తనకేం భయం? అని నిర్థారించుకున్నారు. అందుకే యింక sTÖ రంగాన్ని వదిలేది లేదింక` ఇక్కడే స్థిరపడి sTÖ రంగానికి తలమానికమై నిలచి గెలవాలని తీర్మానించుకున్నారు. అలాగే అయింది.... ఈనాడు రామారావు అంటేనే తెలుగు చలన చిత్ర పరిశ్రమగా తయారయింది.
అంతటి మహత్తర స్థాయిని చేరగలిగినందుకు భగవంతుడు వారికి ఉపజ్ఞ, ప్రజ్ఞ చేకూర్చాడు. ఆశీర్వదించాడు.
ఆ ఆశీ ప్రభావం వల్లనే వారి కుటుంబం కూడా అంతటి హాయిగా, తీయగా వుండగలుగుతోంది.
శ్రీ రామారావుగారికి పదిమంది చిరంజీవులు. అందులో పెద్దవాడే రామకృష్ణ. ఆ యింటివారందరిని అన్యాయం చేసి అకాల మృత్యువాత పడ్డాడు. ఆ కుటుంబానికి అదొక్కటే తీరని లోటు.
చిరంజీవులు జయకృష్ణ, సాయికృష్ణ, హరికృష్ణ, మోహనకృష్ణ బాలకృష్ణ, రామకృష్ణ మగసంతానం.
చిరంజీవులు లోకేశ్వరి, పురంధేశ్వరి, భువనేశ్వరి ఆడ సంతానం.
